Lời nói đầu
Trong quá trình vận động và phát triển của sự vật luôn luôn xẩy ra mâu thuẫn, đó là
mâu thuẫn giữa các yếu tố trong bản thân sự vật hay mâu thuẫn giữa các sự vật với nhau.
Triết học Mác-Lênin đã chỉ ra, mâu thuẫn là một tất yếu khách quan, mang tính phổ biến và
có đa dạng các loại mâu thuẫn. Xác định đúng từng loại mâu thuẫn sẽ cho phép con người tìm
ra được những giải pháp phù hợp, tối ưu để giải quyết mâu thuẫn, tạo điều kiện thúc đẩy sự
vật phát triển. Từ lí luận mâu thuẫn, ta xem xét mối quan hệ giữa xây dựng kinh tế độc lập tự
chủ với hội nhập kinh tế quốc tế.
Toàn cầu hoá kinh tế là xu thế tất yếu khách quan trong giai đoạn hiện nay, xu thế này
đang bị một số nước phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bản xuyên quốc gia chi phối, chứa
đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác vừa có đấu
tranh, vừa tạo ra những cơ hội cho sự phát triển nhưng cũng vừa có những thách thức đối với
các quốc gia, nhất là các quốc gia đang ở trình độ kém phát triển như Việt Nam. Vì toàn cầu
hoá là một xu thế, một quá trình khách quan cho nên không thể đảo ngược. Trong điều kiện
thế giới ngày nay, các quốc gia không thể tẩy chay hoàn toàn toàn cầu hoá hoặc đứng ngoài
quá trình toàn cầu hoá. Vấn đề đối với các quốc gia là, phải có chiến lược thích ứng và khôn
ngoan để vượt qua thách thức và chớp lấy thời cơ, đồng thời phải có ý thức giữ vững chủ
quyền quốc gia, độc lập dân tộc, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ để đưa quốc gia dân tộc mình đến
chỗ phát triển và phồn vinh. Tức là phải tìm ra các giải pháp phù hợp để giải quyết tốt mâu
thuẫn giữa xây dựng kinh tế độc lập tự chủ với hội nhập kinh tế quốc tế.
Trước yêu cầu thực tế đặt ra như vậy, nên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu "Phép biện
chứng về mâu thuẫn và việc phân tích mâu thuẫn giữa xây dựng kinh tế độc lập tự chủ
với hội nhập kinh tế quốc tế".
Kết cấu bài viết gồm hai phần:
Phần I là lí luận phép biện chứng về mâu thuẫn, trong đó đưa ra định nghĩa về mâu
thuẫn, các loại mâu thuẫn và mối quan hệ giữa chúng.
Phần II là phân tích mâu thuẫn giữa xây dựng kinh tế độc lập tự chủ với hội nhập kinh
tế quốc tế; trên cơ sở đó đưa ra khuyến nghị để giải quyết một cách tốt nhất các mâu thuẫn
đó.
Chọn đề tài phù hợp với bản thân, em lập kế hoạch nghiên cứu và đã trải qua quá trình
nghiên cứu khoa học thực sự, từ thu thập, xử lý thông tin đến tổng hợp và viết báo cáo. Bài

Mâu thuẫn có tính khách quan, phổ biến và đa dạng. Dưới đây là một số loại mâu
thuẫn:
* Mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài
Mâu thuẫn bên trong là mâu thuẫn giữa các yếu tố cấu thành một sự vật nhất định.
Mâu thuẫn bên ngoài là mâu thuẫn giữa mặt đối lập của sự vật này với mặt đối lập của sự vật
khác. Việc phân chia mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài cần có quan điểm lịch sử
cụ thể, tuỳ phạm vi phân tích.
Mâu thuẫn bên trong có vai trò quyết định trực tiếp đối với quá trình vận động và phát triển
của sự vật. Còn mâu thuẫn bên ngoài có vai trò hỗ trợ. Mâu thuẫn bên ngoài tự nó không thể
phát huy được vai trò của mình, mà phải thông qua mâu thuẫn bên trong để phát huy tác dụng
nhất định. Tuy nhiên, giữa mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài có sự tác động qua
lại với nhau. Giải quyết mâu thuẫn này cũng là điều kiện để giải quyết mâu thuẫn kia.
* Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản
Căn cứ vào ý nghĩa đối với sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, các mâu thuẫn
được chia thành mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản.
Mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, quy định sự phát triển ở
tất cả các giai đoạn của sự vật. Nó tồn tại gắn liền với sự vật từ khi sinh ra cho đến khi sự vật
kết thúc.
Mâu thuẫn không cơ bản là mâu thuẫn đặc trưng cho một phương diện nào đó của sự
vật, nó quy định sự vận động và phát triển của một mặt nào đó của sự vật.
