Đặc điểm ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường
dưới góc nhìn thể loại Vi Thị Thanh Huệ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Văn học Việt Nam; Mã số: 60 22 34
Người hướng dẫn: PGS.TS. Hà Văn Đức
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Khái quát về thể kí, thể kí trong sự nghiệp sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc
Tường. Nghiên cứu hiện thực cuộc sống con người và thiên nhiên qua bút kí của
Hoàng Phủ Ngọc Tường. Nghiên cứu một số đặc sắc nghệ thuật trong kí của Hoàng
Phủ Ngọc Tường.

Keywords. Văn học Việt Nam; Bút kí; Truyện kí

Content
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong văn xuôi, thể kí văn học đã xác lập cho mình một vị trí quan trọng bởi những đặc
điểm khả năng có tính ưu trội của mình. Là thể loại cơ động, linh hoạt, nhạy bén kí đã lôi
cuốn khơi gợi lòng tin nơi độc giả bằng việc phản ánh chân thật hiện thực đời sống. Khám
phá sâu sắc về đối tượng, đề xuất được những tư tưởng quan niệm có ý nghĩa đối với đời
sống hiện thực, vừa chạm đến chiều sâu cảm xúc con người…ta có thể thấy, kí là nơi gặp gỡ
của những nhân tố: trí tuệ và cảm xúc, sự thật cuộc sống và giá trị nghệ thuật đích thực…
Hoàng Phủ Ngọc Tường (HPNT) là một trong những tác giả tiêu biểu có nhiều đóng
góp quan trọng đối với sự phát triển của nền văn xuôi hiện đại Việt Nam. HPNT đã tìm thấy

như: thiên nhiên, chất Huế, hình ảnh biểu tượng, yếu tố văn hoá, tâm linh, tính cách…Đó là
những phát hiện đặc sắc có giá trị chiều sâu song chưa thực sự mang tính bao quát.
Hiện nay, tương đối nhiều sinh viên học viên ở một số trường đại học lựa chọn nghiên
cứu các sáng tác của HPNT để làm luận văn, luận án, Đi tìm hiểu vấn đề chúng tôi thấy ở mỗi
công trình nghiên cứu đều ghi nhận giá trị từ những trang kí của HPNT cũng như đóng góp
của ông đối với thể kí nói riêng và văn học nói chung. Khi đọc qua tên đề tài ta cảm tưởng
như có sự trùng lặp nội dung nhưng thực chất ngoài những vấn đề mà mọi công trình đều
thừa nhận, chung quan điểm khi đánh giá, ta cần ghi nhận có những cố gắng tìm tòi phát hiện
riêng trong mỗi công trình. Chính điều đó đã bồi đắp cho kí của HPNT những giá trị mới, mở
ra nhiều cánh cửa để bạn đọc tiếp cận với tác phẩm kí của ông.
Nghiên cứu Đặc điểm kí của HPNT dưới góc nhìn thể loại không phải là vấn đề thực sự
mới mẻ song là điều cần thiết bởi ở mỗi đề tài đều đem lại cơ hội tiếp cận, nghiên cứu sâu
vấn đề cho người tham gia nghiên cứu. Đây là điều kiện giúp ta đi sâu hiểu đặc trưng làm nên
giá trị độc đáo cho thể kí bằng những lí luận, thống kê mang tính khoa học.Việc nghiên cứu
này cũng giúp ta có cái nhìn tổng thể toàn diện về giá trị tác phẩm kí của HPNT cũng như tìm
thấy những giá trị mới trong tác phẩm của ông.
3. Đối tượng phạm vi nghiên cứu
Chất trí tuệ và cảm xúc, sự thật cuộc sống và giá trị nghệ thuật đích thực, những nhân
tố mới làm nên giá trị và phong cách riêng cho kí của HPNT khi soi chiếu dưới góc độ đặc
trưng thể loại là những vấn đề cơ bản mà luận văn lựa chọn trình bày.
Kí của HPNT không phải là một thể loại thuần nhất. Trong sáng tác của ông ghi nhận
có sự giao thoa, thâm nhập của nhiều tiểu loại khác nhau như: tuỳ bút, bút kí, nhàn đàm,
truyện kí…Nhắc đến ông độc giả thường chú ý nhiều đến bút kí – tiểu loại đem đến không
chỉ áp đảo về số lượng mà còn ở giá trị nội dung và nghệ thuật phong phú độc đáo của chúng.
Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu khảo sát nhàn đàm, bút kí của HPNT gói gọn trong
các cuốn: Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường tập 1 (Nhàn đàm); Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc
Tường tập 2 (Bút kí); Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường tập 3 (Bút kí), Nhà xuất bản Trẻ,
2002.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng một số phương pháp sau:

