I. KHÁI QUÁT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI.
1. Khái niệm, đặc điểm, và nguyên tắc hoạt động của BHXH.
1.1Khái niệm.
Mặc dù BHXH đã hoạt động hang trăm năm nhưng cho đến nay các khái
niệm về BHXH vẫn chưa được hiểu một cách thống nhất. Vì vậy đề đi đến
thống nhất về BHXH phải đi từ 2 đặc trưng cơ bản sau:
• Bảo hiểm cho người lao động trong và sau quá trình lao động
• Các hoạt động BHXH được thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật, các
chế độ BHXH cũng do luật quy định. Nhà nước bảo hộ các hoạt động của
BHXH.
Từ những đặc trưng cơ bản trên có thể đi đến khái niệm về BHXH:
BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người
lao động khi họ gặp những rủi ro làm giảm hoặc mất đi khả năng thu nhập từ
lao động hoặc mất việc làm thông qua việc hình thành và sử dụng một quỹ
tiền tệ do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, nhằm đảm bảo an toàn
đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an
toàn xã hội.
1.2 Đặc điểm của BHXH.
BHXH là một hình thức bảo hiểm có tầm quan trọng đối với một quốc
gia, nó có một số đặc điểm cơ bản sau:
• Mục đích hoạt động của BHXH không vì lợi nhuận mà vì quyền lợi
của người lao động, của cả cộng đồng.
• Hoạt động BHXH nhằm huy động sự đóng góp của người lao động và
Nhà nước tạo lập tài chính để phân phối sử dụng nó đảm bảo bù đắp một
phần thu nhập nhất định nào đó cho người lao động khi có những sự cố bảo
hiểm xuất hiện như: tai nạn, ốm đau, hưu trí… Điều đó có nghĩa là mục đích
của quỹ BHXH là lấy một phần thu nhập trong thời gian lao động bình
thường để giành bảo đảm cho cuộc sống trong những ngày không lao động
không có thu nhập.
• Việc phân phối sử dụng quỹ BHXH được chia làm hai phần:
- Phần thực hiện chế độ hưu trí mang tính chất bồi hoàn. Mức bồi hoàn phụ

thu nhập vào quỹ BHXH theo các phương thức thích hợp thường xuyên đều
đặn trong những năm tháng còn lao động. Quyền được hưởng phải phù hợp
với mức đóng góp theo quy định của pháp luật
2. Nội dung hoạt động của BHXH
2.1 Đối tượng BHXH
Theo quy định tại điều lệ BHXH ban hành theo quy định số 12/CP ngày
26/01/1995 của chính phủ quy định BHXH ở nước ta bao gồm 2 loại hình
BHXH bắt buộc và BHXh tự nguyện.
a) BHXH bắt buộc:
- Người lao động làm việc trong các doanh nghiệp của Nhà nước.
- Người lao động làm việc trong các doanh nghiệp thuộc các thành phần
linh tế ngoài quốc doanh có sử dụng từ 10 lao động trở lên.
- Người lao động Việt Nam làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu
tư nước ngoài tại Việt Nam trong các khu chế xuất, khu công nghiêp,
trong các cơ quan tổ chức nước ngoài hoắc tổ chức quốc tế tại Việt Nam.
- Người lao động làm việc trong các tổ chức kinh doanh dịch vụ thuộc cơ
quan hành chính sự nghiệp, cơ quan Đảng, đoàn thể.
- Người lao động làm việc trong các doanh nghiệp tổ chức dịch vụ thuộc
lực lượng vũ trang .
- Người giữ chức vụ dân cử trong các cơ quan: Đảng chính quyền, các cấp
từ cấp huyện trở lên.
Những đối tượng áp dụng chế dộ BHXH bắt duộc nêu trên có đặc điểm
chung nổi bật là: Những người này có công việc, thu nhập và nơi làm việc
tương đối ổn định, những đối tượng này đều có người sử dụng lao động
đóng them phí BHXH cho họ, thong thường mức đóng cao hơn so với chính
bản thân người lao động đóng. Ngoài ra những người nói trên khi tham gia
BHXH luôn được sự bảo trợ, tài trợ từ phía nhà nước.
b) BHXH tự nguyện:
- Những người làm nghề tự do: bác sĩ, luật sư, những người buôn bán nhỏ,
thợ thủ công…

bảo hiểm thất nghiệp đủ 12 tháng trở lên trong thời gian 24 tháng trước khi
thất nghiệp sẽ được hưởng bảo hiểm thất nghiệp.
Mức trợ cấp thất nghiệp hàng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương
của người lao động trước khi thất nghiệp. Ngoài ra, người hưởng bảo hiểm
thất nghiệp còn được hỗ trợ học nghề, giới thiệu việc làm miễn phí. Mức
đóng bảo hiểm thất nghiệp là 1% tiền lương, tiền công hàng tháng.
2.2 Các chế độ BHXH
Các chế độ BHXH có thể coi như việc cụ thề hóa việc thực hiện mục
đích của BHXH mà bộ luật lao động đã nêu rõ: nhằm từng bước mở eoongj
và nâng cao việc đảm bảo vật chất góp phần ổn định đời sống cho người lao
động và gia đình họ trong các trường hợp người lao động gặp các rủi ro bất
ngờ. Do đó, số lượng các chế dộ bảo hiểm xã hội thể hiện mức độ đảm bảo
của xã hội với đời sống người lao động.
Năm 1952, tổ chức lao động quốc tế ICO ra công ước đầu tiên về BHXH
gồm 9 chế dộ:
- Chăm sóc y tế
- Phụ cấp ốm đau
- Trợ cấp thất nghiệp
- Trợ cấp tuổi già
- Trợ cấp tai nạn lao động
- Trợ cấp gia đình
- Trợ cấp sinh đẻ
- Trợ cấp khi tàn phế
- Trợ cấp mất người nuôi dưỡng
Hiện nay ở nước ta có 5 chế độ BHXH áp dụng cho các đối tượng bắt
buộc sau:
- Trợ cấp ốm đau
- Trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
- Trợ cấp thai sản
- Chế độ hưu trí