Cập Nhật về Bệnh Lao
bác sĩ Nguyễn Ý - Ðức (Câu Chuyện Thầy Lang)

Trong mấy tuần lễ vừa qua, một vần đề thời sự y học đã được không những các nhà y
khoa học lên tiếng mà truyền thông khắp nơi cũng sôi nổi bàn cãi, phóng sự, thông tin.
Vài ngài dân cử Hoa Kỳ cũng lên tiếng trách cứ cơ quan kiểm soát bệnh tật, nhân viên an
ninh biên giới và đòi họ ra quốc hội điều trần nội vụ đồng thời tìm biện pháp đối phó, bảo
vệ sức khỏe dân chúng.
Ðó là chuyện về một vị thầy cãi 31 tuổi người Mỹ ở thành phố Atlanta, làm một đường đi
mây về gió, vượt Ðại Tây Dương sang Tây Âu cưới vợ, hưởng tuần trăng mật rồi bay trở
lại Hoa Kỳ qua ngả Gia Nã Ðại.
Ðiểm đặc biệt gây ra bàn cãi là anh ta đang mắc một loại bệnh hiếm, có thể lây truyền
sang hành khách cùng ngồi trong phi cơ với anh trong hơn chục giờ bay. Anh bị bệnh
Lao phổi với loại vi khuẩn ngoan cố, chống cự lại được với các kháng sinh trừ lao tốt
nhất.
Anh bào chữa là cơ quan y tế đã không cản trở việc anh đi máy bay và cho biết bệnh của
anh không có rủi ro truyền lây cho người khác.
Giới chức y tế phủ nhận, khuyến cáo anh ta không nên trở lại Hoa kỳ bằng phi cơ dân sự
mà phải thuê một máy bay riêng. Anh bèn bay tới Gia Nã Ðại rồi lái xe về New York,
vào một bệnh viện xin điều trị. Cơ quan kiểm soát bệnh liên bang bèn tức tốc cho máy
bay riêng tới đón anh về trụ sở CDC ở Atlanta để khám nghiệm.
Hiện nay, anh đang được để ở riêng, chữa trị tại một bệnh viện chuyên về Lao tại thành
phố Denver, Colorado. Tin cuối cùng cho biết luật sư đã có ba kết quả thử đàm không có
trực khuẩn lao.
Ðể trấn an dân chúng và để ngăn ngừa lây lan bệnh, các cơ quan y tế đang tìm kiếm mấy
chục hành khách ngồi gần vị luật sư và đưa ra lời hướng dẫn cần làm, nếu e rằng bị lây
bệnh. Ðó là:
1-Nên tới bác sĩ gia đình hoặc trung tâm y tế để xin làm thử nghiệm tìm kiếm bệnh lao.
Bác sĩ sẽ tìm hiểu dấu hiệu triệu chứng bệnh, làm thử nghiệm trên da, Interferon-Gamma
Release Assat (IGRA) và nếu cần chụp quang tuyến phổi.
2-Nếu cần, trở lại bác sĩ từ 6-8 tuần lễ sau để thử nghiệm tìm lao một lần nữa

Khi gặp trường hợp XDR-TB, sự điều trị khó khăn hơn, cần được các nhà chuyên môn có
kinh nghiệm, kiến thức cao, phòng thí nghiện tân tiến, cần có tất cả các nhóm thuốc để
lựa chọn và thời gian điều trị có thể kéo dài tới hai năm. Sự thành công tùy thuộc ở mức
độ chống thuốc của vi khuẩn, bệnh nặng hay nhẹ và sức đề kháng của người bệnh.
Lây lan với MDR-TB cũng tương tự như lây lan bệnh lao bình thường và tùy thuộc một
số điều kiện như:
-Số lượng bệnh nhân có mặt tại địa điểm
-Các bệnh đó nặng hoặc nhẹ
-Thời gian tiếp xúc với bệnh nhân lâu hay mau
-Không khí nơi tiếp xúc: thoáng khí ít rủi ro hơn căn phòng nhỏ bé, không khí ứ đọng
-Khả năng đề kháng của người tiếp xúc. Thí dụ với bệnh nhân suy miễn dịch vì HIV sẽ
dễ
bị lây bệnh lao hơn.