song là những tác phẩm giàu tính nghệ thuật, có giá trị về mặt tư tưởng, thẩm mĩ.
Sang thế kỉ XX, với những biến động lịch sử, kinh tế, văn hoá, xã hội sâu sắc diễn ra
trên toàn thế giới giai đoạn đầu thế kỉ đã tạo nên sự phát triển có tính chất bùng nổ của kí. Sự
bùng nổ ấy cũng chính bởi khả năng phản ánh hiện thực một cách sinh động, linh hoạt, nhạy
bén, tính thời sự cập nhật của chúng.
Sự phát triển của báo chí và công nghệ in ấn sau này cũng là điều kiện quan trọng cho
kí phát triển ngày càng mạnh mẽ.
Đầu thế kỉ XX trước hiện thực lịch sử đầy sôi động kí đã thể hiện được vai trò đấu
tranh chính trị của mình. Những năm 1930-1945, kí để lại dấu ấn với một số tác phẩm mang
đậm giá trị hiện thực trong sáng tác của một số tác giả như: Ngô Tất Tố, Nguyễn Đình Lạp,
Tam Lang…các giá trị nội dung nghệ thuật trong kí ngày một phong phú và nâng cao. Kí
ngày càng thể hiện vị thế của mình đóng góp tích cực cho công cuộc đấu tranh giải phóng
dân tộc và xây dựng bảo vệ Tổ quốc trên mọi phương diện.
Sau Cách mạng Tháng Tám đến nay có nhiều tác phẩm ký có giá trị nhất định như của
Trần Đăng, Nam Cao, Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài, Trần Đình Vân, Hoàng Phủ Ngọc
Tường v.v…Đó thường là những trang kí ca ngợi nhân dân đất nước trên con đường đấu
tranh anh dũng vì độc lập tự do của dân tộc.
Sau khi chiến tranh chống Mỹ cứu nước đi đến thắng lợi đất nước thống nhất, sự phong
phú nhiều chiều của hiện thực đời sống, chính sách cởi mở của thời kì Đổi mới đã tạo điều
kiện cho các cây bút thoả sức sáng tạo song cũng đặt ra cho yêu cầu thách thức làm sao ở
nhiều thể loại trong đó có kí sự phản ánh kịp thời, phong phú đầy đủ và ở thế trực tiếp nhất
hiện thực phong phú sôi động ấy.
1.1.2 Những quan niệm khác nhau và đặc trưng của kí văn học
Từ khi bắt đầu xuất hiện kí được nhìn nhận như là một hình thức ghi chép về sự thật
đời sống. Vai trò của kí đối với đời sống xã hội và đời sống văn học là vô cùng quan trọng
nhưng không phải bất cứ ai cũng hiểu và thừa nhận. Chính vì vậy, có nhiều quan niệm, cách
đánh giá trái chiều về thể loại này.
Chúng tôi giới thiệu ý kiến, quan điểm khác nhau của một số nhà nghiên cứu M.Gorki,
Tô Hoài, nhà nghiên cứu lí luận Hà Minh Đức. Về đặc trưng riêng của kí, việc tôn trọng tính
chân thực, tính thời sự của đối tượng miêu tả đã trở thành nguyên tắc đối với người viết kí.

