Chương 3 : Tính giá các đối tượng kế toán
(7 tiết)
Mục đích học tập của chương
Học xong chương này, sinh viên phải hiểu được :
1. Sự cần thiết của tính giá các đối tượng kế toán và vị trí của phương pháp tính giá trong hệ
thống các phương pháp kế toán.
2. Hiểu rõ các nguyên tắc và qui định về tính giá các đối tượng kế toán.
3. Hiểu rõ trình tự tính giá các đối tượng kế toán.
4. Biết vận dụng tính giá các đối tượng kế toán chủ yếu.
3.1. Sự cần thiết phải tính giá các đối tượng kế toán và vị trí của phương pháp tính giá
trong hệ thống các phương pháp kế toán
Cần phải nhắc lại rằng, đối tượng của kế toán là vốn kinh doanh của đơn vị trong mối
quan hệ thống nhất giữa hai mặt tài sản và nguồn hình thành tài sản, trong đó tài sản là hiện
hữu, nó có thể có hình thái vật chất hoặc không có hình thái vật chất còn nguồn hình thành tài
sản lại mang tính chất trừu tượng.
Về phương diện tài sản, đối tượng kế toán trong doanh nghiệp bao gồm nhiều loại khác
nhau và được biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Để có thể đo lường được đối tượng kế
toán phải căn cứ vào các đặc tính tự nhiên của từng đối tượng cụ thể để lựa chọn thước đo phù
hợp như kg, lít, m v.v. Xuất phát từ tính đa dạng về mặt biểu hiện vật chất của các đối tượng
kế toán cũng như xuất phát từ chức năng cung cấp thông tin của kế toán về tình hình tài chính,
kết quả kinh doanh và các dòng lưu chuyển tiền trong doanh nghiệp cần thiết phải sử dụng
một loại thước đo chung - thước đo giá trị. Chỉ có thước đo tiền tệ mới có thể giúp kế toán
thực hiện được chức năng cung cấp thông tin của mình. Tuy nhiên cần ghi nhớ rằng, thước đo
tiền tệ là thước đo chủ yếu chứ không phải là thước đo duy nhất được sử dụng trong kế toán.
Ngoài thước đo tiền tệ, kế toán còn sử dụng các laọi thứoc đo hiện vật và thời gian để thực
hiện kế toán chi tiết.
Để có thể biểu hiện hình thái giá trị của các đối tượng kế toán khác nhau, kế toán cần
phải sử dụng phương pháp tính giá.

