Tiểu luận triết học "Tính tất yếu của quá trình
xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam"
1
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU
Mâu thuẫn là hiện tượng có trong tất cả các lĩnh vực: tự nhiên, xã hội và tư duy con
người. Trong hoạt động kinh tế, mặt trận cũng mang tính phổ biến, chẳn hạn như cung -
cầu tích luỹ và tiêu dùng, tính kế hoạch hoá của từng xí nghiệp, từng công ty và tính tự
phát vô chính phủ của nền sản xuất hàng hoá… Mâu thuẫn tồn tại khi sự vật xuất hiện đến
khi sự vật kết thúc. Trong mỗi một sự vật mâu thuẫn hình thành không phải chỉ là một mà
là nhiều mâu thuẫn, và sự vật trong cùng một lúc có nhiều mặt đối lập thì mâu thuẫn này
mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành.
Trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đã dành được
nhiều thắng lợi bước đầu mang tính quyết định, quan trọng trong việc chuyển nền kinh tế
từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định
hướng xã hội chủ nghĩa. Trong những chuyển biến đó đã đạt được nhiều thành công to lớn
nhưng trong những thành công đó luôn luôn tồn tại những mâu thuẫn làm kìm hãm sự phát
triển của công cuộc đổi mới. Đòi hỏi phải được giải quyết và nếu được giải quyết sẽ thúc
đẩy cho sự phát triển của nền kinh tế.
Với mong muốn tìm hiểu thêm những vấn đề của nền kinh tế, quan điểm lý luận
cũng như những vướng mắc trong giải pháp, quy trình xử lý các vấn đề chính trị - xã hội có
liên quan đến quá trình tiến hành cải cách trong việc chuyển nền kinh tế em chọn làm đề
tài cho tiểu luận môn triết học Mác - Lênin.
2
NỘI DUNG
I. LÝ LUẬN CHUNG
Mỗi một sự vật, hiện tượng đang tồn tại đều là một thể thống nhất được cấu thành
bởi các mặt, các khuynh hướng, các thuộc tính phát triển ngược chiều nhau, đối lập nhau…
ở đây chúng ta chia làm hai phần.
1. Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong một thể thống nhất.
Trong phép biện chứng duy vật, khái niệm mặt đối lập là sự khái quát những thuộc

chuyển hoá lẫn nhau tạo thành động lực phát triển của bản thân sự vật. Sự đấu tranh
chuyển hoá, bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các mặt trong thế giới khách quan thể hiện
dưới nhiều hình thức khác nhau.
2. Chuyển hoá của các mặt đối lập
Không phải bất kỳ sự đấu tranh nào của các mặt đối lập đều dẫn đến sự chuyển hoá
giữa chúng. Chỉ có sự đấu tranh của các mặt đối lập phát triển đến một trình độ nhất định,
hội đủ các điều kiện cần thiết mới dẫn đén chuyển hoá, bài trừ và phủ định nhau. Trong
giới tự nhiên, chuyển hoá của các mặt đối lập thường diễn ra một cách tự phát, còn trong
xã hội, chuyển hoá của các mặt đối lập nhất thiết phải diễn ra thông qua hoạt động có ý
thức của con người.
Do đó, không nên hiểu sự chuyển hoá lẫn nhau giữa các mặt đối lập chỉ là sự hoán
đổi vị trí một cách đơn giản, máy móc. Thông thường thì mâu thuẫn chuyển hoá theo hai
phương thức:
Phương thức thứ nhất: Mặt đối lập này chuyển hoá thành mặt đối lập kia nhưng ở
trình độ cao hơn xét về phương diện chất của sự vật.
Các mặt đối lập này lại đấu tranh chuyển hoá và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự
vật mới hơn. Cứ như vậy mà các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường
xuyên phát triển và biến đổi không ngừng. Vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực
của mọi quá trình phát triển.
II. TÍNH TẤT YẾU CỦA QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
Ở VIỆT NAM
1. Kinh tế thị trường và những đặc điểm
Sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa là một tất yếu lịch
sử. Nó nhằm dẫn đến những mục tiêu rất cụ thể và mang tính cách mạng. Nó thay cũ đổi
mới hàng loạt vấn đề lý luận và thực tiễn, cả về kinh tế và chu trình xã hội, nó bảo vệ phát
triển chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện, hoàn cảnh mới.
