Biển Xanh Hy Lạp Ngàn Năm Mây Trắng
[12/11/2005 - Tác giả: admin1 - Vietnam Review]
Võ Kỳ Ðiền
11.11.2005
Hình: Vùng Thera-Santorini, Hy Lạp.
Mùa hè vừa qua tôi có dịp đi thăm xứ sở thần thoại Hy Lạp núi đồi, đền đài hoang phế
bên bờ Ðịa Trung Hải nước xanh màu ngọc thạch. Không bình thản như các lần đi chơi
trước, chuyến nầy tôi chờ mong trong nỗi hồi hộp, náo nức. Các chuyện thần thoại Hy
Lạp được học từ nhỏ tưởng là xa vời, nào ngờ lúc bước qua tuổi già lại được chứng kiến
tận mắt những vị thần và những kỳ quan của thế giới cổ đại qua tượng đá, thành quách,
đền đài, dinh thự, vật dụng xa xưa còn lưu dấu tích nơi nầy. Chuyến bay từ Toronto tới
Athens lâu tới gần mười tiếng đồng hồ, tuy đoạn đường khá dài nhưng may mắn chiếc
ghế cạnh bên trống chỗ nên tôi ngồi đứng khá thoải mái.
Athens vào những năm 400 trước Tây Lịch là thành phố lớn nhứt và nổi tiếng văn minh
nhứt thế giới cổ đại. Người Hy Lạp đã ra sức xây dựng một quần thể kiến trúc tuyệt vời
để thờ phụng thần Athena (nữ thần khôn ngoan và trí tuệ) theo thần thoại, là người bảo vệ
kinh đô nước Hy Lạp xưa, trên một ngọn đồi cao giữa thành phố, có tên là Acropole. Nhờ
vậy ở Athens, đi dạo phố xá khá yên tâm, cứ nhìn đồi Acropole cao mà định hướng, ít khi
đi lạc.
Khách sạn Athens Acropol cao nghều nghệu nằm giữa trung tâm thành phố nên dễ thấy.
Nhìn chung thì thủ đô Athens chỉ lớn vừa phải mà dân số tới trên 4 triệu người nên khá
chật chội. Ba quảng trường Monastriaki, Constitution và Omonia là ba trung tâm sinh
hoạt náo nhiệt của thành phố, du khách tới lui đông đảo nhộn nhịp. Năm 2004 vừa qua,
nhờ là quốc gia tổ chức Thế Vận Hội nên hầu hết khách sạn ở đây đều được tân trang
sang trọng, tiện nghi tối tân. Trên đường về khách sạn, tôi ngắm nhìn toàn cảnh, ngạc
nhiên khám phá một điều là kiến trúc Athens nhìn giống như bất cứ nhà cửa nào ở
Canada mình, nghĩa là toàn nhà kiểu mới chừng 100 năm trở lại. Thường là kiểu nhà bê
tông cốt sắt hình hộp vuông vuông, cao chừng 3, 4 từng, quét sơn trắng viền xanh, màu
của cờ Hy Lạp quen thuộc, nhà cửa cao thấp không đều, nối tiếp nhau chạy dài theo từng
con lộ. Thành phố nhỏ hẹp nên khoảng trống hầu như không có, công viên rất ít. Tuy
nhiều nắng nhưng may nhờ có biển Ðịa Trung Hải bao quanh nên khí hậu dễ chịu, nhiệt

tóc dài Phải ngắm nhìn phong cảnh tím cả góc phố Athens buổi chiều xuống ở đây, mới
cảm nhận được cái tài hoa của những nhạc sĩ Việt Nam mình lúc trước, mới hiểu chút
chút -tím cả hoàng hôn, tím cả chiều hoang biền biệt, mới biết chiều tím là đẹp như thế
nào!
Nhưng không phải các lề đường Athens đều trồng cây hoa tím, chỉ một đoạn nầy thôi.