Nói chung, lây XDR-TB ít khi xẩy ra hơn là lây lan lao phổi bình thường, vì XRD-TB rất
hiếm. Theo cơ quan Y tế Thế giới, vào năm 2004, có khoảng nửa triệu trường hợp MDR-
TB tại các quốc gia. Từ năm 1993 tới 2006, Hoa Kỳ có 49 trường hợp XRD-TB.
Thường thường XDR-TB xuất hiện sau MDR-TB. Cũng theo cơ quan Y tế Thế giới, lây
lan bất cứ loại bệnh lao nào ở trên phi cơ đều rất hiếm.
Và xin cùng nhau ôn lại về bệnh Lao
Lao vẫn còn là một bệnh có sức tàn phá rất mạnh. Toàn thế giới có khoảng 1.6 tỷ người
bị nhiễm, 15 triệu người mang bệnh và số tử vong mỗi năm lên tới 2.5- 3 triệu.
Tại Mỹ, bệnh lao đã giảm rất nhiều. Năm 2006 có 13,767 ca mà phần đông thấy ở di dân,
người vô gia cư, người nghiện chích thuốc, bệnh nhân bị liệt kháng HIV.
Tại Việt Nam, bệnh lao còn khá phổ biến và đứng hàng thứ 13 trong 22 nước có số bệnh
nhân lao cao trên thế giới. Mỗi năm, Việt nam có khoảng 160,000 ca lao mới đủ loại
trong đó lao phổi dương tính với vi khuẩn Koch là 60,000. Tồng số bệnh nhân lao lưu
hành lên tới trên 260,000 người.
Trong những năm gần đây, bệnh lao trở nên khó chữa vì sự xuất hiện của các vi khuẩn
lao kháng thuốc.
Nguyên nhân

khi nuôi cấy trong môi trường riêng. Thử nghiệm rẻ tiền, dễ thực hiện, thích hợp với các
quốc gia đang phát triển.
b- Thử nghiệm nhiễm lao bằng tuberculin test chích dưới da với một chút chất đạm đặc
biệt. Sau 48 giờ, chỗ chích hơi sưng đỏ là dấu hiệu nhiễm vi trùng lao, nhưng còn yếu
không đủ gây bệnh. Thử nghiệm này do bác sĩ người Pháp Charles Mantoux khám phá,
áp dụng vào năm 1910 và là thử nghiệm chính xác nhất hiện nay.
Những người sau đây cần thử Mantoux trên da:
-đã tiếp xúc thời gian lâu với người bệnh lao
-bị nhiễm HIV
-cho rằng mình đã bị bệnh lao
-sống ở quốc gia mà bệnh lao thường có, như Ðông Nam Á châu
-nghiện chích thuốc cấm.
c- Thử máu Quanti FERON-TB để đo khả năng miễn dịch của cơ thể với trực khuẩn lao.
Trong tương lại, thử nghiệm này có thể thay thế cho phản ứng da.
Hai thử nghiệm sau chỉ cho biết có bị nhiễm lao hay không chứ không cho biết có bệnh
lao. Cần xác định bằng X-quang, thử nghiệm đàm.
Cơ quan Y tế Thế giới đưa ra một hướng dẫn tìm bệnh lao như sau:
-Mọi người bị ho không lý do kéo dài 2-3 tuần lễ hoặc lâu hơn đều cần được khám
nghiệm coi có bị bệnh lao hay không.
-Mọi bệnh nhân nghi ngở bị lao phổi cần được thử đàm ít nhất hai, hoặc tốt hơn, ba lần để
coi có vi khuẩn lao. Nếu có thể được, nên lấy một mẫu đàm vào buổi sáng sớm.
