Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận
dụng phân tích mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh
tế với bảo vệ môi trường sinh thái ở Việt Nam
Phép bi n ch ng v m i liên h ph bi n v v n d ng phânệ ứ ề ố ệ ổ ế à ậ ụ
tích m i liên h gi a t ng tr ng kinh t v i b o v môiố ệ ữ ă ưở ế ớ ả ệ
tr ng sinh thái Vi t Namườ ở ệ 1
Ch ng 1 Phép bi n ch ng v m i liên h ph bi nươ ệ ứ ề ố ệ ổ ế 4
1.1 Sự ra đời của phép biện chứng 4
1.2 Nguyên lí về mối liên hệ phổ biến 5
Ch ng 2 M i liên h gi a t ng tr ng kinh t v b o v môiươ ố ệ ữ ă ưở ế à ả ệ
tr ng Vi t Namườ ở ệ 8
2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường 8
2.2 Môi trường đang bị huỷ hoại do các chính sách tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam 9
2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường 13
2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề 13
L i k tờ ế 16
T i li u tham kh oà ệ ả 17
2
Lời mở đầu
Chúng ta đang sống trong một mạng lưới sụ sống rộng lớn. Giống như một mạng nhện,
càng có nhiều mối liên hệ thì mạng lưới càng bền vững. Chúng ta đã biết tất cả những
mối liên kết trong sự sống sẽ không tồn tại và phát triển được nếu không được hỗ trợ bởi
môi trường. Với tốc độ phá hoại môi trường như hiện nay của con người, môi trường của
chúng ta đang dần bị suy thoái, mối liên kết của các mạng lưới sự sống đang dần bị phá
vỡ. Sự tăng trưởng kinh tế ngày càng nhanh, một mặt nó nâng cao đời sống của người
dân nhưng mặt khác nó đang gây một sức ép mạnh mẽ lên môi trường tự nhiên. Cũng
như các nước đang phát triển khác, để có những kết quả về kinh tế trong giai đoạn trước
mắt, chúng ta phải trả giá là mất đi ssự bền vững của các nguồn tài nguyên về lâu dài.
Một thập kỷ phát triển nhanh chóng ở việt nam đã dẫn đến sự gia tăng ô nhiễm đất,
không khí, nước và quan trọng hơn là gia tăng mưc tiêu thụ, phân hoá giầu nghèo…
mạng lưới đang dần mất đi sưc mạnh của nó. Chính vì vậy tôi quyết chọn đề tài này để

biểu là Hêgen - đại diện lỗi lạc của phép biện chứng. Hêgen cho rằng sự phát triển biện
chứng của thế giới bên ngoài chỉ là sự sao chép lại sự tự vận động của “ý niệm tuyệt đối
”mà thôi. Phép biện chứng duy vật đã chứng minh rằng : những ý niệm trong đầu óc của
chúng ta chẳng qua là sự phản ánh của các sự vật hiện thực khách quan, do đó bản thân
biện chứng của ý niệm chỉ đơn thuần là sự phản ánh có ý thức của sự vận động biện
chứng của thế giới hiện thực khách quan.Như vậy phép biện chứng duy vật đã khái quát
một cách đúng đắn những quy luật vận động và sự phát triển chung nhất của thế giới. Vì
4
vậy P.Ăngen đã định nghĩa: “phép biện chứng…là môn khoa học về những quy luật phổ
biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy.”
1.2 Nguyên lí về mối liên hệ phổ biến
1.2.1 Nội dung nguyên lí về mối liên hệ phổ biến
Phép biện chứng duy vật có vai trò làm sáng tỏ những quy luật của sự liên hệ và phát
triển của tự nhiên, xã hội loài người và của tư duy. Vì vậy ở bất kỳ cấp độ phát triển nào
của phép biện chứng duy vật, nguyên lý về mối liên hệ phổ biến vẫn được xem là một
trong những nguyên lí có ý nghĩa khái quát nhất. Nguyên lí về mối liên hệ phổ biến cho
rằng các sự vật hiện tượng và các quá trình cấu thành thế giới đó vừa tách biệt nhau, vừa
có sự liên hệ qua lại, thâm nhập và chuyển hoá lẫn nhau.Trong đó liên hệ là sự tác động
qua lại lẫn nhau, là điều kiện tiền đề tồn tại cho nhau, là sự quy định lẫn nhau, là sự
nương tựa lẫn nhau, sự chuyển hoá lẫn nhau của các mặt, các yéu tố, các thuộc tính cấu
thành sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan. Ngoài ra những người theo quan điểm
duy vật biện chứng còn khẳng định cơ sở của sự liên hệ qua lại giữa các sự vật và hiện
tượng chính là tính thống nhất vật chất của thế giới. Theo quan điểm này, các sự vật, các
hiện tượng trên thế giới dù có đa dạng, có khác nhau như thế nào đi chăng nữa thì chúng
cũng chỉ là những dạng tồn tại khác nhau của một thế giới duy nhất là thế giới vật chất.