Phần lớn vỉa hè là trồng cam, nếu không cam thì cây dâu tằm ăn (murier) lá to để lấy
bóng mát, các xứ khu vực Ðịa Trung Hải nắng vàng óng ả quanh năm. Nhiều hàng cam
gốc to cỡ bắp chưn, tàn lá dầy đặc xanh mướt, trái vàng chi chít đầy cành, tôi đứng tiếc
ngẩn tiếc ngơ nhìn trái rụng rải rác quanh gốc mà chờ coi… không thấy người lượm! Tiếc
thì có tiếc nhưng hổng lẽ người lượm cam rụng lại là mình, kỳ lắm. Cảnh sát Hy Lạp
cũng đâu có biệt đãi một ông già Á Châu lẩm cẩm khác xứ, không phải lượm cam rụng
mà hái trái !
Bước chân du khách thỉnh thoảng phải dừng lại và đi quanh. Trước mặt một ngân hàng to
lớn là một hố sâu to được đào ngay dưới vỉa hè, chiều ngang và dọc khoảng độ 4 thước
vuông. Trên có mái che bằng kiếng khung sắt hình chóp nhọn, trông cũng khá thẩm mỹ.
Tôi tò mò nhìn sâu xuống dưới lòng đất được đào trống, thấy vài nền đá tảng ngang dọc
của một dinh thự cổ khá to, có cầu thang đi lên trên, cũng bằng đá. Nhìn sâu hơn nửa,
thấy có vài ống dẫn nước bằng gạch nung, đường kính khoảng 40 cm, ló ra ngoài chừng
hơn nửa thước dài. Thì ra đó là một di chỉ khảo cổ của thành phố nầy mấy ngàn năm
trước. Khi đào đất cất ngân hàng, người ta bắt gặp nó và giữ kỹ ở tình trạng nguyên
dạng… có tấm bảng đồng nhỏ ghi chú các tài liệu khảo cổ gắn cạnh bên. Tôi sững sờ coi
kỹ lại và bâng khuâng tự hỏi, ống thoát ngước nầy mới làm hay là có từ lâu lắm? Rõ ràng
là xưa lắm. Cách đây mấy ngàn năm, dân cư ở thành phố nầy đã biết thiết kế hệ thống
thoát nước hoàn bị như vầy, thiệt tình là họ văn minh sớm lắm, không thể tưởng tượng
được.
Ở nhiều xứ Á Châu, Phi Châu, những bộ lạc bán khai, rác rến, phân người và phân thú,
nước bẩn, xác thú vật chết thì quăng vứt đại đâu đó cũng được. Tiền của, công sức, hơi
đâu mà làm ống cống chôn luồn dưới đất để thải nước dơ ra sông ra biển. Các nền văn
minh lớn trên thế giới như Maya, Azteque ở Trung Mỹ, Khmer ở Cambodge,… sở dĩ bị
tiêu diệt mau lẹ sau khi rực sáng lên một giai đoạn rất ngắn là vì những thành phố của họ

mình được quyền xây cất nhà cửa theo đúng luật lệ thành phố. -Nếu có nền móng lâu đài,
dinh thự cổ thì nhà nước mua lại theo giá quy định và bắt buộc phải bán, không được
khiếu nại gì hết. Vì đó là tài sản văn hóa của quốc gia.
Từ ngoài biển nhìn vào thì thành phố Athens gồm hằng trăm ngàn nhà nho nhỏ như
những chiếc hộp vuông trắng xóa nằm trải dài theo bình nguyên cạnh biển, lưng dựa vào
dải núi thấp, sườn dốc thoai thoải cũng một màu thạch cao trắng xóa. Phải vài ngày sau
khi đi chơi chỗ nầy chỗ kia tôi mới biết, các núi Hy Lạp phần lớn đều được cấu tạo bằng
đá cẩm thạch trắng (marble). Núi nào cũng có vài hầm đá qui mô với máy móc dụng cụ
cưa xẻ hầu khai thác loại đá trắng quí nầy. Cũng có nhiều cơ sở tạc tượng đá, sân rộng
chứa đủ loại tượng được đục đẽo nằm đứng ngổn ngang, đường nét tinh xảo. Thời cổ đại,
người Hy Lạp đạt văn minh sớm, thuộc bậc thầy của thế giới nhiều bộ môn như triết học,
chánh trị, văn học, khoa học, kỹ thuật, nghệ thuật mà kiến trúc và điêu khắc còn ghi đậm
dấu ấn những nơi đây Ở xứ nầy những gì cần làm bằng đá thì toàn là đá cẩm thạch,
nhiều vô số kể. Tôi để ý thì thấy nhà cửa, vật dụng, đường đi đều được lót bằng cẩm
thạch, nói ngoa một chút cho vui, cả xứ Hy Lạp đều làm bằng cẩm thạch trắng.