-Mọi bệnh nhân có kết quả X-quang không bình thường đều cần được thử nghiệm đàm để
kiếm vi khuẩn gây bệnh.
Cần phân biệt nhiễm lao với bệnh lao.
-Trong nhiễm lao (TB-infection), vi khuẩn nằm im không tăng trưởng vì bị hệ miễn dịch
của cơ thể khống chế, không gây ra bệnh, không có dấu hiệu triệu chứng, X-quang phổi
bình thường và không truyền lây bệnh được.Tuy nhiên, nhiễm có thể trở thành bệnh nếu
cơ thể suy nhược, mắc HIV, nghiền chích thuốc cấm, sống gần gũi với người bị bệnh lao.
Người nhiễm lao cần phải uống thuốc isoniazid phòng tránh bệnh trong sáu tháng.
-Bệnh lao (TB-Disease) là khi vi khuẩn đang hoạt động mạnh, tấn công mô bào các cơ

cho người khác.
Phòng ngừa - Phòng tránh lao tập trung vào các điều sau đây:
a-Loại trừ nguồn gốc gây lan truyền bệnh.
Bệnh nhân lao phổi và cuống họng cần được chẩn đoán càng sớm càng tốt, tạm thời để họ
ở riêng và bắt đầu điều trị ngay bằng dược phẩm để tiêu diệt vi khuẩn gây lao. Trong thời
gian này, bệnh nhân không trở lại nơi làm việc hoặc trường học, tránh tiếp xúc với người
lành, đặc biệt là trẻ em, người nhiễm HIV, không lai vãng nơi công cộng nhiều người tụ
tập.
Thường thường, sau 2-3 tuần lễ uống thuốc đều đặn, thử nghiệm đàm âm tính thì khả
năng lây truyền bệnh giảm.
b-Phát hiện bệnh sớm.
Khi nghi có bệnh, cần đi bác sĩ để được khám nghiệm, thử đàm, chụp hình phổi, thử phản
ứng tuberculin ngoài da và điều trị, nếu có bệnh.
c-Ðiều trị trường hợp nhiễm lao, phản ứng da dương tính và chưa có dấu hiệu bệnh.
d-Tạo sức đề kháng với vi khuẩn lao bằng vaccin BCG. Ðây là loại vi khuẩn lao sống
nhưng đã giảm độc tính và hiện đang được dùng ở mọi nơi, đặc biệt là trẻ em tại các quốc
gia đang phát triển, lao nhiều. Vaccin không ngửa bệnh lao nhưng tăng cường sức đề
kháng của cơ thể với vi khuẩn lao
Nên nhớ là bệnh lao không di truyền, không gây ra do hút thuốc lá.
Kết luận
Lao được coi như bệnh của người nghèo, với lợi tức thấp, sống trong điều kiện kém vệ
sinh, nhà cửa chật chội, không thoáng khí, bệnh dễ lây lan. Nghèo đói lại làm bệnh lao dễ
phát triển, khó chữa vì người dân không đáp ứng được với phí tổn trị bệnh.
Theo tổ chức Y tế Thế giới, bệnh lao đang có khuynh hướng tái xuất hiện tại các quốc gia
đang phát triển, đặc biệt là khi lao kết hợp với nhiễm HIV và với các trường hợp vi khuẩn
lao kháng thuốc. Tổ chức này đã đề ra kế hoạch giảm bệnh lao và số tử vong trên thế giới
xuống 50%, so với năm 1990, bằng cách kêu gọi sự hợp tác của các chính phủ, cung cấp
miễn phí thuốc trị lao cho mọi bệnh nhân, đặc biệt là tại các quốc gia đang phát triển, dân
chùng nghèo túng, không có tiền mua thuốc. Ðồng thời, tổ chức cũng cố gắng giúp các
quốc gia cải tiến hệ thống điều trị với trực tiếp theo dõi trị liệu (DOT-directtly observe