Các mối liên hệ diễn ra trong mỗi sự vật, giữa các sự vật với nhau, trong toàn bộ vũ trụ,
trong mọi không gian và thời gian. Quan điểm duy vật biện chứng không chỉ khẳng định
tính khách quan, tính phổ biến của sự liên hệ giữa các sự vật, các hiện tượng, các quá
trình mà nó còc nêu rõ tính đa dạng của sự liên hệ qua lại đó. Tính đa dạng của sự liên hệ
do tính đa dạng trong sự tồn tại, sự vận động và phát triển của chính các sự vật và hiện

thế nữa quan điểm toàn diện đòi hỏi để nhận thức đúng sự vật, chúng ta cần xem xét nó
trong mối quan hệ với nhu cầu thực tiễn của con người. Quan điểm toàn diện đòi hỏi
chúng ta phải đi từ tri thức về nhiều mặt, nhiều mối liên hệ của sự vật đến chỗ khái quát
để rút ra bản chất chi phối sự tồn tại và phát triển của sự vật hay hiện tượng đó. Nhưng
quan điểm toàn diện không đồng nhất với cách xem xét dàn trải, liệt kê những quy định
khác nhau của sự vật hay hiện tượng đó, nó đòi hỏi phải làm nổi bật cái cơ bản nhất, cái
quan trọng nhất của sự vật hay hiện tượng đó. Với tư cách là nguyên tắc phương pháp
luận trong hoạt động thực tiễn, nguyên lí về mối liên hệ phổ biến đòi hỏi để cải tạo được
6
sự vật, chúng ta phải bằng hoạt động thực tiiễn của mình biến đổi những mối liên hệ nội
tại của sự vật cũng như mối liên hệ qua lại giữa sự vật đó với các sự vật khác. Muốn vậy
phải sử dụng đồng bộ nhiều phương pháp, nhiều phương tiện khác nhau để tac động
nhằm thay đổi những liên hệ tương ứng. Để tránh những phưng pháp luận sai lầm trong
việc xem xét sự vật, hoạt động cần tránh chủ nghĩa chiết trung, thuật nguỵ biện. Mọi sự
vật hiện tượng đều tồn tại trong không gian thời gian nhất định và mang dấu ấn của
không gian thời gian đó. Do đó chúng ta cần có quan điểm lịch sử cụ thể khi xem xet và
giải quyết mọi vấn đề thực tiễn đặt ra.
7
Chương 2 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam
2.1 Mối liên hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường
Môi trường sinh thái là toàn bộ các điều kiện vô cơ, hữu cơ của các hệ sinh thái ảnh
hưởng đến hoạt động sản xuất và mọi hoạt động khác của xã hội loài người. Nó là những
điều kiện tự nhiên, xã hội trong đó con người hay một sinh vật tồn tại, phát triển trong
quan hệ với con người. Còn tăng trưởng kinh tế nhằm cải thiện và phát triển đời sống của
con người. Vì vậy giữa môi trường sinh thái và tăng trưởng kinh tế có mối liên hệ biện
chứng chặt chẽ. Như chúng ta đã biết môi trường sống được sinh ra và tồn tại trong tự
nhiên, vì vậy có thể nói nó tồn tại một cách khách quan độc lập với ý thức con người.
Tuy nhiên sự phát triển của môi trường lại hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của con người,
con người có thể tác động làm cho môi trường tốt lên hoặc xấu đi. Tăng trưởng kinh tế lại
được sinh ra, tồn tại và phát triển hoàn toàn phụ thuộc vào con người nên nó tồn tại chủ

kỳ 1991-1995 có tốc độ tăng trưởng cao nhất đạt 17%/năm. Tỷ trọng công nghiệp đã có
sự chuyển dịch đáng kể theo hướng công nghiệp hoá, từ mức 22,7% GDP năm 1991 tăng
lên 36,6% năm 2000. Sự phát triển của quá trình công nghiệp hoá trong những năm qua
một mặt là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người dân
nhưng mặt khác nó đã ít nhiều bộc lộ những mặt trái của nó mà nếu không có biện pháp
bảo vệ cụ thể thì trong tương lai không xa chúng ta sẽ phải gánh chịu những hậu quả
nghiêm trọng do chính chúng ta gây ra.