*
Buổi sáng tôi đi thăm đồi Acropole với các quần thể kiến trúc đồ sộ trên một đỉnh đồi đá
cao 156 thước so với mực nước biển, được xây cất dưới triều đại Péricles, thời kỳ vàng
son của nền văn minh Hy Lạp, thế kỷ thứ 5 trước T C, do hai kiến trúc sư Ictinus và
Callicrates vẽ kiểu và xây dựng. Giá vé vào cổng là 12 euro, đường lên dốc đồi được lát
bằng đá cẩm thạch đen và trắng, mòn nhẵn dưới biết bao gót giày của du khách tứ xứ. Tất
cả đền đài dinh thự, điện Parthénon, cổng Propylaea, đền thờ thần Nike, đền
Erechthéionà sau bao nhiêu hoang phế đổi dời của cả ngàn năm, chỉ còn trơ lại trên nền
đá cao những hàng cột cẩm thạch vân trắng hoặc hồng nhạt, cột cao cột thấp Những
cuộc chiến tàn khốc xảy ra, những cuộc động đất long trời lở đất tiếp nối, rồi cuối cùng
thời gian tàn nhẫn dài lâu hằng ngăm năm, đã biến cả một công trình đồ sộ đẹp đẽ thành
những đền đài hoang phế, đổ nát tang thương. Cả một đỉnh đồi rộng rãi vuông vắn, chồng
chất ngổn ngang những tảng đá nứt nẻ được chạm trổ, điêu khắc sắc sảo, mưa gió ghi dấu
xanh rêu lỗ chỗ, mỗi cục nặng chừng 5, 10 tấn, cục còn nguyên, cục bị sứt mẻ, nằm lăn
lóc chỗ nầy chỗ kia…

theo luật viễn cận. Ðó là nhằm điều chỉnh những sai số thị giác khi ngắm nhìn một công
trình đồ sộ trong không gian. Tôi nghe đến đây mà phát sợ… cho cái ngu của mình !!!
Cách đây gần 3000 năm người ta đã thực hiện được những công trình vĩ đại mà hiện tại
chỉ được giải thích có chút xíu mà mình vẫn chưa hiểu hết !
Hèn chi trong 7 kỳ quan thế giới cổ đại thì người xưa đã ghi nhận đến 5 kỳ quan thuộc
nền văn minh Hy Lạp rồi. Ðền Parthénon xứng đáng là kiệt tác mẫu mực nhất về cái đẹp
của kiến trúc Hy Lạp cổ điển, nó cũng là chuẩn mực cho kiến trúc Tây Phương suốt mấy
chục thế kỷ sau nầy.