Như chúng ta đã biết từ khi chủ nghĩa xã hội được xây dựng, tất cả các nước xã hội
chủ nghĩa đều thực hiện nền kinh tế kế hoạch tập trung cơ chế vận hành và quản lý kinh tế
này được duy trì trong một thời gian khá dài và xem như là một đặc trưng riêng biệt của
chủ nghĩa xã hội, là cái đối lập với cơ chế thị trường của CNTB. Sự thực thì không phải

Nếu như trước đây, nền kinh tế nước ta chỉ có một kiểu sở hữu tương đối thuần
nhất với hai thành phần tập thể và quốc doanh, thì hiện nay, cùng với thành phần sở hữu
chủ đạo là sở hữu Nhà nước, còn tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác. Những hình thức sở
hữu đó, trong thực tế vận hành của nền kinh tế, không hẳn đã đồng bộ với nhau, đôi khi
chúng còn có mâu thuẫn với nhau. Song về tổng thể, chúng là những bộ phận khách quan
5
của nền kinh tế, có khả năng đáp ứng những đòi hỏi đa dạng và năng động của nền kinh tế
thị trường.
Trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta, thị trường vừa là căn cứ,
vừa là đối tượng của công tác kế hoạch hoá. Việc điều tiết vĩ mô đối với thị trường, một
mặt làm cho nền kinh tế nước ta thực sự trở thành một thị trường thống nhất - thống nhất
trong cả nước và thống nhất với thị trường thế giới - mặt khác còn có tác dụng làm cho mỗi
đơn vị kinh tế phải tự khẳng định khả năng và vai trò của mình trong thị trường.
Tuy nhiên, nhận ra sức mạnh của cơ chế thị trường bao nhiêu, chúng ta lại cũng
hiểu rõ hơn bấynhiêu mặt trái của nó đối với sự vận động của đời sống xã hội. Sự tăng
trưởng kinh tế đương nhiên là một mục tiêu của phát triển xã hội; nó có khả năng tạo ra
điều kiện để giải quyết các vấn đề xã hội. Nhưng tăng trưởng kinh tế không nhất thiết đi
liền với tiến bộ xã hội. Do vậy, những quan niệm của Đảng ta, để thực hiện sự nghiệp xã
hội CNXH với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, nền kinh tế thị
trường nhất thiết phải có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
III. QUY LUẬT MÂU THUẪN TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ
Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
1. Thực chất nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
1.1. Khái niệm kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là một kiểu quan hệ kinh tế mà trong đó, sản xuất xã hội gắn chặt
với thị trường, tức là gắn chặt chẽ với quan hệ hàng hoá - tiền tệ,l với quan hệ cung cầu…
Trong nền kinh tế thị trường nét biểu hiện có tính chất bề mặt của đời sống xã hội là quan
hệ hàng hoá. Mọi hoạt động xã hội đều phải tính đến quan hệ hàng hoá, hay ít nhất cũng
phải sử dụng các quan hệ hàng hoá như mắt khâu trung gian
1.2. Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta

Quyền lực chính trị là công cụ mạnh mẽ nhất để bảo vệ chế độ xã hội. Sự thống trị
về chính trị về kinh tế. Đấu tranh giai cấp, về thực chất là đấu tranh vì lợi ích kinh tế, được
thực hiện thông qua đấu tranh chính trị. Vấn đề kinh tế không thể tách rời vấn đề chính trị
mà nó được xem xét giải quyết theo một lập trờng chính trị nhất định. Giai cấp nào cầm
quyền cũng hướng kinh tế phát triển theo lập trường chính trị của giai cấp đó nhằm phục
vụ cho mục tiêu kinh tế xã hội nhất định. Và lập trường chính trị đúng hay sai sẽ thúc đẩy
hoặc kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế.
Trong khi đề ra đổi mới chính trị. Đảng ta luôn nhấn mạnh phải ổn định chính trị,
giữ vững và tăng cương sự lãnh đạo của Đảng. Điều này tưởng như một nghịch lý nhưng
hoàn toàn có lý và khoa học.
