Trần Xuân Nam, Masstricht MBA
38Chương 2: Phân tích ngành/ Industry Analysis

1. Giới thiệu
Như ở chương trước chúng ta đã trình bày phương pháp phân tích cơ bản: ba bước,
từ trên xuống. Phân tích ngành là bước phân tích thứ hai để tiếp đến việc phân tích
và lựa chọn công ty cụ thể để đầu tư trong danh mục đầu tư của bạn. Bước đầu
tiên là phân tích vó mô của thò trường cổ phiếu để quyết đònh xem tỷ lệ lãi mong
muốn từ đầu tư vào cổ phiếu phổ thông có tương đương hoặc lớn hơn tỷ lệ lãi yêu
cầu. Trên cơ sở so sánh này, chúng ta sẽ quyết đònh xem thò trường đang đònh giá
cổ phiếu phổ thông cao hơn, thấp hơn hay đúng với giá trò nội tại cổ phiếu.
Phần đầu tiên chúng ta sẽ thảo luận các lợi ích của việc phân tích ngành. Tiếp
theo sẽ mô tả cái gì ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh trong một ngành và ảnh
hưởng đến mức độ cạnh tranh về lợi nhuận ngành tiềm năng.

2. Tại sao phân tích ngành
2.1. Thực hiện của các ngành
Ở Việt nam chưa có các số liệu thống kê chính thức về việc thực hiện ngành (giá
cổ phiếu của các ngành thay đổi trong từng năm). Ở các nước có thò trường chứng
khoán phát triển, đều có các số liệu thống kê đó. Chúng ta hãy lấy ví dụ nhóm các
ngành trong chỉ số Dow Jones của Hoa kỳ năm 2001
Bảng 6-1:
Các nhóm ngành của Dow Jones Hoa kỳ thực hiện trong năm 2001

Các ngành thực hiện tốt nhất Các ngành thực hiện kém nhất

% thay đổi


Bao bì và containers 24.13 Sản xuất ô tô
-22.69
Hàng dùng trong nhà 21.87 Điện
-23.22
Hàng điện tử tiêu dùng 18.43 Máy vi tính
-24.24
Trần Xuân Nam, Masstricht MBA
39
Kim loại quý 16.99 Môi giới chứng khoán
-24.35
Thép 16.76 Thiết bò điện
-29.67
Đường sắt 16.47 Đường ống
-31.22
cung cấp thuốc 16.12 Hàng không
-34.13
Bán lẻ lớn 14.33 Kim loại màu
-39.85
Kiểm soát ô nhiểm 12.12 Kỹ thuật thông tin
-56.58
Xăm lốp 11.74 Gas
-71.6

Chúng ta thấy rõ việc thực hiện ngành hàng năm có sự thay đổi rất lớn trong tỷ lệ
lãi của chúng (ví dụ vùng điển hình của tỷ lệ lãi trong năm là từ âm 40% đến
dương 50%). Ngành thấp nhất là âm 71,6% (Thiết bò gas) và ngành cao nhất là
57,12% (dòch vụ người tiêu dùng). Ví dụ này cho ta thấy việc phân tích ngành là
quan trọng và cần thiết để hiểu sự khác nhau giữa việc thực hiện giữa các ngành
là rất lớn và nó sẽ giúp để xác đònh các cơ hội sinh lợi và không sinh lợi.
2.2. Thực hiện của các ngành qua thời gian

Một số cuộc nghiên cứu tập trung vào tỷ lệ lãi của ngành, chỉ có một số ít cuộc
nghiên cứu để đo lường rủi ro ngành. Kết quả của các cuộc nghiên cứu này chỉ ra
rằng rủi ro khác nhau nhiều trong các ngành khác nhau trong cùng một thời gian,
và có sự khác nhau lớn trong rủi ro ngành điển hình trong các thò trường tăng
trưởng và đi xuống. Các kết quả trong các phân tích tính ổn đònh của rủi ro là khả
quan, một phân tích của việc đo lường rủi ro cho các ngành công nghiệp riêng biệt
trong một khoảng thời gian đã chỉ ra rằng các rủi ro ngành là ổn đònh hợp lý qua
thời gian (reasonably stable over time). Những phát hiện ở nay chỉ ra rằng mặc dù
việc đo lường các rủi ro cho các ngành khác nhau cho thấy có một sự phân tán rất
lớn trong một khoảng thời gian, rủi ro của các ngành riêng biệt là ổn đònh tương
đối qua thời gian. Điều này có nghóa là phân tích rủi ro ngành là cần thiết, khi bạn
cố gắng ước tính rủi ro tương lai cho một ngành.
2.5. Tóm lược nghiên cứu trong các phân tích ngành
Trong bất kỳ một thời kỳ nào, tỷ lệ lãi cho các ngành khác nhau là khác nhau rất
lớn, điều này có nghóa là phân tích ngành là một phần rất quan trọng trong quy
trình đầu tư.
Tỷ lệ lãi cho các ngành cụ thể biến đổi qua thời gian, do vậy chúng ta không thể
chỉ đơn giản ngoại suy việc thực hiện ngành trong quá khứ để xác đònh cho tương
lai.
Tỷ lệ lãi cho các công ty trong cùng một ngành cũng khác nhau rất lớn, do vậy
việc phân tích các công ty riêng biệt trong một ngành là cần thiết để tiếp theo
phân tích ngành.
Trong bất kỳ thời kỳ nào, mức độ rủi ro của các ngành khác nhau là rất khác nhau,
do vậy chúng ta phải nghiên cứu và ước tính các yếu tố rủi ro cho các ngành thay
thế.
Rủi ro cho các ngành khác nhau giữ tương đối ổn đònh qua thời gian, do vậy phân
tích rủi ro lòch sử là hữu ích khi ước tính rủi ro tương lai.

