1
DIỄN TRÌNH THIẾT KẾ ĐÔ THỊ TRONG THIẾT KẾ QUY
HOẠCH - KIẾN TRÚC TẠI VIỆN QUY HOẠCH XÂY
DỰNG THANH HÓA TRƯỚC THỀM HỘI NHẬP
KTS. NGUYỄN VƯỢNG
1Viện Quy hoạch Xây dựng Thanh Hóa (THCPI) đã nhận được thư mời của
Tạp chí Kiến trúc Việt Nam về vấn đề Thiết kế đô thị (TKĐT - Urban
Design) với 5 câu hỏi rất hay cũng rất nói trước thực trạng của thiết kế đô thị
và quy hoạch đô thị của nước ta hiện nay.
Viện QHXDTH đưa ra một số suy nghĩ bước đầu d
ựa trên những kinh
nghiệm và hoạt động thực tiễn của mình để trao đổi với các đồng nghiệp
trong cả nước thông qua Tạp chí.

1. Thiết kế đô thị đang ở đâu?
Thực chất đây không chỉ là câu hỏi giản dị cho dân chúng mà trước hết là
cho giới nghề những nhà quy hoạch - Những KTS, KS đô thị với toàn bộ
những vấn đề của đô thị h
ọc và đô thị hóa. Bởi lẽ "Ngày nay đô thị học - quy
hoạch đô thị không được nhìn nhận như một nghệ thuật hay khoa học, hoặc
vừa nghệ thuật vừa khoa học phải là một thực hành xã hội"; nghĩa là cả xã
hội hoặc chí ít là cộng đồng xã hội đô thị phải cùng hành động. Vậy TKĐT
đang ở đâu?
Trước tiên, có thể nói TKĐT chưa đượ
c định vị, định dạng bởi trong thực tế
hiện tại rất khó định tính và định lượng các vấn đề của TKĐT. Ví như:
TKĐT là gì? dẫu đã có rất nhiều hội thảo với rất nhiều ý kiến của chuyên gia

"Thanh Hóa xưa có gì/ Nay có gì? Chúng tôi cần toan tính cho nó những gì?
Trên nền tảng ấy, bản sắc địa phương sẽ được thể hiện rõ.
Nhìn chung Những quy hoạch cũ của chúng ta…

2. Nên quan niệm như thế nào giữa quy hoạch và thiết kế đô thị?
"Trước hết quy hoạch đô thị hiển nhiên là việc trù tính cho sự hình thành tồn
tại và phát triển của đô thị. (Theo cụ Đào Duy Anh, quy hoạch là việc trù
tính - Từ điển Hán Việt Nôm). Không có quy hoạch tổng thể phát triển cho
các đô thị thậm chí cho cả một vùng đô thị hóa, chỉ có quy hoạch đô thị mà
thôi. Xét cho cùng QHC là những đồ bản dự kiến phương hướng chiến lược
của sự phát triển đô thị thông qua các mục tiêu sử dụng đất đai còn gọi là
QHC là QH sử dụng đất. Chiều cạnh khác QHC còn là kết quả của việc trù
tính hoạch định các chính sách về việc giải quyết các mâu thuẫn và tạo lập
sự hợp tác giữa hai khu vực tư ích và công ích về sự cân đối các nguồn lực
với tài lực nhân lực, tin lực cho việc thực hiện các mục tiêu chiến lược của
đô thị. Vì vậy QHC đô thị cũng còn được gọi là quy hoạch chiế
n lược của đô
thị. Vậy TKĐT trong QHĐT thực chất là gì? Chúng ta không thể không thực
hiện TKĐT là 1 quá trình nghiên cứu tạo lập không gian cảnh quan đô thị,
mà ở đây sự phán đoán, năng lực thẩm mỹ năng lực cảm nhận trực giác và
tính sáng tạo, một vai trò to lớn ngay cả trong thời đại kỹ trị bậc nhất hiện
nay. Sản phẩm của TKĐT chính là nhữ
ng hình ảnh (hình bóng - Silhouette)
của các khu đô thị, thậm chí cả một vùng đô thị còn là kết quả của sự sáng
tạo trong hữu thức và cả trong vô thức. Không nên xem TKĐT như là sự kế
tục và cụ thể hóa quy hoạch đô thị. Vì TKĐT là sự sắp xếp với những ý
tưởng tổng thể về môi trường, không gian và hình thể đô thị, xuyên suốt toàn