Ðền Erechthéion hình chữ nhựt có ba cổng cao thấp khác nhau. Bên trong dùng cho việc
hành lễ tế thần Athena Polias, vào bằng cửa Ðông và thần Poseidon Erectheus, vào cửa
Bắc, các cột dáng kiểu Ionic. Cổng hướng Nam có hàng cột tuyệt đẹp, điêu khắc công
phu hình sáu mỹ nữ đồng trinh, vóc dáng tuyệt mỹ, y phục nhẹ nhàng thanh thoát, dáng
đứng dịu dàng sang cả, đầu như đội vương miện đỡ lấy mái đá. Nhìn tận mắt các hàng cột
Kariatyds nầy (the Caryatids = trinh nữ xứ Karia), tôi tưởng chừng như về sau nầy dẫu có
người tài hoa giỏi giắn cách nào, cũng không thể làm được một công trình tuyệt xảo như
vậy nữa. Ðền được xây dựng từ các năm 421 trước Tây Lịch và được sửa chữa lại năm
405 tr T L, sau một vụ cháy vào năm 395 tr T L. Và bây giờ cũng đang được tu bổ tiếp
tục…
-Trong kiến trúc Hy Lạp còn còn một loại cột mỹ thuật nữa là kiểu Corinthian như ở đền
Thờ Thần Zeus trên núi Olympian. Cột Corinth, có bệ dưới chân và đầu cột điêu khắc
chùm hoa lá nở hướng lên. (Cột Doric là cột dương nên mạnh mẽ; cột Ionic, Corinth,
Caryatids là cột âm nên dịu dàng)
-Các ngày sau, chúng tôi đi thăm đảo Rhodes có những thành trì, đồn lũy kiên cố, tôi để ý
và cố tìm kiếm dấu vết của tượng thần Rhodes, tương truyền bằng đồng, cao trên 36
thước (có tài liệu nói 60 thước cao, phim The Seven Wonders of The Ancient World) đặt
ở hải cảng như sách vở đã miêu tả, tàu bè qua lại dưới hai chân tượng, một kỳ quan thế
giới cổ đại. Nhưng tôi không thấy gì ngoài những thành trì bằng đá tảng đồ sộ, những
tháp canh cao vòi vọi có nhiều lỗ châu mai. Chiến tranh cũng có nét đẹp hào hùng lẫn bi
tráng của nó. Tôi nhìn chiếc cầu bắt qua cửa thành mà tưởng chừng như thấy cuộc chiến
long trời lở đất đang diễn ra, địch quân hung hãn ào ạt xung phong và trên những tường

đường lên tu viện, còn cổng phía trước là mặt tu viện quay ra biển khơi… Vậy mà tôi có
cảm giác như ngược lại, trước thành sau mà sau thành trước.
Ðứng ngắm công trình tu bổ vĩ đại nầy mà suy nghĩ tới suy nghĩ lui. Bao nhiêu ngàn năm
nữa, các thế hệ con cháu sau nầy cũng sẽ tiếp tục làm những hàng cột kiểu Doric đẹp đẽ
mà dựng lại nơi đây… Vì những hàng cột hiện tại dù chắc chắn, kiên cố cách mấy đi nữa
rồi cũng sẽ mục rữa, đổ nát theo thời gian, cũng sẽ tàn lụi cũng như đã từng tàn lụi ! Thời
gian quả thiệt là khắc nghiệt và vô tình. Gạch đá bền cứng còn như vậy, nói gì đến da thịt
mong manh con người. Lúc ở đảo Crète, tôi nhìn một hàng đá, nhiều tảng to cỡ mặt bàn
bị sóng đánh tan rả, phần còn sót lại còn trơ ra như cát bùn, thấy mà giựt mình… trăm
năm nào có gì đâu, chẳng qua một nắm cổ khâu xanh rì (Cung oán)
Tối hôm đó du thuyền chúng tôi vào địa phận Turkey. Sáng sớm đổ bộ lên bờ, dùng bus
đi Kusadasi, một thành phố Turkey tiếp giáp Hy Lạp. Ðường xá, nhà cửa phía bên nầy
loang lổ, vá víu, có vẻ luộm thuộm, nghèo nàn hơn bên Hy Lạp. Núi đá khô cằn, chỉ thấy
cây ô -liu được trồng rải rác trên sườn núi đầy đá sỏi không có một chút đất đen, thấy mà
tội nghiệp. Loại cây nầy thân mộc to cao chừng 7, 8 thước, lá nhỏ như là trúc đào, mặt
trên xanh, mặt dưới màu xám bạc, nhiều cây già cỗi có dáng đẹp uốn éo như bonsai. Khu
vực nầy xưa gọi là Anatolia và di tích Ephesus là thủ đô của 500 thành phố trong khu vực
nầy. Vào thế kỷ thứ 5 Tr TL, người ta đã xây dựng lên một thành phố tráng lệ để thờ
phụng nữ thần Artémis. Ngôi đền được mô tả làm theo kiến trúc Hy Lạp tuyệt đẹp, được
liệt vào kỳ quan thế giới cổ đại. Nữ thần Artemis cũng tức là Diana theo tên gọi người La
Mã. Nàng là con thần Leto và thần Zeus, em sinh đôi với thần Apollo. Nàng là thần săn
bắn có tính khí như đàn ông Chính vì thế các kiến trúc sư đã sử dụng loại cột Ionic để
xây. Ionic là một trong ba loại cột nữ giới, nhưng cột Ionic mạnh mẽ hơn cột Corinth,
những ngôi đền cón lại thờ các thần khác đều sử dụng loại Corinthian, không thấy cột
Caryatids.