3.1.1. Phương pháp tính giá là gì ?
Phương pháp tính giá chính là phương pháp thông tin và kiểm tra về sự hình thành và

Thứ ba là nguyên tắc thận trọng hay còn gọi là nguyên tắc bảo thủ. Nguyên tắc này đòi
hỏi việc tính giá các đối tượng kế toán phải mang tính bảo thủ, có nghĩa là người kế toán luôn
phải đứng về phía bảo thủ. Trên nguyên tắc, nếu có hai phương án để lựa chọn thì phương
pháp nào tạo ra thu nhập ít hơn hay giá trị tài sản nhỏ hơn sẽ được lựa chọn sử dụng. Vì như
vậy mức độ đảm bảo cho tài sản và thu nhập sẽ tin cậy hơn. Chẳng hạn, kế toán phản ánh giá
vốn của hàng tồn kho theo giá trị thị trường trong trường hợp giá thị trường thấp hơn giá gốc
của chúng. Đây chính là biểu hiện của việc tuân thủ nguyên tắc thận trọng.
Thứ tư là nguyên tắc khách quan. Nguyên tắc này mang tính chất bổ sung cho nguyên
tắc thận trọng bởi vì tài sản được ghi nhận theo giá gốc, tức là theo chi phí chứ không phải
theo giá thị trường dự kiến. Trên thực tế, giá thị trường của các tài sản rất khó ước tính vì nó
thường xuyên biến động. Do vậy, nguyên tắc khách quan đòi hỏi các số liệu kế toán ghi chép
phải dựa trên những sự kiện có tính kiểm tra được. Chi phí có thể được xem là khách quan,
bởi vì nó được hình thành từ sự thương lượng của bên mua và bên bán có đủ hiểu biết về hàng
hoá mà họ mua-bán. Hai bên đều phải đi đến thoả thuận một mc giá sao cho có lợi cho cả hai
bên.
Thứ năm là nguyên tắc nhất quán. Nguyên tắc này yêu cầu các chính sách kế toán,
phương pháp kế toán phải được sử dụng thống nhất từ kỳ này sang kỳ khác, bởi vì có như vậy
thì thông tin cung cấp từ các báo cáo tài chính của các kỳ liên tiếp nhau mới đáp ứng yêu cầu
là có thể so sánh được. Ví dụ, một khi đơn vị đã lựa chọn một phương pháp tính giá xuất kho
hàng tồn kho theo phương pháp bình quân gia quyền thì phương pháp này phải được áp dụng
trong suốt kỳ kế toán. Nếu kỳ sau đó, nếu vì những lý do nhất định mà đơn vị phải thay đổi
phương pháp tính giá xuất kho cho thuận lợi hơn thì đơn vị phải nêu rõ trong phần thuyết
minh báo cáo tài chính để cho người sử dụng thông tin trng các báo cáo tài chính của đơn vị
biết được ảnh hưởng của việc thay đổi này.
Ngoài 5 nguyên tắc kế toán nêu trên có ảnh hưởng đến việc tính giá các đối tượng kế
toán, khi mức giá chung thay đổi hoặc tuỳ theo yêu cầu quản lý trong nội bộ đơn vị cũng có
thể dẫn đến nhứng ảnh hưởng nhất định trong đo lường giá trị các tài sản của đơn vị. Bởi vì,
mặc dù nguyên tắc giá gốc yêu cầu tài sản của đơn vị phải được kế toán ghi nhận theo chi phí
thực tế, tuy nhiên trong những tình huống phát triển kinh tế nào đó có thể làm cho mức giá
chung tăng hoặc giảm mạnh (lạm phát hoặc giảm phát lớn) thì cần thiết phải điều chỉnh giá

toán, tính giá cần phải đáp ứng hai yêu cầu sau đây :
Thứ nhất, tính giá phải đảm bảo chính xác, phù hợp với giá cả hiện thời, số lượng và
chất lượng của tài sản. Chỉ có tính giá chính xác thì kế toán mới có thể cung cấp những thông
tin chính xác, trung thực và tin cậy về tình hình tài sản của đơn vị.
92
Tính giá
Chứng từ
Tài khoản
TH-CĐ
Thứ hai, tính giá phải đảm bảo thống nhất về phương pháp tính toán giữa các doanh
nghiệp khác nhau trong nền kinh tế và giữa các thời kỳ khác nhau. Bởi vì điều này đảm bảo
cho tính so sánh được của thông tin kế toán giữa các kỳ cũng như thông tin giữa các doanh
nghiệp với nhau, từ đó có thể đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp, các thời
kỳ.
3.2.2. Nguyên tắc tính giá
Để có thể đáp ứng được hai yêu cầu trên đây, tính giá cần tuân thủ ba nguyên tắc sau
đây :
Nguyên tắc thứ nhất là phải xác định đối tượng tính giá phù hợp. Để xác định đối
tượng tính giá phù hợp cần phải căn cứ vào đặc điểm của từng loại tài sản, vào đặc điểm của
tổ chức sản xuất, vào trình độ và yêu cầu của quản lý. Ví dụ, đối tượng tính giá trong quá
trình thu mua hay sản xuất thường có thể là từng loại vật tư, hàng hoá, sản phẩm hoặc từng
nhóm, từng lô hàng.
Nguyên tắc thứ hai là phải phân loại chi phí hợp lý. Chi phí là bộ phận cấu thành nên
giá của các loại tài sản. Mà chi phí thì có thể có nhiều loại, cho nên cần phải phân loại chi phí
một cách hợp lý, khoa học để có thể tính giá một cách chính xác nhất có thể. Chi phí có thể
được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau như phân loại theo lĩnh vực chi phí, theo chức
năng của chi phí, hay theo quan hệ với khối lượng công việc hoàn thành. Mỗi cách phân loại
đpá ứng những nhu cầu về thông tin khác nhau của quản lý.
Trước hết, theo lĩnh vực, chi phí có thể chia làm 4 loại bao gồm : chi phí thu mua, chi
phí sản xuất, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.

