Chương 7 : Kế toán các quá trình kinh doanh chủ yếu
(7 tiết)
Mục đích học tập của chương
Sinh viên cần phải biết tổng hợp, vận dụng các khái niệm, nguyên tắc, phương pháp
kế toán đã nghiên cứu ở các chương trước để phản ánh quá trình kinh doanh của doanh
nghiệp nhằm trau dồi các kỹ năng nhận biết, đo lường, phân tích và ghi chép các nghiệp vụ
kinh tế phát sinh. Cụ thể sinh viên cần phải :
1. Hiểu được qui trình kế toán ba quá trình chủ yếu của chu kỳ kinh doanh từ đó hiểu rõ hơn
qui trình kế toán nói chung.
2. Vận dụng được các nguyên tắc và phương pháp kế toán vào phân tích, đo lường và phản
ánh các nghiệp vụ kinh tế chủ yếu trong doanh nghiệp.
3. Làm quen với các sơ đồ tài khoản kế toán tổng hợp mô tả quá trình kinh doanh.
7.1. Khái quát về quá trình kinh doanh
Để bắt đầu khởi nghiệp, doanh nghiệp phải đặt ra mục tiêu kinh doanh rõ ràng và phải
huy động được vốn. Doanh nghiệp có thể tiến hành huy động vốn theo nhiều con đường khác
nhau như từ các thành viên góp vốn, từ chủ sở hữu của doanh nghiệp hoặc từ các khoản nợ,
vay. Huy động được vốn doanh nghiệp sẽ tiến hành đầu tư thông qua việc mua sắm các yếu tố
đầu vào để thực hiện các hoạt động sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ đạt được mục tiêu kinh
doanh đặt ra: tạo ra lợi nhuận và tạo ra tiền đảm bảo có thể trả các khoản vay khi chúng đến
hạn. Có thể nói, quá trình kinh doanh chính là quá trình sử dụng tiền (vốn) để tạo ra số tiền
nhiều hơn số tiền đã bỏ ra ban đầu. Quá trình này lặp đi lặp lại theo một trật tự nhất định tạo
thành chu kỳ kinh doanh và trong quá trình kinh doanh vốn của doanh nghiệp thay đổi cả về
hình thái vật chất lẫn giá trị.
Chu kỳ kinh doanh diễn ra qua ba quá trình: quá trình cung cấp (mua các yếu tố đầu vào
bao gồm sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động); quá trình sản xuất (ba yếu tố
đầu vào kết hợp với nhau để tạo ra giá trị, tạo ra sản phẩm, hàng hoá đáp ứng nhu cầu của xã
hội; và quá trình bán hàng (thực hiện giá trị của sản phẩm, hàng hoá trên thị trường để thu hồi
vốn bỏ ra đồng thời tạo ra lợi nhuận.
Quá trình kinh doanh diễn ra liên tục và lâu dài và trong quá trình này phát sinh rất
nhiều nghiệp vụ kinh tế, tài chính làm tăng, giảm tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp. Tuy
nhiên các hoạt động cụ thể thường được phân chia thành các quá trình khác nhau để đáp ứng