Theo ước tính hiện nay nước ta có khoảng trên 60.000 công ty và doanh nghiệp tư
nhân, hơn 4.500 hợp tác xã phi nông nghiệp và trên 2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Cùng
với sự ra đời của hàng loạt các doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh đó, hiện nay trên cả
nước tổng lượng chất thải rắn ước tính khoảng 49. 000 tấn/ngày, trong đó chất thải rắn
công nghiệp chiếm khoảng 27.000tấn/ngày. Việc quản lý chặt chẽ chất thải rắn nguy hại
đang gặp nhiều khó khăn, không có đủ kho chứa đủ tiêu chuẩn để lưu giữ các chất thải
độc hại trước khi xử lí, không có nhà máy xử lí chất thải độc. Phần lớn chất thải rắn nguy
hại này thuần tuý chỉ được chôn chung lẫn lộn với rác thải sinh hoạt hay thậm chí đổ
ngay tại nhà máy gây mối nguy hại rất lớn đối với môi trường sống.
9
Ngoài ra, trong quá trình sản xuất, kinh doanh, các cơ sở doanh nghiệp thường thải ra
một lượng nươc thải khá lớn. Đặc biệt là khoảng hơn 90% cơ sở sản xuất cũ chưa có thiết
bị xử lí nước thải. Phần lớn các nhà máy xí nghiệp nếu có tiíen hành xử lí thì chỉ xử lí sơ
bộ rồi thải thẳng ra nghuồn nước mặt, gây ô nhiễm trầm trọng đối với nhiều dòng sông.
Trong nhiều trường hợp, nuớc thải ứ đọng lâu ngày còn gây ô nhiễm không khí, mất mỹ
quan, lan truyền bệnh dịch và nhiều tác động tiêu cưc khác. Nước thải công nghiệp chính
là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm cho môi trường đô thị
Khí thải của các cơ sở doanh nghiệp sản xuất cũng là vấn đề cần bàn tới. Ô nhiễm môi
trường không khí chủ yếu do các ngành nhiệt điện, công ngiệp hoá chất gây nên. Ví dụ
nhà máy nhiệt điện Phả Lại, nồng độ bụi trung bình tại các điểm đo đều vượt tiêu chuẩn
cho phép từ 1 đến 6 lần. Tại nhà máy nhiệt điện Uông Bí, nồng độ bụi đo trong 1 giờ từ 4
đến 4,7 mg/m
3

kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nước ta đang trên đà hội nhập kinh tế quốc tế, quá
trình này hứa hẹn nhiều cơ hội cho Việt Nam đẩy mạnh sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu
to lớn của thị trường quốc tế.Tuy nhiên đi đôi với sự gia tăng này của các hoạt động sản
xuất là khả năng gây ô nhiễm và huỷ hoại môi trường ngày càng lớn. Sự gia tăng xuất
khẩu các mặt hàng từ nguồn tài nguyên không tái tạo được và việc khai thác bừa bãi các
nguồn tài nguyên có thể tái tạo nhằm phục vụ xuất khẩu có thể làm cạn kiệt nguồn tài
nguyên của nước ta trong tương lai. Mặt khác, các ngành nông nghiệp, trồng trọt, chăn
nuôi cũng có nhiều cơ hội để thâm canh, gia tăng sản lượng dẫn đến việc phá huỷ tái
nguyên thiên nhiên do khai thác, trồng trọt và chăn nuôi không hợp lí. Để tăng sản lượng
các loại rau, củ, quả… người nông dân thường phun các loại chất kích thích, phân bón,
thuốc trừ sâu… Trình độ nhận thức và chuyên môn của người dân còn thấp, thêm vào đó
đội ngũ cán bộ nông nghiệp còn chưa nhiều vì vậy người nông dân chưa ý thức được
hành động của họ sẽ dẫn đến hậu quả gì. Việc sử dụng các loại hoá chất và sau đó vứt
ngay các loại vỏ, bao đựng trên ruộng trước tiên gây ô nhiễm nguồn nước sau là gây nguy
hiểm cho những người sử dụng các loại rau, củ, quả đó. Thực tế là trong năm 2002, ở
miền Bắc, giá nhãn và vải đã mất giá nghiêm trọng do Trung Quốc không nhập khẩu vì
hàng chưa đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng… Sử dụng hoá chất không được phép trước
tiên là gây ô nhiễm nguồn nước, không tiêu thụ được hàng hoá, sau cùng là gây ra thoái
hoá đất- một sự mất mát lớn. Môi trường nông thôn cũng đang kêu cứu.