tinh thần…tất cả in đậm trong tâm trí HPNT trở thành gốc rễ máu thịt. Mẹ cha sinh ra hình
hài, văn hoá xứ sở nơi con người sinh ra lớn lên trao tặng cho họ diện mạo tinh thần. Xứ Huế
đã ban tặng cho HPNT diện mạo tinh thần, làm nên “chất Huế”, “tính cách Huế”, “diện mạo
tinh thần Huế” trong cuộc sống đời thường cũng như trong sáng tác của ông.
Thời gian học tập giảng dạy đã mở ra cơ hội cho HPNT trau dồi lượng tri thức lớn về
mọi lĩnh vực của đời sống, ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng Nho - Phật - Đạo của triết học phương
Đông; tư duy biện chứng, chủ nghĩa Hiện sinh (Existentialism) của triết học phương Tây.
Thời đại HPNT sống là thời đại lịch sử dân tộc đang có những bước chuyển mình lớn
lao đã đánh thức thế hệ trẻ Việt Nam một thời trong đó có ông. Tiếp nhận tư tưởng triết học
của chủ nghĩa hiện sinh một cách có chọn lọc kết hợp với sự thấu nhận tinh thần của quẻ Vị
Tế trong Kinh Dịch của tư tưởng triết học phương Đông, HPNT không giam mình trong sự
cô đơn với phản ứng “nổi loạn”, “tận hưởng cuộc đời” thường thấy của một bộ phận thanh
niên nông nổi một thời không tìm thấy đường đi trong chiến tranh - ảnh hưởng từ chủ nghĩa
hiện sinh. HPNT đã sống với triết học hiện sinh ở phương diện tư tưởng khác đó là chúng
giúp ông gợi lên những suy tư, trăn trở về thân phận con người, ý thức trách nhiệm trước tình
cảnh đất nước và chọn lựa thái độ ứng xử cũng như hành động nhập cuộc vì thế nhân. Tham
gia sáng tác ở nhiều thể loại: truyện ngắn, thơ, kí, nhàn đàm…thể loại nào HPNT cũng gặt
hái được những thành công nhất định nhưng bao giờ những tác phẩm kí nói chung bút kí nói
riêng cũng được coi là những sáng tạo tiêu biểu có giá trị hơn cả. Bút kí của ông luôn in đậm
dấu ấn riêng, vừa mê đắm, vừa tài hoa, bộc lộ bản lĩnh sáng tạo đặc sắc của người nghệ sĩ. Là
nhà viết kí giàu tâm huyết, HPNT muốn đưa bạn đọc đến với những bức tranh chân thực nhất
của đời sống bằng tất cả tình cảm khát vọng mãnh liệt nhất của ông dành cho thế hệ sau mình
đồng thời bày tỏ những ý kiến quan điểm chân thành của cá nhân tác giả trước đời sống.
HPNT đến với kí vì nối nghiệp cơ cừu cha mẹ truyền lại song còn bởi cái duyên nghề nghiệp
khi ông đã tìm được thể loại phù hợp để gắn bó suốt cuộc đời mình. HPNT viết kí như là một
cách thức để trải lòng mình để suy nghiệm về cuộc sống thực tại cũng như những năm tháng
đã qua của đời sống cá nhân, của lịch sử đất nước dân tộc. Đặc biệt với bút kí, ông viết nhiều,
viết hay và tự lúc nào bút kí đã trở thành máu thịt, một phần tất yếu của cuộc đời ông. Cho dù
viết nghiêng theo tiểu loại nào của kí các vấn đề của đời sống chuyển tải trong trang viết của
ông đều mang dư vị bút kí. Viết kí không dễ, viết cho hay lại càng khó vậy mà HPNT hầu

tin phong phú, đa dạng và có độ tin cậy thuyết phục.
Mọi tri thức về văn học, địa lý, lịch sử …được HPNT vận dụng linh hoạt để đi sâu
khám phá tận cùng đối tượng đang được ông nói đến để rồi suy tư chiêm nghiệm những giá
trị của cuộc đời.
Ký của HPNT cung cấp cho bạn đọc những tri thức phong phú mới mẻ đồng thời đưa ra
những kiến giải khá hợp lý và có cơ sở, chất trí tuệ đậm đặc lan toả trong từng câu chữ, trang
viết. Đây là yếu tố quan trọng thứ hai không thể thiếu trong những trang kí nhưng không phải
người viết nào cũng trang bị được. Cũng chính bởi vốn tri thức uyên bác ấy đã bồi đắp bản
lĩnh văn hoá, bản lĩnh chính trị cho nhà văn như là một sự tất yếu.
Nhờ vốn tri thức uyên thâm, những vấn đề đáng quan tâm nhà văn soi chiếu chúng dưới
nhiều góc độ khác nhau rồi chủ động đề xuất nét nghĩa mới, giá trị mới. Chất trí tuệ cũng là
yếu tố quan trọng đối với người viết ký nhưng hiện thực cuộc sống đủ đầy, ý tưởng đầy ắp
vẫn cần đến tài năng của tác giả với vai trò chỉ huy dàn nhạc. Ý tưởng hay, kiến thức phong
phú song phải viết hay, độc đáo mới đi được vào lòng độc giả, cái hay trong ký của HPNT là
bằng vốn hiểu biết sâu, rộng về mọi lĩnh vực đã cung cấp cho bạn đọc lượng thông tin, tri
thức phong phú, mới lạ và bằng chính tình cảm của mình. Tất cả đã gieo vào tâm hồn bạn đọc
hạt giống của những giá trị nhân bản, nhân cách cao đẹp.
1.2.2.3. Cái tâm của con người cháy hết mình trong những trang viết
Như có lần tác giả đúc kết: “một chữ Tâm có sức chứa đựng tất cả”. Chữ “Tâm” giờ
đây được dùng quá nhiều đã trở thành một thuật ngữ sáo mòn, nhưng dưới ngòi bút HPNT
vẫn luôn trọn vẹn ý nghĩa chân thật của nó bởi ông định nghĩa chữ “Tâm” một cách giản dị
chân thật. Với cái nhìn nghiêm túc trước đời sống, yêu đời đắm say đến độ mê mải kí của
HPNT sẽ còn là những trăn trở suy tư trước những vấn đề của cuộc sống…Tất cả được xuất
phát từ tình cảm của một con người “ có cái tâm đỏ thắm vì CON NGƯỜI vì TỔ QUỐC”.