Ổn định về chính trị, nói một cách khái quát là giai cấp cầm quyền phải tăng cường
quyền lực chính trị của mình; Nhà nước của giai cấp đó phải mạnh và có hiệu lực, luật
pháp phải nghiêm minh; chế độ xã hội đã xác lập phải được giữ vững. Đối với nước ta hiện
nay, ổn định về chính trị thực chất là giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng,
tăng cường vai trò của Nhà nước XHCH, bảo vệ và xây dựng thành công CNXH.
7
Ổn định về chính trị lại không thể tách rời đổi mới về chính trị. Nhưng đổi mới
chính trị không phải là đổi mới vô nguyên tắc, mà đổi mới là để giữ vững ổn định về chính
trị, giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò tổ chức quản lý của Nhà
nước XHCH. Đổi mới chính trị phải gắn liến với đổi mới về kinh tế, phù hợp với yêu cầu
phát triển của kinh tế thì mới có thể tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và vai trò tổ
chức quản lý của Nhà nước XHCN, và nhờ đó mới giữ vững ổn định về chính trị. Song đổi
mới về kinh tế cũng không phải đổi mới một cách tuỳ tiện mà theo một định hướng nhất
định. Đó là chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang "nền kinh tế nhiều thành
phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội
chủ nghĩa" hay nói ngắn gọn là kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Chuyển sang
nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN là nhằm thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng văn minh", và đó cũng là cơ sở để giữ vững ổn định về chính trị.
Tóm lại: ổn định và đổi mới về chính trị là hai mặt đối lập nhưng thống nhất biện
chứng với nhau. Có ổn định thì mới đổi mới, và đổi mới điều kiện ổn định, hai mặt đó tác

Các hình thức sở hữu trước đây và trong thời kỳ quá độ chuyển sang kinh tế thị
trường ở Việt Nam
Hơn mười năm đổi mới theo định hướng XHCN ở nước ta đã chứng minh tính
đúng đắn của đường lối đổi mới, của chính sách đa dạng hoá các hình thức sở hữu do Đảng
ta khởi xướng và lãnh đạo toàn dân thực hiện.
Trong giai đoạn hiện nay nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng
XHCN mà chúng ta đang xây dựng và phát triển bao gồm nhièu hình thức sở hữu như sở
hữu toàn dân, sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu cá thể và sở hữu cơ bản là công hữu
và tư hữu, còn các hình thức khác chỉ là hình thức trung gian, quá độ hoặc hỗn hợp.
Về sở hữu toàn dân: trước đây người ta quan niệm sở hữu toàn dân trùng với sở
hữu Nhà nước
Nền kinh tế có cơ cấu nhiều thành phần thì đương nhiên là nó bao gồm nhiều hình
thức sở hữu, trong đó kinh tế quốc doanh giữ vị trí then chốt, liên kết và hỗ trợ các thành
phần kinh tế khác phát triển theo hướng có lợi cho quốc kế dân sinh. Nhà nước quản lý
kinh tế với tư cách là cơ quan có quyền lực đại diện cho lợi ích của nhân dân và là đại diện
đối với tài snr sở hữu của toàn dân.
Ở nước ta hiện nay, như hiến pháp và luật đất đai đã quy định rõ đất đai thuộc sở
hữu toàn dân . Xét về mặt kinh tế đất đai là phương tiện tồn tại cơ bản của cả một cộng
đồng xã hội. Xét về mặt xã hội đất đai là lãnh thổ nơi cư trú của cả một cộng đồng. Thế
nhưng khi xét trên cả hai phương diện có thể nói rằng đất đai không thể là đối tượng của
riêng ai. Tuy nhiên, suy cho cùng đất đai không theer là đối tượng sở hữu. Bởi thế, dù là
đặc biệt thì trong nền kinh tế hàng hoá nó vẫn phải vận động theo quy luật của thị trường
và chịu sự điều tiết của quy luật đó. Việc đất đai thuộc sở hữu toàn dân mà Nhà nước là
người đại diện sở hữu và quản lý không hề mâu thuẫn với việc trao quyền cho các hộ nông
9
dân, kể cả quyền chuyển nhượng, quyền sử dụng đất đai nếu biết giải quyết cụ thể các vấn
đề sở hữu, biết tách quyền sở hữu với quyền sử dụng.