doanh nghiệp.
Trên thực tế, các nghiệp vụ phát sinh sẽ được phản ánh vào các loại giấy tờ, thủ tục cần
thiết theo đúng qui định về chứng từ ghi chép ban đầu. Các chứng từ hợp lệ, hợp pháp được
sử dụng để làm căn cứ ghi sổ kế toán dưới hình thức các tài khoản kế toán dựa trên nguyên
tắc của ghi sổ kép. Đồng thời các chứng từ cũng được sử dụng để ghi vào các loại sổ, thẻ kế
toán chi tiết nhằm cung cấp những thông tin chi tiết cho quản lý. Chính quá trình ghi sổ kế
toán cũng là quá trình tập hợp số liệu để từ đó thiết lập các chỉ tiêu theo yêu cầu quản lý hoạt
động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thông qua các phương pháp đánh giá và tính toán
cụ thể. Như vậy, khi nghiên cứu về kế toán các quá trình kinh doanh chủ yếu sẽ giúp thấy rõ
hơn mối quan hệ và vai trò của các phương pháp kế toán và tác dụng của các phương pháp
này trong việc kiểm tra, giám đốc khi thực hiện các hoạt động kinh doanh cũng như khi thực
hiện quy trình kế toán trong doanh nghiệp.
Dưới đây trình bày lần lượt ba quá trình kinh doanh chủ yếu trong doanh nghiệp sản
xuất và dựa trên phương pháp kê khai thường xuyên để xây dựng các sơ đồ kế toán.
7.2. Kế toán các quá trình kinh doanh chủ yếu trong doanh nghiệp
7.2.1.. Kế toán quá trình cung cấp
Khái niệm
Quá trình cung cấp là quá trình quá trình mua và dự trữ các yếu tố đầu vào bao gồm tư
liệu lao động (TSCĐ), đối tượng lao động (nguyên vật liệu) và sức lao động nhằm đảm bảo
cho quá trình sản xuất có thể tiến hành một cách bình thường và liên tục.
Nhiệm vụ kế toán quá trình cung cấp
Quá trình cung cấp
Quá trình sản xuất
Quá trình bán hàng
Kế toán quá trình cung cấp cần phải:
(1) Phản ánh chính xác, kịp thời và đầy đủ tình hình thu mua, kết quả thu mua trên các
mặt về số lượng, giá cả, qui cách, chất lượng của các loại tài sản mua vào theo nguyên tắc giá
gốc hay còn gọi là giá thực tế;
(2) Phản ánh và kiểm tra chặt chẽ tình hình bảo quản, sử dụng các loại tài sản, phát
hiện và ngăn ngừa các hành vi tham ô, lãng phí.

trong kỳ
CCDC giảm
trong kỳ
HH tồn
đầu kỳ
HH tồn
cuối kỳ
HH tồn
cuối kỳ
HH tăng
trong kỳ
HH tăng
trong kỳ
HH giảm
trong kỳ
TK 211Nợ Có TK 213Nợ NợCó CóTK 334
TSCĐHH tăng
trong kỳ
TSCĐHH đầu
kỳ
TSCĐHH giảm
trong kỳ
TSCĐHH cuối
kỳ
HH giảm
trong kỳ
TSCĐVH đầu
kỳ
TSCĐVH tăng
trong kỳ

Có TK 111, 112, 331 (Tổng giá thanh toán)
Ví dụ về kế toán quá trình cung cấp nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá
Công ty TNHH Tâm An là một công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây
dựng. Công ty áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để kế toán hàng tồn kho và tính
thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
Trong tháng 1 năm 20A tại công ty có phát sinh các nghiệp vụ sau:
- Ngày 5 tháng 1: mua nguyên liệu A, đã nhập kho, thanh toán chậm 30 ngày, giá đã
có thuế GTGT 5% là 52,5 triệu đồng.
- Ngày 7 tháng 1: mua dụng cụ theo giá mua đã có thuế GTGT 10% là 8,8 triệu, đã
thanh toán bằng chuyển khoản.
Các nghiệp vụ nêu trên sẽ được phân tích và định khoản như sau:
Nghiệp vụ ngày 5 tháng 1, ký hiệu NV1
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Nguyên liệu + 50,0 Phải trả người bán + 52,5
(1)
(2)
TK 133
Thuế GTGT đầu vào + 2,5
Định khoản:
Nợ TK 152 50,0
Nợ TK 133 2,5
Có TK 331 52,5
Nghiệp vụ ngày 7 tháng 1, ký hiệu NV 2
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Dụng cụ + 8,0
Thuế GTGT đầu vào + 0,8
TGNH - 8,8
Định khoản:
Nợ TK 153 8,0
Nợ TK 133 0,8