Công thức phân bổ chi phí như sau :
Khi lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí cần lưu ý đến mối quan hệ giữa chi phí với đối
tượng tính giá. Các tiêu thức thường được sử dụng để phân bổ chi phí bao gồm phân bổ chi
phí theo hệ số, theo định mức, theo giờ công làm việc, theo giờ máy làm việc, theo khối lượng
sản phẩm hoàn thành .... Ví dụ, khi phân bổ chi phí vận chuyển, bốc dỡ hàng hoá thu mua có
thể lựa chọn tiêu thức là khối lượng hàng hoá mua vào. Hoặc khi phân bổ chi phí máy thi
công cho các công trình khác nhau có thể sử dụng một trong hai tiêu thức số giờ máy thi công
sử dụng thực tế cho từng công trình hoặc theo chi phí nhân công vận hành máy thi công đó
theo từng công trình.
3.3. Tính giá một số đối tượng kế toán chủ yếu
Như chúng ta đã biết, đối tượng của kế toán chính là vốn kinh doanh với hai mặt đối lập
nhưng cân bằng nhau về lượng : tài sản và nguồn hình thành tài sản. Ở đây chúng ta chỉ
nghiên cứu về tính giá tài sản của đơn vị, tức là biểu hiện hiện hữu của vốn kinh doanh của
doanh nghiệp. Về mặt giá trị, một khi chúng ta xác định được mặt hiện hữu của vốn, tức là tài
sản thì đó cũng chính giá trị của nguồn hình thành nên tài sản của doanh nghiệp. Do vậy,
chúng ta chỉ tập trung nghiên cứu về tính giá các loại tài sản trong một đơn vị nói chung.
Tài sản trong một đơn vị có qui mô dù lớn hay nhỏ, hoạt động trong lĩnh vực nào của
nền kinh tế cũng đều rất đa dạng, bao gồm nhiều loại khác nhau. Tuy nhiên như đã phân biệt
trong chương 1, người ta chia tài sản thành tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn. Chúng ta sẽ lần
lượt tìm hiểu cách tính giá của hai loại tài sản này.
3.3.1. Tính giá tài sản ngắn hạn
Trước hết, cần lưu ý ngay rằng, ở đây không đề cập đến tính giá tiền, mặc dù tiền có giá
trị thời gian của nó, nhưng theo quan điểm của kế toán, chúng ta coi như đơn vị tiền tệ quốc
gia (đồng ngân hàng Việt Nam) là có giá trị ổn định. Như định nghĩa nêu trên, tính giá chính
là việc biểu hiện bằng tiền giá trị của các loại tài sản. Tiền chính là thước đo giá trị của tất cả
các loại tài sản khác. Do vậy, chỉ tiến hành tính giá tiền khi nó là ngoại tệ. Bởi vì trong trường
hợp này nó được coi là một loại hàng hoá đặc biệt mà đơn vị có thực hiện các giao dịch mua
vào (thu vào) và bán ra (chi ra). Tỷ giá ngoại hối luôn luôn biến động, cho nên việc tính giá
ngoại tệ là cần thiết.
Đối với các khoản phải thu ngắn hạn chúng ta cũng không tiến hành tính giá, bởi vì nó

