Khái niệm cơ bản trong nhiếp ảnh
và ảnh kỹ thuật số (2)
Trong bài này, VinaCamera.com tiếp tục giới thiệu các khái niệm cơ
bản trong nhiếp ảnh và ảnh kỹ thuật số.

Phơi sáng (exposure):
Một pô ảnh (gốc từ pose trong tiếng Pháp - còn gọi chệch đi là “bô”; tiếng
Anh là exposure) phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Về ánh sáng, một pô ảnh là kết quả
của sự kết hợp các yếu tố tốc độ cửa chập (shutter speed), khẩu độ mở (f-number)
và độ nhạy ISO. Ba yếu tố này sẽ được kết hợp tăng giảm từng yếu tố theo ý muốn
(và nhiều khi là ngoài ý muốn) của nhiếp ảnh gia để đạt được hiệu ứng ánh sáng
tối ưu so với mong muốn cho bức ảnh. Ở cùng một tốc độ của chập, khẩu độ mở
càng lớn và ISO càng cao thì ảnh càng sáng; ở cùng một khẩu độ mở, tốc độ càng
chậm và ISO càng cao thì ảnh cáng sáng; ở cùng một chỉ số ISO, tốc độ cửa chập
càng chậm và khẩu độ mở càng lớn thì ảnh cũng càng sáng. Để làm cho bức ảnh
tối đi, bạn có thể tăng tốc độ cửa chập, giảm khẩu độ mở hoặc hạ chỉ số ISO (hoặc
kết hợp cả ba). Lưu ý, tỷ lệ giữa các yếu tố tốc độ cửa chập, khẩu độ mở và ISO
còn ảnh hưởng tới nhiều hiệu ứng của bức ảnh như chiều sâu ảnh trường, độ nhiễu,
v.v…
Hiện tượng thiếu sáng ở góc ảnh (vignet):
Underexposure of image corners produced deliberately by shading or
unintentionally by inappropriate equipment, such as unsuitable lens hood or badly
designed lens. A common fault of wide-angle lenses, owing to reflection cut-off,
etc. of some of the very oblique rays. May be caused in some long-focus lenses by
the length of the lens barrel. Hiện tượng góc ảnh bị thiếu sáng (under-exposure) do
người chụp cố ý tạo ra hoặc xuất hiện ngoài mong muốn do sử dụng các thiết bị
không phù hợp như ống kinh kém chất lượng hay vành chắn ống kính (lens hood)
không thích hợp. Hiện tượng này cũng thường xảy ra ở các ống kích góc rộng do
một phần của chùm tia sáng qua ống kính không được phản xạ đầy đủ trên phim
hay cảm biến. Nhiều nhiếp ảnh gia đã tận dụng hiện tượng này để tạo tính nghệ
thuật đặc biệt cho các bức ảnh có độ tối và mờ ở góc và viền ngoài của ảnh.

gói phơi sáng tự động nhanh và tiện lợi hơn nhiều so với điều chỉnh từng bức ảnh.
Với chức năng này, nhiếp ảnh gia có thể chụp liền một lúc (thông thường) 3
bức ảnh, một bức ở chế độ ánh sáng do máy đã đo đạc, một bức ở chế độ cộng bù
sáng và một bức ở chế độ trừ bù sáng (tỷ lệ cộng trừ thường ở 1/3 EV). Để sử
dụng chức năng này, bạn chỉ cần vừa bấm và giữ một nút gói phơi sáng (BKT) và
nhấn chụp. Máy sẽ tự động chụp liền 3 kiểu 0 +/- EV để bảo đảm cho ra một bức
có ánh sáng tối ưu nhất.
Cân bằng trắng (white balance - WB):
Một chức năng của các máy ảnh (và máy quay video) kỹ thuật số giúp máy
nhận biết đúng các màu sắc khác nhau qui từ màu trắng chuẩn khi cân bằng với
các màu khác trong các môi trường ánh sáng khác nhau. Chức năng cân bằng trắng
giúp máy nhận biết thế nào là màu trắng chuẩn để từ đó định nghĩa các màu sắc
khác đúng (hay gần đúng) với mắt người nhận biết. Chức năng này còn được
nhiều nhiếp ảnh gia vận dụng để tạo các hiệu ứng màu sắc mong muốn. Các chế
độ mặc định thường thấy trên các máy ảnh số ngày nay là: tự động cân bằng trắng
(auto), đèn dây tóc hay đèn đỏ (incandescent/tungsteng), đèn tuýp hay đèn nê-ông
(fluorescent/neon), trời nắng (sunlight), trời râm (cloudy), trong bóng râm(shade),
đèn ảnh (flash), hay theo nhiệt độ màu Kelvin (K).
JPEG hay JPG (đọc là: djây-péc-g):
Là định dạng ảnh nén kỹ thuật số do Hiệp hội báo chí và nhiếp ảnh qui định.
Định dạng JPEG/JPG là định dạng được dùng phổ biến trên các máy ảnh kỹ thuật
số và cũng là định dạng phổ biến nhất trên internet ngày nay. Ưu điểm của định
dạng này là giúp tạo được hình ảnh số với kích cỡ tệp tin (file size) nhỏ. Tuy nhiên,
nhược điểm chính của định dạng này là làm mất màu sắc và cả chi tiết (lossy) do
phải nén nhỏ lại. Khi chụp ảnh kỹ thuật số, để bảo đảm thu nhận đầy đủ màu sắc
và chi tiết lưu vào tệp ảnh, luôn luôn nên để ảnh lớn tối đa mà máy ảnh kỹ thuật số
cho phép do càng nén nhỏ thì ảnh càng bị mất nhiều màu sắc và chi tiết. Tuy nhiên,
nếu dung lượng thẻ nhớ không cho phép, người chụp có thể giảm kích cỡ ảnh theo
nhu cầu sử dụng của mình như sử dụng để hiển thị trên máy tính hay để in ảnh.
Ảnh càng lớn thì khả năng phóng to (cả trên màn hình vi tính và in ảnh trên giấy