Mâu thuẫn cơ bản đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự vật. Mâu thuẫn cơ bản là
cơ sở hình thành và chi phối các mâu thuẫn khác trong quá trình phát triển của sự vật. Khi
mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự vật sẽ thay đổi về chất. Mâu thuẫn không cơ bản tồn
tại bao giờ cũng gắn liền với mâu thuẫn cơ bản, và trong quá trình vận động, mâu thuẫn cơ
bản có thể làm nảy sinh mâu thuẫn không cơ bản.
* Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu
Dựa vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật trong một
giai đoạn nhất định, các mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu.
3
Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu ở mỗi giai đoạn phát triển của mọi

đối với Việt Nam có nghĩa là Việt Nam phải tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế và khu vực
như AFTA, APEC, WTO,…, phát triển các quan hệ thương mại và đầu tư rộng rãi với mọi
quốc gia, đặc biệt là các trung tâm kinh tế thế giới, mở rộng sự hợp tác với các công ty xuyên
quốc gia. Phát triển các mối quan hệ này sẽ dẫn đến một kết cục là: các hàng rào thuế quan và
phi thuế quan phải giảm thiểu theo các nguyên tắc của các tổ chức trên, các công ty nước
ngoài được phép vào Việt Nam hoạt động một cách bình đẳng với các công ty Việt Nam và
ngược lại các công ty Việt Nam cũng được phép hoạt động bình đẳng tại các nước đối tác.
Trong điều kiện đó việc xây dựng một nền kinh tế độc lập tự chủ nên được hiểu như thế nào
là thích hợp. Liệu có mâu thuẫn giữa hội nhập kinh tế quốc tế với xây dựng kinh tế độc lập tự
chủ?
Trước hết, ta phải hiểu bản chất của nền kinh tế độc lập tự chủ. Có hai cách hiểu
sau:
Thứ nhất, nền kinh tế độc lập tự chủ trong mô hình kinh tế hướng nội.
Mô hình kinh tế độc lập tự chủ hướng nội là một nền kinh tế có khả năng tự đảm bảo
các nhu cầu của đất nước, càng nhiều càng tốt. Một cơ cấu hoàn chỉnh, hoặc tương đối hoàn
chỉnh là quốc sách của mô hình này. Trong đó những ngành công nghiệp nặng, đặc biệt là
những ngành công nghiệp nền tảng gồm năng lượng, sản xuất các nguyên liệu cơ bản như sắt
thép, hoá chất, lọc dầu, xi măng,…được đặc biệt chú trọng từ đầu. Quan điểm cơ cấu ngành
của nền kinh tế độc lập tự chủ theo mô hình này nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc tự
đảm bảo các nhu cầu trong nước, dù phải chịu những bất lợi về hiệu quả, và hầu như không
tính tới những lợi thế so sánh quốc tế. Ưu tiên hàng đầu là không phụ thuộc vào bên ngoài.
Với những chính sách này đã gây ra những tác hại to lớn: Nó làm tăng giá các hàng
hoá trong nước gây thiệt hại cho người tiêu dùng; Duy trì bảo hộ tình trạng lạc hậu về công
nghệ tổ chức quản lý; Chính sách bảo hộ cao đã làm méo mó môi trường đầu tư; Hạn chế
việc mở rộng thị trường.
Một nền kinh tế độc lập tự chủ trong mô hình kinh tế hướng nội có một đặc trưng quan trọng
nhất là tự đảm bảo các nhu cầu thiết yếu trong nước, để không bị lệ thuộc vào bên ngoài, từ
hoạch định chiến lược chính sách đến các hàng hoá, dịch vụ, cũng không bị tác động từ bên
ngoài bởi các chấn động về chính trị, an ninh, kinh tế,…
Thực tế thế giới cho thấy đã không có một quốc gia nào đi theo mô hình kinh tế này

giữa nước nhận đầu tư và nước chủ đầu tư, nước nhận đầu tư mất tính độc lập. Hơn nữa, nếu
sử dụng không đúng nhu cầu của nền kinh tế hay sử dụng không có hiệu quả thì nền kinh tế
không những không phát triển mà còn bị khủng hoảng, mất cân đối. Nghĩa là ảnh hưởng đến
tính tự chủ về kinh tế của nước nhận đầu tư.
- Toàn cầu hoá, tức hàng rào thuế quan và phi thuế quan sẽ bị bãi bỏ dần, các công ty
được tự do cạnh tranh bình đẳng trên toàn thế giới. Lúc đó, ở những nước kém phát triển, do
6
các công ty làm ăn kém hiệu quả, sức cạnh tranh yếu nên dần dần sẽ bị phá sản, giải thể.
Hàng hoá ngoại nhập chiếm lĩnh thị trường nội địa, nền kinh tế bị lệ thuộc vào nước ngoài.
Dẫn đến nước yếu thế trong cạnh tranh sẽ bị mất quyền tự chủ.