Di tích Ephesus không phải chỉ có một hai đền thờ mà là cả một thành phố lớn, giữa là
một con đường cẩm thạch rộng chạy dài, hai bên là nhà tắm công cộng, nhiều nhà thờ các
thần linh, các cơ quan hành chánh, rạp hát, thư viện, các vận động trường…
Con đường chánh nầy dài 4 cây số dẫn tới cổng Koressos ở Bắc và cổng Magnesia ở phía
Nam, hai bên là hai hàng cột cao 8 thước. Hầu như các vận động trường (The Stadium)

xảo trên từng phiến đá hoa, có trắng, có hồng, tôi phân vân tự hỏi :
-mấy trăm ngàn tảng đá nặng hàng chục tấn ở rất xa, làm sao khiên vác nổi tới đây mà
xây cất dinh thự, lầu gác như vầy? thời đó đã có sắt thép cứng chưa, làm sao mà đục đẽo
đường nét, sắc sảo, đẹp đẽ y như máy làm ra vậy.?
Rồi, câu hỏi tiếp theo, thư viện nầy lớn quá, lớn hơn thư viện ngày nay rất nhiều, phải
bao nhiêu triết gia, học giả, nhà văn, nhà thơ, phải có bao nhiêu người viết, phải có bao
nhiêu sách để vô cho đủ? Nếu có đủ sách thì có bao nhiêu độc giả vô đó để học hỏi, tham
khảo, để coi ?
Mà chuyện học hành thời đó ra sao, trường học ra sao mà thư viện lại lớn lao đến như
vậy? Chỉ mới có thư viện nầy thôi, tôi đã không giải đáp nổi rồi, nói chi đến 2 vận động
trường lớn chần dần, cái ở đầu, cái ở cuối thành phố, mỗi cái chứa đến 25.000 chỗ ngồi.
Bao nhiêu người dân sống nơi đây, đời sống ăn ở, sinh hoạt ra sao? Không lẽ suốt ngày đi
tắm ở các nhà tắm công cộng, rồi đến thư viện đọc sách, rồi chơi thể thao hoặc họp nhau
mà bàn cãi chánh trị, triết học, văn học nghệ thuật hoặc ngâm thơ cho nhau nghe? Rồi rủ
nhau đi đến chỗ có tạc bàn chân trái….!
Tóm lại tôi nhìn di tích đẹp đẽ đến mê mẩn nhưng khi suy nghĩ từng khía cạnh của đời
sống ở đây, vào thời kỳ đó, rồi so sánh đời sống dân chúng xứ nầy xứ kia,… suy nghĩ
hoài không ra, thiệt là điên cái đầu !
*
-Từ ngoài du thuyền muốn vào thăm đảo Santorini phải dùng thuyền nhỏ. Mỗi chiếc chở
độ chừng trăm du khách. Từ ngoài khơi nhìn vào thì thành phố xây trên đỉnh núi cao cheo
leo, vách đá sừng sững, thấy muốn chóng mặt, mỗi lần xe bus chở du khách quẹo cua hay
lên dốc là tim tôi thót lại. Xe chạy ngoằn ngoèo bên triền núi, đường rộng vừa phải, được
tráng nhựa mới tinh. Một bên là vách núi đá cao chớn chở, một bên là biển xanh rờn rợn,
du thuyền đậu rải rác chừng chục chiếc trắng xóa dưới kia, cảnh đẹp như tranh vẽ…
Nhìn vách núi Santorini thì biết ngay đó là đảo núi lửa. Vách cao chừng 5, 70 chục thước,
pha trộn đủ màu, màu than đen, màu tro trắng xám, màu đất sét vàng ẻo, màu đất đỏ
quạnh, từng lớp, từng lớp dầy chừng 5, 3 thước, sắp xếp chồng chất lên nhau, màu sắc tùy
theo chất liệu núi lửa khi phun ra. Tôi thấy chúng được cấu tạo như đất cát trộn lẫn nhau,
tưởng là bở bời rời, nào ngờ khi lấy tay rờ và cạy thử, thì ra nó đã kết tinh lại và cứng

nào nhà cửa bị hư hao cần phải xây cất lại hay sửa chữa thì phải theo kiểu y như cũ,
không được làm khác.