Chương 2:
HIỆN THỰC ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI VÀ THIÊN NHIÊN
QUA BÚT KÍ CỦA HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG
2.1. Thiên nhiên qua trang kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường
Thiên nhiên đóng một vai trò, vị trí đặc biệt trong sáng tác của HPNT, là một trong

tạo nên những trang kí mang đậm phong cách riêng “tài hoa, trí tuệ, súc tích, mê đắm”.
Trước thiên nhiên HPNT luôn bày tỏ niềm thành kính ngưỡng vọng trong lòng luôn trĩu nặng
ơn Đất, ơn Người
2.1.2. Thiên nhiên đặt trong mối quan hệ với con người
Thiên nhiên giàu có tươi đẹp, mang nét đẹp văn hoá đặc trưng của từng vùng miền,
đóng vai trò quan trọng đối với đời sống thực tại cũng như trong thế giới tinh thần của mỗi
con người. Thiên nhiên đãi ngộ nuôi sống con người; Thiên nhiên còn bồi đắp cho tâm hồn
con người những tình cảm thiêng liêng đem đến sự bình yên trong sâu thẳm tâm hồn con
người;
Thiên nhiên khắc nghiệt thử thách con người tạo ra những hoàn cảnh thử thách giúp
con người tôi luyện ý chí của mình, vững vàng hơn trong cuộc sống
Cùng với con người thiên nhiên cũng là nạn nhân chịu sự tàn phá nặng nề bởi chiến
tranh và bàn tay của chính con người. HPNT đã đằm sâu trong suy nghĩ tìm những lí giải thoả
đáng trước những sự việc đáng báo động mà ta đang từng ngày phải phải chứng kiến. HPNT
nhìn thiên nhiên trong quan hệ với một vùng văn hoá, những dự cảm của ông về thiên nhiên
môi trường sống mang tính thời sự và tính triết lí.Trước hành động tàn phá thiên nhiên của
con người, không dừng lại ở cảnh báo, dự đoán, HPNT bày tỏ thái độ trực tiếp, gay gắt, quyết
liệt. Bằng thái độ chân thành, tâm huyết HPNT trực tiếp đưa ra một số đề nghị khẩn thiết để
cứu vãn môi trường sống.
Nhà văn HPNT cung cấp cho người đọc một phong tục nhân hậu, thể hiện mối quan hệ
gắn bó giữa vườn cây và con người đó là một nét đẹp văn hoá khiến bạn đọc vô cùng bất ngờ
và xúc động về cách ứng xử với thiên nhiên đậm chất nhân văn của con người Huế.
2.2. Hiện thực đời sống con người trong ký của Hoàng phủ Ngọc Tường
2.2.1. Hiện thực đời sống con người trong chiến tranh và trong hoà bình
Kí viết về chiến tranh của HPNT đầy ắp sự kiện, hiện thực đời sống con người được
đào sâu nhìn nhận từ nhiều góc độ, chân thực, chi tiết và đủ đầy hơn. Những trang sử hào
hùng của dân tộc trong quá khứ cũng như những vấn đề nóng bỏng trong thực tại của cuộc
sống được tái hiện chân thực trong trang ký của HPNT trên tinh thần cởi mở, dân chủ của văn
học thời kì Đổi mới.
. Thực tế cuộc sống đã đem lại cho HPNT nhiều sự trải nghiệm và cả sự thức nhận để

