Những phản ứng không mong muốn
của việc tiêm phòng

Tiêm phòng là một biện pháp thực tế nhất, hiệu quả nhất để phòng bệnh,
điều đó chắc mọi chúng ta đều rõ. Tuy nhiên cũng cần hiểu rằng trong 1 số trường
hợp có thể xảy ra phản ứng ở trẻ. Những phản ứng này, thầy thuốc không muốn
có, gia đình lại càng không muốn có, cho nên được gọi là những phản ứng không
mong muốn. Vậy những phản ứng đó là gì? Có nguy hại cho trẻ không? Có làm
mất tác dụng phòng bệnh của thuốc không?
1. Phản ứng tại chỗ: Phản ứng này luôn xảy ra sau khi tiêm phòng. Một số
trẻ cảm thấy đau nơi tiêm, cảm giác đau đó thường kéo dài từ 1 vài giờ đến 1
ngày, có thể làm các trẻ nhỏ quấy khóc. Một số trẻ khác lại thấy có nổi cục lên ở
nơi tiêm. Cục này thường nhỏ bằng hạt đậu, có khi viêm tấy đỏ, và có thể tồn tại
tới 2-3 tuần mới tiêu tan. Cũng có trẻ lại bị mẩn ngứa xung quanh nơi tiêm, có thể
kéo dài từ 3 tới 6 ngày. Những phản ứng này có thể xảy ra trong 5%-10% số các
trẻ tiêm phòng và thường là tự khỏi.
2. Phản ứng toàn thân: ở đây, sốt là chứng hay gặp nhất. Sau khi tiêm
phòng 1 vài giờ hoặc 1 ngày, một số trẻ có thể bị sốt. Sốt thường nhẹ, nhưng cũng
đôi khi sốt cao (trên 39o), kèm theo tình trạng vật vã, quấy khóc, những trẻ lớn có
thể kêu nhức đầu. Chứng sốt này hay thấy hơn cả trong các trường hợp tiêm phòng
bệnh thương hàn, tiêm phòng bệnh ho gà. Cũng có trường hợp, sau khi tiêm phòng
sau tới 5-12 ngày, trẻ mới bị sốt, thông thường chứng sốt muộn này xảy ra sau khi
tiêm phòng bệnh sởi, đôi khi tiêm phòng bệnh quai bị. Tuy nhiên, tất cả các chứng
sốt nói trên đều khỏi trong 1-2 ngày, và thường là tự khỏi. Chỉ có một số ít trường
hợp sốt cao mới cần dùng đến thuốc hạ nhiệt (Paracetamol). Hiếm khi có tai biến
nào nguy hiểm xảy ra trong các trường hợp sốt sau tiêm phòng nói trên.
3. Phản ứng ngoài da: Ban mề đay, ngứa toàn thân, đôi khi có thể xảy ra ở
một số trẻ có tiền sử hay bị dị ứng, và có thể tồn tại từ 3 đến 6 ngày. Ngoài ra, tình
trạng phát ban (ban đỏ, gần giống như ban sởi, nhưng nhẹ hơn) có thể xảy ra 2% -
10% trẻ tiêm phòng bệnh sởi hoặc bệnh rubeole. Ban này thường xuất hiện trong
khoảng từ ngày thứ 6 đến ngày thứ 12 sau khi tiêm phòng, có thể kèm theo sốt

hạch nách do tiêm phòng lao". Viêm hạch này có thể xuất hiện sau khi tiêm phòng
khoảng 3 đến 5 tuần, và có 2 loại: viêm hạch đơn thuần và viêm hạch hóa mủ.
- Viêm hạch đơn thuần, là hạch nổi sưng to lên thường to bằng hạt đậu
phộng (hột lạc), sờ vào hơi cứng, nhưng không có mủ ở trong, và thường sưng kéo
dài khoảng 1 tháng rồi tự khỏi. Tình trạng viêm hạch đơn thuần này có thể xảy ra
ở khoảng 6-12% số trẻ tiêm phòng lao, và thường không gây khó chịu gì cho trẻ.
- Loại viêm hạch hóa mủ gây phiền phức hơn: hạch sưng tấy lên, to dần, có
khi bằng 1 quả chanh, ấn vào thấy lũng nhũng vì mủ ở trong. Hạch này có thể tự
vỡ, mủ chảy ra, rồi sau khi được rửa sạch hàng ngày, sẽ khỏi dần. Tuy nhiên, cũng
có 1 số trường hợp phải can thiệp bằng phẫu thuật: mổ ra, nạo mủ, rồi băng lại. Dĩ
nhiên, cũng phải rửa sạch hàng ngày. Loại viêm hạch hóa mủ này có thể xảy ra ở
khoảng 0,1-4,3% trẻ tiêm phòng lao. Thông thường, ở những trẻ có viêm hạch như
kể trên, tình trạng toàn thân vẫn tốt, trẻ không sốt, và vẫn có thể tăng cân đều đặn
như mọi trẻ bình thường khác.
Chứng viêm hạch nói trên - tuy được coi là một phản ứng đặc biệt của việc
tiêm phòng lao - nhưng cũng đôi khi, rất hiếm, có thể xảy ra sau tiêm phòng thuốc
khác, như sau khi tiêm phòng bệnh sởi hoặc bệnh rubeole. Nói chung, các hiện
tượng viêm hạch kể trên đều không gây nguy hiểm gì cho trẻ và đều qua khỏi sau
1 thời gian. Điều đáng ghi nhớ, là các hiện tượng đó không hề làm giảm tác dụng
phòng bệnh của việc tiêm phòng.
BS. LÊ ĐỨC THỌ
BV Hoàn Mỹ Sài Gòn