Tối hôm đó chúng tôi trở về Athens và sáng sớm lên đường đi Delphi, thời gian di
chuyển chừng độ 3, 4 giờ xe. Delphi nằm trên sườn núi Parnassos, dọc đường du khách
thấy được những rừng cây ô -liu và cây trắc bá (cypress) xanh mướt ngút ngàn. Khi lên
lưng chừng đỉnh núi thì nhìn thấy cả một vùng biển trời rộng trải ra xanh biếc, rặng núi
Poloponnese cao vút, vách đá thẳng đứng vây quanh. Núi và biển chen lấn nhau khoe nét
hùng vĩ trong vịnh Corinthian Gulf, tưởng như trong trời đất bao la nầy, không còn chỗ
nào đẹp hơn nữa. Bên trong di tích hoang tàn, có một cục đá to được tạc hình như cái
bánh ít tròn, đặt trên một bệ vuông, người hướng dẫn chỉ chỗ núm nhọn nhô lên nói -chỗ
nầy là trung tâm của Trái Ðất !
Tôi đứng nhìn bao quát, cảnh tượng thật hùng vĩ. Người xưa thiệt là có lý khi nói nơi đây
là -cái rún của trái đất (the navel of the Earth). Ðiện thờ thần Apollo to lớn sừng sững,
lưng dựa vào vách núi, phía sau là dải núi cao chất ngất bao quanh hình vòng cung, như
cái ngai, trước mặt là biển xanh bát ngát… có dăm ba đảo nhỏ xinh xắn rải rác trước mặt.
Theo phong thủy Trung Hoa thì vị trí điện thờ thần Apollo quả chọn đúng nơi long huyệt.
Hơn hai ngàn năm trước, tại đây thần Apollo được thờ cúng trọng thể và nữ tu Pythia nổi
tiếng với các lời sấm truyền như -Oedipe giết cha, lấy mẹ, -tượng thần Rhodes sẽ sụp đổ
sau 800 năm…
Con đường thiêng liêng uốn lượn từ dưới đi lên tới đền thờ thần Apollo, với những kho
báu nằm hai bên ven, tức là những ngôi miếu nho nhỏ dùng để đồ tế lễ. Mỗi cây cột đền
Apollo lớn lắm, chừng độ 4 người ôm mới hết một vòng, tất cả bị động đất khiến đổ nát,
chỉ còn 6 cột còn đứng vững mà thôi. Các cột ở Athens, ở bán đảo Sounion (đền thờ thần
biển cả Poseidon), ở Ephesus,à đều nhỏ hơn nơi đây. Phía trên đền có một nhà hát, một
sân vận động và một đấu trường gần suối Castalic, tất cả đều phục vụ cho các cuộc thi
đấu Pythian toàn Hy Lạp. Phía bên kia suối là thánh đường Athéna Pronaia mà tòa nhà
nổi tiếng nhất là nhà tròn bằng cẩm thạch Tholos xây dựng đầu thế kỷ 4 Tr TL. Số lượng
du khách lai vãng nơi đây quá đông đảo nên ban khảo cổ sợ làm hư hao các phiến đá lót
đường, nên vạch ra lối đi khác vòng quanh di tích. Chu vi rộng lớn của những di tích nầy
cho thấy tầm quan trọng của tôn giáo và chánh trị nơi đây vào thời cực thịnh thuộc thế kỷ