Chương VII: Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội các dự án đầu tưCHƯƠNG VII
PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ
7.1 NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI CÁC DAĐT
7.1.1 Mục tiêu phân tích hiệu quả kinh tế xã hội các dự án đầu tư:
Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội hoặc hiệu quả kinh tế của dự án đầu tư là một
nội dung quan trọng và phức tạp của phân tích dự án, có nhiệm vụ đánh giá hiệu
quả của một dự án đầu tư trên quan điểm toàn bộ nền kinh t
ế quốc dân, tức là phân
tích đầy đủ, toàn diện những đóng góp thực sự của dự án vào việc phát triển nên
kinh tế quốc gia và việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của đất nước.
7.1.2 Quan hệ giữa phân tích hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế quốc dân:
Giữa phân tích hiệu quả kinh tế quốc dân và hiệu quả kinh tế doanh nghiệp về
hình thức không có sự khác nhau. Cả hai loại phân tích đều b
ằng cách chỉ ra các
khoản chi phí, các khoản lợi ích và thông qua việc so sánh để đánh giá hiệu quả của
chúng.
Tuy vậy, phân tích hiệu quả kinh tế doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế quốc dân
khác nhau ở nhiều phương diện. Xuất phát điểm của sự khác nhau này là sự khác
nhau giữa hiệu quả tài chính và hiệu qua kinh tế xã hội. Tức khác nhau giữa lợi ích
doanh nghiệp và lợi ích xã hội, giữa chi phí doanh nghiệp với chi phí xã hội, mà quan
niệm l
ợi ích và chi phí do mục tiêu quyết định. Trong phân tích kinh tế xã hội có
nguyên tắc: "Tất cả những gì làm tăng mục tiêu là lợi ích và những gì làm giảm mục
tiêu là chi phí". Có thể nêu cụ thể sự khác nhau giữa phân tích hiệu quả kinh tế
doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế quốc dân như sau:
- Mục tiêu của sự phân tích hiệu quả tài chính là đánh giá kết quả tài chính thực
của dự án, trong khi đó phân tích hiệu quả kinh tế xã hội chỉ ra
đóng góp thực sự của

m
hiệu quả có thể đo được và không đo được. Việc phân tích hiệu quả tài chính giúp
cho các nhà đầu tư tìm đến những dự án đầu tư cho phép tối đa hoá lợi nhuận, còn
phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội giúp cho các nhà quản lý vi mô và quản lý vĩ mô,
chúng thống nhất trong một dự án là điều lý tưởng, nhưng trong thực tiễn không phải
lúc nào cũng đạt được điều đó, cần phải tìm đến một sự hợp lý nhất định.
- Vì mục tiêu và nhiệm vụ phân tích khác nhau nên phương tiện để phân tích
cũng khác nhau nhất định: phân tích hiệu quả kinh doanh dựa vào giá thị trường, còn
phân tích hiệu quả kinh tế xã hội dựa vào giá điều chỉnh và chúng được coi là tiệm
cận với giá xã hội. Với hiệu quả tài chính, ảnh hưởng của yếu tố thời gian được giải
quyết bằng việc áp dụng lãi suấ
t hiện hành trên thị trường vốn, còn trong phân tích
hiệu quả kinh tế xã hội lại dùng tỷ suất chiết khấu xã hội.
- Hiệu quả kinh doanh được xem xét dưới góc độ sử dụng đồng tiền (đồng vốn)
nên người ta còn gọi là hiệu quả vốn đầu tư, còn hiệu quả kinh tế xã hội được xem
xét dưới góc độ sử dụng các nguồn tài nguyên của đất nước.
7.1.3 Ý nghĩa của phân tích hiệ
u quả kinh tế - xã hội các dự án đầu tư:
Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội các dự án đầu tư là công việc khó khăn và
phức tạp xuất phát từ nhiều điểm:
Thứ nhất, cũng như xác định hiệu quả tài chính, xác định hiệu quả kinh tế xã
hội của một dự án đầu tư đều có tính dự báo trong một tương lai có nhiều rủi ro
không lường hết
được.
Thứ hai, tính phức tạp của phân tích hiệu quả kinh tê - xã hội của một dự án
đầu tư tăng lên so với phân tích hiệu quả tài chính do tính đa mục tiêu trong việc
phân tích. Các dự án được lựa chọn không phải theo một tiêu chuẩn mà theo nhiều
tiêu chuẩn khác nhau. Ra quyết định theo một tiêu chuẩn đơn giản nhiều hơn so với
KTĐT&QTDA 2/10
Chương VII: Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội các dự án đầu tư

Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội được tiến hành không chỉ ở giai đoạn cuối
cùng của quá trình lập dự án đầu tư mà được tiến hành ở tất cả các giai đoạn của
quá trình này.
7.2. GIÁ CẢ TRONG PHÂN TÍCH KINH TẾ XÃ HỘI:
 Khái niệm giá kinh tế:
Mục tiêu của phân tích kinh tế xã hội (gọi tắt là phân tích kinh tế) là đánh giá
những đóng góp thực sự của dự án cho nền kinh tế. Vì vậy giá cả sử dụng trong
phân tích kinh tế xã hội phải phản ánh được giá trị thực sự của hàng hoá dịch vụ,
tức là giá cả phải phản ánh được những chí phí hay lợi ích của chúng đối với nền
kinh tế.
Nói khác đi, trong phân tích kinh tế xã hội, các yếu tố
của đầu vào các dự án
được đánh giá theo cơ hội phí. Giá này phải phản ánh đồng thời các chi phí của sản
KTĐT&QTDA 3/10
Chương VII: Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội các dự án đầu tưxuất cận biên cũng như lợi ích cận biên hay sự sẵn sàng trả tiền của người tiêu dùng
và do đó phản ánh được giá trị của kinh tế hàng hoá. Giá cả thoả mãn điều kiện như
vậy chỉ có thể tìm thấy trong một nền kinh tế cạnh tranh hoàn hảo, thực tế giá cả thị
trường ít khi phản ánh được giá trị kinh tế thực sự của nó do nhiều yếu tố, xuất phát
từ tính không hoàn hảo của thị trường như độc quyền, vấn đề thông tin, những ngoại
ứng... và một phần cũng do sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường như hạn
ngạch xuất, nhập, và các loại thuế khác...
Trong phân tích hiệu quả tài chính, giá cả được sử dụng là giá cả thị trường.
Bởi vậy khi phân tích hiệu quả kinh tế xã hội cần phải điều ch
ỉnh giá thị trường thành
giá dùng để phân tích hiệu quả kinh tế xã hội. Giá này được coi là giá kinh tế, giá mờ
hay giá ẩn. Như vậy, giá kinh tế là giá được dùng để phân tích hiệu quả kinh tế xã
hội, là giá thị trường được điều chỉnh, cụ thể hơn là giá mà tại đó lợi ích biên của

tích hiệu quả kinh tế xã hội.
Thực chất của lãi suất tính toán hay tỉ suất chiết khấu xã hội là giá sử dụng vốn.
Nếu tỉ suất tính toán là giá sử dụng vốn của doanh nghiệp thì tỉ suất chiết khấu xã
hội là giá sử dụng vốn của xã hội. Chức năng kinh tế chủ yếu của tỉ suất chiết kh
ấu
KTĐT&QTDA 4/10
Chương VII: Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội các dự án đầu tưxã hội là nhằm hỗ trợ cho việc sử dụng các nguồn vốn đầu tư của Nhà nước vào
mục đích thiết yếu nhất. Nếu tỉ suất tính toán là giá sử dụng vốn của doanh nghiệp
thì tỉ suất chiết khấu xã hội là nhằm hỗ trợ cho việc sử dụng các vốn đầu tư của Nhà
nước vào mục đích thiết yếu nhất. Nếu tỉ suất triết khấu xã hội được xác định quá
thấp sẽ làm cho nhu cầu đối với vốn đầu tư Nhà nước vượt quá khả năng cung cấp
vì quá nhiều dự án đáp ứng được hiệu quả định mức. Ngược lại, nếu I
am
quá cao thì
rất ít dự án thoả mãn được tiêu chuẩn hiệu quả tuyệt đối và như vậy cung cung về
vốn vượt quá nhu cầu. Về nguyên tắc I
am
phải được lựa chọn sao cho nhu cầu đối
với nguồn đầu tư Nhà nước dao động trên dưới khả năng cung cấp.
Tỉ suất chiết khấu xã hội về nguyên tắc được quy định thống nhất trong cả
nước và được giữ không đổi theo thời gian.
Điều đó không có nghĩa là tỉ suất chiết khấu xã hội được áp dụng một cách máy
móc trong mọi ngành cũng như m
ọi dự án.
7.3 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ
Việc xác định đúng đắn giá trị kinh tế phần nào đã góp phần vào việc đánh giá
chính xác hiệu quả kinh tế xã hôi và của dự án đầu tư. Phần còn lại là áp dụng các