3
bộ quá trình QH đô thị nên xem TKĐT như một khâu đồng hành với quá

hiện nay.
Một nguyên nhân quan trọng khác chính là khung pháp chế về quản lý đô thị
và TKĐT chưa được ban hành và đi vào thực tế. Thậm chí ngay cả trong
Nghị định số 08 của Chính phủ và Thông tư số 15 của Bộ Xây dựng cũng
chưa chỉ ra được nội dung nhiệm vụ của TKĐT trong các đồ án QHC. Trước
vấn đề này TTCP đã ban hành nghị định về Quản lý đô thị. Rất mong BXD
s
ớm ban hành thông tư hướng dẫn để các địa phương lấy đó làm căn cứ pháp
lý để thực hiện.

4

4. Nói đến TKĐT, theo ông Thanh Hóa đang đặt ra những vấn đề gì?

Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Thanh Hóa, Thành ủy và Ủy ban nhân dân Thành phố
đều nhận thức rất đúng và thống nhất cao về những vấn đề của TKĐT trong
quy hoạch chung xây dựng. Vì vậy đã có chủ trương cho phép Viện Quy
hoạch XD TH với tư cách là tư vấn chính được hợp tác nghiên cứu với tập
đoàn tư vấn Louis Berger (LBG) - Hoa Kỳ về
các nội dung cụ thể của thiết
kế đô thị trong đồ án điều chỉnh QHC TP Thanh Hóa đến năm 2020. Từ thực
tiễn hợp tác cho thấy TKĐT phải được đề cập đến ngay từ bước hình thành ý
tưởng kiến tạo không gian, xác lập cấu trúc không gian đô thị. Ví như việc
gắn các đặc trưng của địa hình thể như: núi, sông, cảnh quan thủy thổ… với
việ
c chọn đất, chọn hướng phát triển đô thị.
Từ thực tiễn cho thấy hiệu quả, sự bức thiết của TKĐT trong việc tạo ra hình
ảnh mới của TP Thanh Hóa tại các vị trí trọng yếu như các cửa ngõ, quảng
trường, các điểm nhấn đô thị. Chính nhờ việc đặt vai trò của TKĐT ngay từ
bước đầu chắc chắn sẽ nâng cao được chấ

quyền cơ sở từ xã phường, tổ dân phố để TK
ĐT trở thành một thực hành xã
hội ngay ở thành tố cơ sở nhỏ nhất của cộng đồng đô thị.
Việc từng bước nâng cao chất lượng nơi chốn, không gian sống, trước hết ở
những khu trọng yếu của đô thị như phố buôn bán, trung tâm vui chơi giải
trí, các trung tâm phục vụ lợi ích cộng đồng để có thể ngay từ bây giờ người
dân đô th
ị có thể hưởng thụ những thành quả của thiết kế đô thị. Ví như việc
đơn giản là lựa chọn hàng cây thích ứng, các hệ thống đèn đường đèn chiếu
sáng cho đến các thùng rác công cộng như ở Quảng trường Lê Lợi, dọc trục
đại lộ Lê Lợi, Phố Vườn hoa, công viên Hồ Thành.
TKĐT là vì con người, cho con người. Quan hệ nhân quả giữa quy hoạch,
TKĐT và cộng đồng
đô thị. Chỉ có như vậy TKĐT từng bước đi vào đời
sống.