Về sở hữu Nhà nước
Trong thời kỳ bao cấp trước đây không chỉ có nước ta mà còn có những nước khác
trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa thường đồng nhất sở hữu Nhà nước với sở hữu

với người sản xuất và người tiêu dùng.
Xuất phát từ sự phân tích trên đây, chúng ta đã thấy rằng đổi mới ở nước ta hiện
nay, không thể xây dựng và phát triển con người nếu thiết yếu tố kinh tế thị trường. Do hậu
quả của nhiều năm chiến tranh, của nền kinh tế kém phát triển, của cơ chế tập trung quan
liêu bao cấp…. nền kinh tế nước ta đã tụt hậu nghiêm trọng so với khu vực và quốc tế.
Trong bối cảnh đó, kinh tế thị trường là điều kiện rất quan trọng đưa nền kinh tế nước ta ra
khỏi khủng hoảng và phát triển, phục hồi sản xuất, đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng bắt kịp
bước tiến của thời đại. Trên cơ sở đó, đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện và
nâng cao, những nhu cầu sinh hoạt vật chất cơ bản ngày càng được đáp ứng một cách đầy
đủ và nhanh chóng.
Trong những năm qua, kinh tế thị trường ở nước ta đã được nhân dân hưởng ứng
rổng ãi và đi vào cuộc sống rất nhanh chóng, góp phần khởi dậy nhiều tiềm năng sáng tạo,
làm cho nền kinh tế sống động hơn, bộ mặt thị trường được thay đổi và sôi động hơn. Đây
là những kết quả đáng mừng, đáng được phát huy. Nó thể hiện sự phát triển và vận dụng
đúng đắn các quy luật khách quan của xã hội. Quá trình biện chứng đi lên CNXH từ khách
quan đang trở thành nhận thức chủ quân trên quy mô toàn xã hội.
Những phân tích trên đây cho thây, kinh tế thị trường là mục tiêu xây dựng con
người XHCN là một mâu thuẫn biện chứng trong thực tiễn nước ta hiện nay. Đây chính là
hai mặt đối lập của mâu thuẫn xã hội. Giữa kinh tế thị trường và quá trình xây dựng con
người vừa có sự thống nhất, vừa có sự đấu tranh. Kinh tế thị trường vừa tạo ra những điều
kiện để xây dựng phát huy những nguồn lực con người, vừa tạo ra những độc tố huỷ hoại
đầu độc con người. Việc giải quyết những mâu thuẫn kinh tế thị trườg. Đối với nước ta
mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và quá trình xây dựng con người được giải quyết bằng
vai trò lãnh đạo của Đảng, bằng sự quản lý của Nhà nước theo định hướng CNXH. Đảng ta
xác định "sản xuất hàng hoá không đối lập với CNXH mà là thành tựu phát triển nền văn
minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng XHCN và cả khi
CNXH đã được xây dựng'. Như vậy Đảng ta vạch rõ sự thống nhât giữa kinh tế thị trường
và mục tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa. Việc áp dụng cơ chế thị trường đòi hỏi phải nâng
cao năng lực quản lý tầm vĩ mô của Nhà nước, đồng thời xác nhận đầy đủ chế độ tự chủ
của các đơn vị sản xuất kinh doanh. Thực hiện tốt các vấn đề này sẽ phát huy được những

1. Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong một thể thống nhất 2
2. Chuyển hoá của các mặt đối lập 3
II. Tính tất yếu của quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 3
1. Kinh tế thị trường và những đặc điểm 3
2. Chuyển sang nền kinh tế thị trường là một yếu tố khách quan trong quá trình
phát triển nền kinh tế đất nước 4
III. Quy luật mâu thuẫn trong quá trình xã hội nền kinh tế mới ở nước ta hiện
nay 5
1. Thực chất nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 5
2. Những mâu thuẫn phát sinh trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường theo
định hướng XHCN ở nước ta 6
KẾT LUẬN 12
14