vị hiện đang trong trạng thái dự trữ cho sản xuất hoặc dự trữ cho lưu thông. Chẳng hạn như
nguyên vật liệu hiện đang trong kho của đơn vị đang chuẩn bị để sử dụng cho sản xuất, hay
hàng hoá dự trữ trong quầy chuẩn bị để bán. Có một đối tượng thuộc phạm trù hàng tồn kho,
nhưng về mặt hữu hình nó không thực sự đang ở trong kho của đơn vị, đó là hàng mua đang
đi đường hoặc hàng đang chuyển đi bán, nhưng chưa xác định là tiêu thụ. Hàng mua đang đi
đường là những vật liệu, hàng hoá mà đơn vị đã mua, tức là đã có quyền sở hữu về hàng hoá
này, nhưng hiện còn đang trên đường vận chuyển về kho của đơn vị, hoặc đang lưu kho lưu
bãi ở nơi khác. Hàng chuyển bán hay hàng gửi bán về thực chất vẫn đang thuộc sở hữu của
đơn vị mà chưa chuyển cho người mua hàng, về mặt hữu hình thì nó đang chuyển đến cho
người mua hoặc đang ở kho của đại lý. Như vậy, về bản chất đối tượng hàng tồn kho này
đang ở trong quá trình dự trữ cho sản xuất hoặc cho tiêu thụ, do vậy nó thuộc nhóm hàng tồn
kho.
Tính giá hàng tồn kho (vật tư, công cụ, hàng hoá, sản phẩm)
Đối với hàng tồn kho mua vào, trình tự tính giá hàng tồn kho mua vào bao gồm 3 bước.
Bước 1: Xác định giá trị mua vào của hàng tồn kho. Trị giá mua vào của hàng tồn kho
bao gồm giá mua thể hiện trên hoá đơn trừ đi các khoản giảm giá hàng mua và chiết khấu
thương mại mà đơn vị được hưởng khi mua hàng cộng với các khoản thuế không thuộc diện
được khấu trừ như thuế nhập khẩu hay thuế tiêu thụ đặc biệt, nếu có.
Bước 2: Tập hợp chi phí thu mua. Chi phí thu mua bao gồm toàn bộ chi phí phát sinh
liên quan đến quá trình thu mua hàng tồn kho.
Bước 3: Tổng hợp và tính giá thực tế hàng tồn kho mua vào như chi phí vận chuyển
bốc dỡ, lưu kho, lưu bãi, hao hụt trong giới hạn cho phép … Những chi phí thu mua không
thể tập hợp trực tiếp cho từng loại hàng tồn kho mua vào thì phải lựa chọn tiêu thức phù hợp
để phân bổ.
Công thức tính giá hàng tồn kho mua vào như sau:
95
Giá thực tế
nhập hàng
tồn kho
Giá mua (bao

Bước 2: Tập hợp và phân bổ chi phí thu mua: 12.500.000đ
Phân bổ chi phí thu mua cho hai loại vật liệu với tiêu thức phân bổ lựa chọn là trọng
lượng vật liệu vận chuyển, bốc dỡ.
- Tổng chi phí phải phân bổ: 12.500.000đ
- Tổng tiêu thức phân bổ: 10.000 + 40.000 = 50.000kg
- Tiêu thức phân bổ cho vật liệu M: 10.000kg
- Tiêu thức phân bổ cho vật liệu N : 40.000kg
Như vậy chúng ta có thể tính được chi phí thu mua phân bổ cho vật liệu M:
12.500.000
M = x 10.000 = 2.500.000
10.000 + 40.000
Chi phí thu mua phân bổ cho vật liệu N sẽ là:
12.500.000
M = x 40.000 = 10.000.000
10.000 + 40.000
Bước 3: Tổng hợp chi phí và tính giá thực tế mua vào của vật liệu M và N
Giá thực tế của vật liệu M nhập kho sẽ là:
Trường hợp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, giá thực tế của vật liệu M
nhập kho sẽ là:
200.000.000 + 2.500.000 = 202.500.000đ
Và khi đó đơn giá thực tế nhập kho của vật liệu M là:
202.500.000/10.000 = 20.250đ/kg
Giá thực tế của vật liệu N nhập kho sẽ là:
Trường hợp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, giá thực tế của vật liệu M
nhập kho sẽ là:
600.000.000 + 10.000.000 = 610.000.000đ
96
Và khi đó đơn giá thực tế nhập kho của vật liệu N là:
610.000.000/40.000 = 15.250đ/kg
Trường hợp tính thuế GTGT theo phương pháp trực, giá thực tế của vật liệu M nhập

phẩm,
dịch vụ
Giá trị
sản
phẩm,
dịch vụ
dở dang
đầu kỳ
Chi phí sản
xuất thực tế
phát
sinh
trong
kỳ
Giá trị sản
phẩm, dịch
vụ dở
dang cuối
kỳ
= +
-
Giá thành đơn
vị sản phẩm,
dịch vụ
Tổng giá thành sản phẩm, dịch vụ
hoàn thành trong kỳ
Số lượng sản phẩm, dịch vụ hoàn thành
trong kỳ
=