chúng không làm giảm đi tính chân thực độ tin cậy của các thông tin trong tác phẩm mà tôn
thêm tô đậm ý nghĩa cho các vấn đề được nói tới trong tác phẩm bằng cảm xúc trí tưởng
tượng, liên tưởng, hồi ức của chính tác giả.
HPNT còn quan tâm đến số phận của con người khi bước ra khỏi cuộc chiến, thái độ
hành vi ứng xử giữa con người với con người, con người với thiên nhiên sau chiến tranh cũng
được nhà văn phản ánh chân thực với thái độ đầy trách nhiệm. HPNT đóng trong vai trò là
nhân vật tích cực khi phản ánh những sự việc tiêu cực với tinh thần thẳng thắn, giàu bản lĩnh
và thái độ đầy đau xót, bức xúc.
Ký của HPNT ấn tượng ở chỗ chậm đến trái tim đánh thức lương tri con người không
chỉ bằng chính luận, tính thời sự vốn có của thế kỷ mà còn là trang “ký tâm hồn” viết về nỗi
day dứt nỗi đau trước sự lãng quên lãng của con người về một quá khứ chưa xa. HPNT đã nối
lại sợi dây quá khứ với hiện tại để hướng đến sự phát triển bền vững của cuộc sống con
người. HPNT luôn đặt bạn đọc đứng trước những sự lựa chọn với thái độ đầy trách nhiệm
trước mỗi vấn đề ông thường bộc lộ những nỗi niềm lo âu trăn trở, trình bày, phân tích, đưa
ra những kiến giải, đề nghị hợp lý, thiết thực.
Với HPNT nhân vật trong sáng tác của ông là những con người bình dị gần gũi, phổ biến
từng tồn tại trong quá khứ giờ có sự hồi quang trong thực tại mang tính chất kế thừa, tiếp nối giá
trị truyền thống giữa các thế hệ làm nên diện mạo một dân tộc có bề dày truyền thống.
2.2.2. Chân dung các nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc, giới trí thức nghệ nhân,
nghệ sĩ
HPNT dành nhiều trang viết để viết về những nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc, giới
trí thức, nghệ nhân, nghệ sĩ thể hiện sự đồng cảm trong suy nghĩ và hành động với nhân vật
hơn hết là tình cảm yêu quý ngưỡng vọng những con người tài năng.
HPNT nói nhiều về sự sự dấn thân hết mình cho sự chọn lựa đầy trách nhiệm của
những nhân vật lịch sử.Những trang viết thời kì đầu ông cũng viết về sự chọn lựa hướng đi
cho cuộc đời, trở đi trở lại việc nói đến sự chọn lựa đã là một ám ảnh trong tâm hồn HPNT.
Dường như việc lần tìm quá khứ, phân tích sự chọn lựa của các nhân vật lịch sử sẽ giúp ông lí
giải tìm hướng đi trong chính cuộc sống hiện đại…
HPNT viết về các nhân vật lịch sử trong quá khứ không vì tinh thần hiếu cổ, phục cổ
mà như là phương cách để góp phần soi chiếu, đánh giá, định hướng thực tại. HPNT viết về