2.6. Quy tình phân tích ngành
Một câu hỏi quan trọng đặt ra cho bạn là bạn cấu trúc việc phân tích ngành như

nhân công và vốn ở một số khu vực khác. Việc cắt giảm người và chi phí trong các
công ty Mỹ trong những năm thập niên 1990s, thời kỳ chuyển tiếp từ nền kinh tế
xã hội chủ nghóa sang các nền kinh tế thò trường của các nước Đông Âu, và
chuyển giao trong nước Mỹ từ một nền kinh tế sản xuất sang nền kinh tế dòch vu
là các ví dụ về thay đổi cấu trúc. Các nhà phân tích ngành phải kiểm tra thay đổi
cấu trúc kinh tế về các chỉ số cho ngành mà họ đang xem xét.
Hầu hết các nhà quan sát tin rằng việc thực hiện của ngành liên quan đến các
giai đoạn của chu kỳ kinh doanh. Cái gì làm cho việc phân tích ngành trở nên
thách thức? Đó là mỗi chu kỳ kinh doanh là khác nhau và rằng nếu những người
chỉ nhìn về lòch sử sẽ bỏ qua các xu hướng phát triển mà chúng quyết đònh việc
thực hiện của thò trường trong tương lai.
Thay đổi từ một nhóm ngành sang ngành khác trong quá trình của chu kỳ kinh
doanh được gọi là chiến lược xoay vòng (Rotation strategy). Khi cố gắng xác đònh
các nhóm ngành nào sẽ có lợi từ giai đoạn tới của chu kỳ kinh doanh, các nhà đầu
tư cần xác đònh và kiểm soát các biến cơ bản liên quan đến xu hướng kinh tế và
các đặc điểm ngành.
Kết thúc của một kỳ suy thoái, các cổ phiếu tài chính thường tăng trưởng giá
trò vì các nhà đầu tư đoán trước rằng lãi của các ngân hàng sẽ tăng vì cả nền kinh
tế và nhu cầu vay được phục hồi. Môi giới nhà trở nên các khoản đầu tư hấp dẫn
vì bán hàng và lãi của nó dự tính sẽ tăng vì các nhà đầu tư buôn bán chứng khoán,
các doanh nghiệp bán nợ và vốn, và có một sự tăng trưởng mạnh trong việc mua
Trần Xuân Nam, Masstricht MBA
42
bán, sát nhập các công ty trong thời kỳ phục hồi kinh tế. Những lựa chọn ngành
này giả đònh rằng khi kết thúc thời kỳ suy thoái sẽ có sự tăng trưởng trong nhu cầu
vay, xây dựng nhà cửa và buôn bán chứng khoán.

Một khi nền kinh tế bắt đầu hồi phục trở lại, các công ty hàng tiêu dùng ổn
đònh sẽ sản xuất các mặt hàng tiêu dùng đắt tiền như xe hơi, máy tính cá nhân,
máy lạnh…trở thành các khoản đầu tư hấp dẫn vì một sự hồi sinh nền kinh tế sẽ

trong nước tạo nên một đồng tiền yếu, các ngành có bộ phận xuất khẩu lớn có thể
có nhiều lợi ích vì hàng hoá của họ trở nên cạnh tranh hơn ở thò trường nước ngoài.
Chúng ta vừa xác đònh một số ngành cụ thể mà chúng tương đối điển hình hấp
dẫn đầu tư trong các quá trình của chu kỳ kinh doanh. Nói chung, các nhà đầu tư