Nợ TK 211, 213 (Giá chưa có thuế GTGT)
Nợ TK 133 (Thuế GTGT đầu vào)
Có TK 331 (Tổng giá thanh toán)
Hình 7.4. Sơ đồ kế toán quá trình cung cấp sức lao động
Giải thích sơ đồ kế toán:
(1) Tính lương phải trả cho người lao động trong kỳ
(2) Trả lương cho người lao động.
Định khoản kế toán một số nghiệp vụ chủ yếu
- Khi doanh nghiệp tính lương phải trả cho người lao động trong kỳ kế toán ghi:
Nợ TK 627, 641, 642, 241
Có TK 334
- Khi doanh nghiệp trả lương cho người lao động, kế toán ghi:
Nợ TK 334
Có TK 111, 112, 141
Ví dụ về kế toán quá trình mua TSCĐ và sức lao động
Công ty TNHH Tâm An là một công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây
dựng. Công ty áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để kế toán hàng tồn kho và tính
thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
Trong tháng 1 năm 20A tại công ty có phát sinh các nghiệp vụ sau:
- Ngày 10 tháng 1: mua dây chuyền công nghệ sản xuất gạch, thanh toán sau 30 ngày,
giá chưa có thuế GTGT 10% là 500 triệu đồng.
- Ngày 15 tháng 1, rút tiền gửi ngân hàng về quĩ tiền mặt để chuẩn bị ứng lương đợt 1
của tháng 1.
- Ngày 15 tháng 1: Ứng lương tháng 1 cho người lao động, số tiền 100 triệu bằng tiền
mặt.
- Ngày 31 tháng 1: tính lương tháng 1 phải trả cho người lao động trong công ty là
150 triệu, trong đó công nhân trực tiếp sản xuất là 100 triệu, nhân viên quản lý xưởng sản
xuất là 20 triệu và nhân viên quản lý công ty là 30 triệu.
Các nghiệp vụ nêu trên sẽ được phân tích và định khoản như sau:
Nghiệp vụ ngày 10 tháng 1, ký hiệu là NV3 :

Nợ TK 627 20
Nợ TK 642 30
Có TK 334 150
Sơ đồ tài khoản kế toán các nghiệp vụ trên như sau:
TK 331
TK 211 TK 622
TK 112
TK 133 TK 627
550 (NV3) (NV3) 500 (NV6) 100
7.2.2. Kế toán quá trình sản xuất
Khái niệm
Quá trình sản xuất là quá trình tiêu hao các loại chi phí nguyên vật liệu, chi phí hao
mòn tài sản cố định và các chi phí khác để tổ chức, quản lý và điều hành để sản xuất ra sản
phẩm theo phương án sản xuất kinh doanh đã xác định trước. Trong quá trình sản xuất, ba yếu
tố đầu vào bao gồm tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động sẽ phối hợp với nhau
để tạo ra sản phẩm. Tuy nhiên về mặt giá trị, ba yếu tố đầu vào này chuyển giá trị vào giá trị
sản phẩm khác nhau. Nguyên vật liệu mang tính chất của đối tượng lao động, nó chuyển một
lần toàn bộ giá trị của nó vào giá trị của sản phẩm, trong khi tài sản cố định lại chuyển dần giá
trị của nó vào giá trị sản phẩm. Do vậy, giá trị của TSCĐ phải được phân bố một cách hệ
thống và phù hợp vào giá trị của sản phẩm hoàn thành trong mỗi kỳ. Như vậy kế toán cần
phải tính khấu hao TSCĐ theo một phương pháp nhất định phù hợp với đặc điểm hoạt động
cụ thể của đơn vị mình và những qui định của Nhà nước. Giá của sức lao động được biểu hiện
thông qua tiền lương (và tiền thưởng, nếu có) mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động
phụ thuộc vào số lượng và chất lượng của những cống hiến mà người lao động đã bỏ ra trong
quá trình sản xuất và nó được kết tinh vào giá trị của sản phẩm. Số lượng và chất lượng của
người lao động cống hiến lại chỉ có thể xác định được sau khi sản phẩm đã hoàn thành, do vậy
khi phản ánh về tiền lương mà đối với doanh nghiệp đây là một khoản chi phí, kế toán chỉ có
thể xác định vào cuối kỳ kế toán. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp tiến hành tạm ứng lương
cho người lao động vào một ngày nhất định trong tháng, cuối tháng kế toán mới tiến hành tính
lương phải trả trong tháng đó và chính thức thanh toán lương cho người lao động vào đầu