cảm của người nghệ sĩ mang tâm hồn của nhà thơ đồng nội.
Sự tài hoa của HPNT, trước hết phải nói đến những phát hiện, cách nhìn nhận cuộc
sống độc đáo mang phong cách riêng của một cái tôi giàu tri thức về lịch sử, địa lý, văn hóa.
Trong kí của HPNT hiện thực đời sống được cảm nhận bằng tâm hồn mê đắm và qua
ngôn ngữ lóng lánh chất thơ mamg âm hưởng Huế đã tạo nên nét riêng độc đáo trong sáng
tác của ông.
HPNT đã mở rộng địa hạt khả năng thể hiện của kí. Thể loại chuyên ghi chép các sự
kiện sôi bỏng, có thực này qua ngòi bút HPNT vừa trí tuệ lại thấm đẫm chất trữ tình, là những
rung động rất thơ và chấp nhận cả hư cấu. Đó là cái tôi biết kết hợp tư duy lôgic với tư duy
hình tượng khi khám phá thế giới
Cái tôi tài hoa, lịch lãm, mê đắm, bằng tri thức giàu có uyên thâm và nội lực cảm thụ
thế giới tinh tế nhạy cảm đã giúp HPNT bộc lộ bản lĩnh văn hóa chính trị trên trang kí của
mình. Lập trường tiên quyết và cảm hứng xuyên suốt mọi trang viết là tình yêu Tổ quốc và
nhân dân cháy bỏng, là sự dấn thân đấu tranh để xây dựng một nền dân chủ và nhân văn cao
cả.
Cái tôi của HPNT thiên về hướng nội, đằm sâu trong những cảm xúc suy tư mang
phong vị Thiền trầm tư về lẽ đời, lẽ người trong niềm yêu mến thiết tha quê hương đất nước
mình.
3.2. Nhìn nhận thiên nhiên, cuộc sống, con người, dưới góc độ văn hoá thẩm mỹ,
lịch sử, triết học
HPNT khi cảm nhận về thiên nhiên đó là tình cảm yêu mến tự hào về vẻ đẹp của quê
hương, trở về với thiên nhiên như được trở về với cội nguồn giá trị văn hoá. HPNT cảm nhận
thiên nhiên mang cảm quan phương Đông. Đứng trước thiên nhiên HPNT luôn nhìn ngắm,
chiêm ngưỡng, suy nghiệm trong sự mê đắm và đóng vai của nhà hiền triết hoà hợp với thiên
nhiên, cảm xúc chủ đạo của ông là niềm tự hào ngưỡng vọng đầy thành kính.
Không gian, thời gian tồn tại của thiên nhiên, cuộc sống trong kí của HPNT có khi là
một không gian, thời gian có thực, đang hiện tồn cùng với con người làm thành một thế giới
sống đầy ý nghĩa song có lúc là không gian, thời gian của tâm hồn cõi tâm linh, của quá khứ.
Thiên nhiên vẫn lưu giữ trong lòng sức mạnh nội tại, mang trong chúng giá trị văn hóa
là hiện thân cho sự thân thiện, cho sức sống bền bỉ của một dân tộc.

3.5. Ngôn ngữ giọng điệu tài hoa, tinh tế, giàu cảm xúc
Lối viết mạch lạc súc tích, lượng thông tin cung cấp phong phú, lối hành văn uyển
chuyển, ngôn từ đa dạng và giàu hình ảnh. Dường như nhà văn đã say sưa và kì công “đúc
câu luyện chữ” dành những câu chữ đẹp nhất trong vốn liếng ngôn ngữ của mình để dành
tặng cho cuộc sống.
Ngôn ngữ súc tích ngắn gọn cũng đủ để HPNT gọi được đúng thần thái bản chất của sự
vật hiện tượng. Đó là kết tinh của tình yêu sâu đậm, của những hiểu biết tường tận về cuộc
sống và của một lối tư duy sắc bén đã được đằm sâu trong vốn tiếng Việt giàu có, niềm xúc
cảm say mê, để rồi thăng hoa trong cảm hứng nghệ thuật.
Vốn ngôn ngữ mà tác giả sử dụng phong phú mượt mà, giàu chất thi hoạ mang vẻ đẹp
tâm hồn, ngôn ngữ Huế. Đó là thứ ngôn ngữ dịu dàng nhưng đầy “ma lực” có chiều sâu của
cảm xúc. Đặc biệt do viết nhiều về lịch sử dân tộc nên giọng văn của ông trầm hùng đậm chất
sử thi và nhuốm màu huyền thoại.
Khả năng sử dụng từ láy trở thành thế mạnh trong kí của HPNT khiến kí của ông lấp
lánh có độ trong trẻo ngân vang trong vẻ đẹp, cảm xúc; một số từ HPNT thích dùng và trở đi
trở lại trong sáng tác của mình là từ “bát ngát”, “ném”; những từ “mơ hồ”, “mơ màng”,
“sương khói”, “huyền ảo” thường xuyên xuất hiện khi tác giả miêu tả cảm nhận cuộc sống;
từ tâm linh cũng được HPNT sử dụng khá nhiều Với HPNT, dựa trên kho từ vựng tiếng
Việt có sẵn, tác giả lựa chọn những câu từ đẹp nhất, trong sáng, giản dị, giàu giá trị biểu cảm
để viết về các sự vật hiện tượng diễn ra trong đời sống.