- Toàn cầu hoá, nghĩa là sẽ hình thành các thể chế kinh tế toàn cầu. Các quốc gia
thành viên phải áp dụng và thi hành hệ thống luật pháp quốc tế, các quan hệ tuỳ thuộc lẫn
nhau giữa các nền kinh tế quốc gia sẽ phát triển. Do đó, độc lập, tự chủ về kinh tế chỉ mang
tính tương đối.
-Những nước nghèo sẽ ngày càng nghèo hơn do bị thiệt thòi vì những quy định bị áp
đặt từ những nước lớn. Đồng thời, những nước nghèo và kém phát triển nếu không nhanh
chóng tạo ra được một thiết chế kinh tế tương hợp với thiết chế kinh tế khu vực và toàn cầu,
không có khả năng cạnh tranh và hội nhập thực sự thì chỉ đơn thuần trở thành nơi cung cấp
nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm cho các nước có kinh tế phát triển, thành nơi tiếp nhận các
công nghệ lạc hậu hoặc thải loại, thành nơi mà các nước phát triển chuyển giao ô nhiễm dưới
cái vỏ bọc chuyển nhượng hay viện trợ công nghệ, nghĩa là thay thế sự phụ thuộc này bằng
một sự phụ thuộc khác.
- Phân công lao động ngày càng trở nên sâu sắc là hệ quả tất yếu của nền sản xuất
hàng hoá nói chung và của toàn cầu hoá kinh tế nói riêng. Toàn cầu hoá kinh tế sẽ tạo ra sự
phân công lao động quốc tế một cách sâu sắc hơn; do đó trên phạm vi toàn cầu, năng suất lao
động sẽ cao hơn, của cải được sản xuất ra sẽ nhiều hơn với chất lượng tốt hơn và giá thành rẻ
hơn. Bởi vì khi chưa tham gia toàn cầu hoá kinh tế cũng tức là chưa có sự phân công lao động
quốc tế sâu sắc, mỗi quốc gia gần như đều phải tự cấp tự túc, đều phải làm ra cả những cái
mà mình không có thế mạnh để đáp ứng cho nhu cầu đa dạng của nền kinh tế quốc dân; còn
khi tham gia toàn cầu hoá kinh tế, mỗi quốc gia sẽ chỉ sản xuất ra một số loại hàng hoá nhất

và tự chủ cao.
Thứ ba, có khả năng ứng phó có hiệu quả với những chấn động chính trị, kinh tế, xã
hội bên ngoài.
Những chấn động bên ngoài có thể là: một cuộc chiến tranh từ bên ngoài tới, một cuộc khủng
hoảng kinh tế khu vực hay thế giới,…Chiến lược tốt nhất của một quốc gia là cố tránh tham
gia những cuộc chiến tranh ở bên ngoài và tránh để xẩy ra xung đột và chiến tranh ở trong
nước. Còn một khi chiến tranh đã bùng nổ, đã tham chiến, thì nhất định đất nước sẽ bị tàn phá
nhất là trong điều kiện chiến tranh hiện đại ngày nay. Song một nền kinh tế có sức cạnh tranh
cao, có dự trữ ngoại tệ lớn, sẽ có sức chịu đựng cao hơn các nền kinh tế lạc hậu khác. Một
nền kinh tế hội nhập quốc tế cao, lợi ích quốc gia đan xen chặt chẽ với lợi ích của nhiều quốc
gia khác, nhiều trung tâm kinh tế, thì sẽ có nhiều khả năng kết hợp sức mạnh quốc gia với sức
mạnh quốc tế để bảo vệ đất nước tốt hơn.
Tóm lại, hội nhập kinh tế quốc tế có thể đưa đến một số mâu thuẫn với việc xây dựng
nền kinh tế độc lập tự chủ. Tuy nhiên hội nhập kinh tế là hợp quy luật và không thể đảo
ngược. Hội nhập kinh tế mang lại những lợi ích hết sức lớn lao về nhiều mặt cho tất cả các
nước. Những nước đi sau có thể tranh thủ các cơ hội do nó mang lại phục vụ cho sự phát triển
8
đất nước nhằm giảm bớt khoảng cách với các nước phát triển. Và không có gì có thể tồn tại
vĩnh viễn. Nhận thức của con người đối với các sự vật phải thay đổi với những điều kiện lịch
sử cụ thể thay đổi. Nhận thức về một nền kinh tế độc lập tự chủ ngày nay không thể vẫn là
những nhận thức của những năm 50 và 60. Cần có nhận thức mới thích hợp với điều kiện
mới. Chính những nhận thức mới này sẽ mở đường cho thực tiễn phát triển. Nhìn thẳng vào
sự thật. Thực tiễn đang đòi hỏi phải có nhận thức mới, tư duy mới.
9