KẾT LUẬN
HPNT viết kí như là một cách thức để trải lòng mình để suy nghiệm về cuộc sống thực
tại cũng như những năm tháng đã qua của đời sống cá nhân, của lịch sử đất nước dân tộc.
Sự hòa điệu của tâm hồn con người với thiên nhiên trong kí của HPNT cũng là một dấu
ấn đặc biệt góp phần làm nên giá trị riêng cho tác phẩm của ông. Đứng trước thiên nhiên
HPNT luôn nhìn ngắm, chiêm ngưỡng, suy nghiệm trong sự mê đắm và đóng vai của nhà
hiền triết hoà hợp với thiên nhiên, cảm xúc chủ đạo của ông là niềm tự hào ngưỡng vọng đầy
thành kính.
Cảm hứng sử thi luôn thường trực trong trang kí của HPNT khi viết về Tổ quốc, nhân

7. Phùng Văn Khai, Lẽ sống (bút ký về những người lính), Nhà xuất bản Văn học,
H.2009
8. Nguyễn Khải, Ký sự & kịch, Nhà xuất bản Hội nhà văn, H.2003
9. Đặng Thai Mai, Hồi ký thời kỳ thanh thiếu niên, Nhà xuất bản Tác phẩm mới Hội nhà
văn Việt Nam, H.1985
10. Nguyên Ngọc, Nghĩ dọc đường, Nhà xuất bản Văn nghệ, H.2006
11. Nguyễn Tuân (2000) Nguyễn Tuân toàn tập 2, NXB Văn học, Hà Nội
12. Nguyễn Tuân (2000) Nguyễn Tuân toàn tập 4, NXB Văn học, Hà Nội
13. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ngọn núi ảo ảnh (Bút ký), Nhà xuất bản Thanh niên, H.2000
14. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Tuyển tập – Tập 1 (Nhàn đàm), Nhà xuất bản Trẻ, 2002
15. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Tuyển tập – Tập 2 (Bút ký), Nhà xuất bản Trẻ, 2002
16. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Tuyển tập – Tập 3 (Bút ký), Nhà xuất bản Trẻ, 2002
17. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Tuyển tập – Tập 4 (Thơ), Nhà xuất bản Trẻ, 2002
18. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Huế di tích và con người, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2003
19. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trịnh Công Sơn và cây đàn lya của Hoàng tử bé, Nhà xuất
bản Trẻ, 2005
20. Hoàng Phủ Ngọc Tường, Miền cỏ thơm (Bút ký), Nhà xuất bản Văn nghệ, H.2007
21. Trần Đình Vân, Sống như anh, Nhà xuất bản Kim Đồng, H.2000
Sách giáo khoa, Giáo trình, sách nghiên cứu
22. A.Gheerbrant, Jean Chevalier, Từ điển biểu tượng văn hoá thế giới, Phạm Vĩnh Cư,
Nguyễn Xuân Giao, Lưu Huy Khánh, Nguyên Ngọc, Vũ Đình Đình, Nguyễn Văn Vỹ
(dịch), NXB. Đà Nẵng 1997
23. Vũ Tuấn Anh, Lê Dục Tú (tuyển chọn và giới thiệu), Thạch Lam về tác giả và tác
phẩm, Nhà xuất bản Giáo dục, H.2003
24. Lại Nguyên Ân, 150 thuật ngữ văn học, NXB. Chính trị Quốc gia 1999
25. Lại Nguyên Ân, 150 thuật ngữ văn học, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội,
H.2002
26. Đức Dũng, Viết báo như thế nào?, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, H.2002
27. Đức Dũng, Kí văn học và Kí báo chí, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, H.2003
28. Nguyễn Văn Dân, Phương pháp luận nghiên cứu văn học, Nhà xuất bản Khoa học xã

H.2002
51. Mã Giang Lân, Thơ hành trình và tiếp nhận, Nhà xuất bản đại học Quốc gia Hà Nội,
2004
52. Nguyễn Văn Long, Lã Nhâm Thìn (đồng chủ biên), Văn học Việt Nam sau 1975 -
những vấn đề nghiên cứu và giảng dạy, Nhà xuất bản Giáo dục, H.2006
53. Phương Lựu (chủ biên), Lý luận văn học (tái bản lần thứ 2), Nhà xuất bản Giáo dục,
H.2002
54. Nguyễn Đăng Mạnh (Chủ biên) (1986) Các nhà văn nói về văn (Tập 2), Nhà xuất bản
tác phẩm mới, Hà Nội
55. Nguyễn Đăng Mạnh, Nhà văn tư tưởng và phong cách, Nhà xuất bản Đại học Quốc
gia Hà Nội, H.2001
56. Tôn Thảo Miên (tuyển chọn và giới thiệu), Nguyễn Tuân về tác giả và tác phẩm, Nhà
xuất bản Giáo dục, H.2001
57. Nhiều tác giả, Thuật ngữ nghiên cứu văn học, Nhà xuất bản Giáo dục, H.1992
58. Hoàng Phê (chủ biên), Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2003
59. Vũ Đức Phúc(1999) Ảnh hưởng văn hoá Pháp đối với Việt Nam, Những vấn đề lí
luận và lịch sử văn học,Viện văn học,Hà Nội
60. Trần Đình Sử, Ai đã đặt tên cho dòng sông - Bút ký sử thi Hoàng Phủ Ngọc Tường,
Báo Văn nghệ số 7 – 1987
61. Trần Đình Sử, Văn học và thời gian, Nhà xuất bản Văn học, H.2002
62. Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha, Đoàn Tử Huyến (sưu tầm và biên soạn), Một
cõi Trịnh Công Sơn, Nhà xuất bản Thuận Hoá, 2002
63. Bùi Việt Thắng, Truyện ngắn - những vấn đề lý thuyết và thực tiễn thể loại (in lần thứ
hai), Nhà xuất bản đại học Quốc gia Hà Nội, H.2007
64. Nguyễn Ngọc Thiện (tuyển chọn và giới thiệu), Vũ Trọng Phụng về tác giả và tác
phẩm, Nhà xuất bản Giáo dục, H.2001
65. Lý Hoài Thu, Đồng cảm và sáng tạo, Nhà xuất bản Văn học, H.2005
66. Nguyễn Văn Trung: Sartre trong đời tôi, Bách Khoa số 269-270, ngày 15-3 và 01-4-
1968
67. Nguyễn Như Ý (tuyển chọn), Hồ Chí Minh tác giả – tác phẩm - nghệ thuật ngôn từ,

85. Đinh Hương, Hoàng Phủ Ngọc Tường, con ấu trùng tham ăn…sách, Báo Dân trí số
ngày 12 tháng 6 năm 2006
86. Lê Thị Hường, Xin được nói về Hoàng Phủ Ngọc Tường như một thi sĩ của thiên
nhiên, Tạp chí Sông Hương số 161, tháng 7 năm 2002
87. Lê Thị Hường, Thế giới cỏ dại trong thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường,

88. , Đọc bút ký “Miền cỏ thơm” của Hoàng Phủ Ngọc Tường
89. , Hoàng Phủ Ngọc Tường: “Nhà văn phải nói lên sự thật”
90. , Hoàng Phủ Ngọc Tường: “không còn bận lòng sau cuốn
sách về Sơn”
91. , Hoàng Phủ Ngọc Tường giữ trọn nhân cách người cầm bút
92. Ký
93. Mai Quốc Liên, Về một vài vấn đề văn học đang được bàn luận,Văn nghệ, Hà Nội, số
53 (31-12-1988)
94.
95.
96. Trần Thuỳ Mai, Ký văn hoá của Hoàng Phủ Ngọc Tường, tạp chí Sông Hương số
161-07-2002
97. Trần Thuỳ Mai, Hoàng Phủ Ngọc Tường vẫn sống để viết,
98. Đặng Nhật Minh, Hoàng Phủ Ngọc Tường - một tâm hồn Huế, tạp chí Sông Hương số
163-09-2002
99. Ngô Minh, Bi kịch Hoàng Phủ Ngọc Tường, tạp chí Sông Hương số 231 (05/2008)
100. Ngô Minh, Hoàng Phủ Ngọc Tường – “người ham chơi”, báo Tuổi trẻ số ngày 20
tháng 9 năm 2007
101. Ngô Minh, Hoàng Phủ Ngọc Tường và nỗi ám ảnh hoa phù dung, báo Phụ nữ số ngày
24 tháng 2 năm 2005
102. Ngô Minh, Vài suy nghĩ về tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường, tạp chí Sông Hương số
161, tháng 7 năm 2002
103. Ngô Minh, Hoàng Phủ Ngọc Tường những mạch vỉa than đá, tạp chí Sông Hương số
240 tháng 2 năm 2009