2.2.3 Trong du lịch biển
Trước tình hình tăng trưởng kinh tế, các phương tiện thông tin, giao thông vận tải ngày
càng dễ dàng và thuận tiện. Đây là điều kiện để hoạt động du lịch phát triển trở nên
nhanh chóng. Ngành du lịch nước ta hãy còn rấy nhỏ bé so với các nước trong khu vực và
trên thế giới. Tuy nhiên trong 10 năm qua, cùng với quá trình đổi mới và chuẩn bị hội
nhập nền kinh tế thế giới du lịch nước ta cũng đã có những bước phát triển ban đầu. Năm
2001 toàn ngành đón 2,33 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 9%so với năm 2000, vượt kế
11
hoạch 6% so với năm 2000. Du lịch phát triển tạo nhiều công ăn việc làm cho dân cư và
thu được một lượng ngoại tệ lớn cho ngân sách quốc gia. Tuy nhiên cũng như sự phát
triển trong công nghiệp và nông nghiệp, hoạt động du lịch cũng đang tác động đến môi

nên khó khăn hơn với 55% dân số dưới 25 tuổi, tức là sẽ có một sự bùng nổ về dân số khi
những người trẻ tuổi này bước vào tuổi sinh nở. Dân số đông, kinh tế phát triển, nhu cầu
đi lại cũng tăng, hàng ngày lượng khí thải từ các phương tiện giao thông như ô tô, xe
máy… đang góp một phần không nhỏ vào ô nhiễm không khí. Dân số đông, nguời ta lấp
ao hồ để lấy đất ở. Rừng ngày càng bị thu hẹp do nhu cầu khai thác gỗ mạnh để sản xuất
ra đồ dùng phục vụ cho con người. Các loại động vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng
trước tình trạng săn bắt tràn lan để làm vật chưng bày hoặc làm thịt cho các thực khách…
Hệ sinh thái đang mất đi sự cân bằng trước sự phá hoại như vũ bão của con người.
2.3 Hậu quả của ô nhiễm môi trường
“Nếu chúng ta bắn vào thiên nhiên một phát đạn, thì thiên nhiên sẽ bắn trả lại ta bằng
đại bác ”. Thực tế cho thấy, đi kèm với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chúng ta
đang phải gánh chịu những hậu quả do chính chúng ta gây ra. Trong vòng 7 năm trở lại
đây, các thảm hoạ tự nhiên như bão xoáy, lụt lội, hạn hán…ngày càng tăng nhanh cả về
tần suất lẫn cường độ như hạn hán ở miền Trung, bão lụt ở đồng bằng sông Cửu Long,
cháy rừng ở U Minh… đã cướp đi sinh mạng của nhiều người, thâm hụt vào ngân sách
quốc gia hàng trăm tỷ đồng - một con số không nhỏ đối với một quốc gia còn nghèo như
Việt Nam. Ngoài ra, đi đôi với sự suy giảm môi trường, các bệnh về thời tiết cũng gia
tăng, thiệt hại người do các bệnh về đường nước tăng như sốt rét, tiêu chảy Các bệnh
liên quan đến đường ruột bệnh giun, bệnh sán máng, giun trong máu… các bệnh về hô
hấp như viêm phổi, ung thư phổi… Cuộc sống của con người đang bị đe doạ
2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề
Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đang tăng cường quan hệ thương
mại song phương với các nước trên thế giới và tiến hành thủ tục đàm phán để gia nhập Tổ
chức thương mại Thế giới(WTO), tham gia tích cực vào các định chế kinh tế khu vực như
ASEAN, APEC, ASEM… và đặc biệt là hiệp định thương mại Việt -Mỹ. Để hàng Việt
Nam có chỗ đứng và khả năng cạnh tranh với các nước khác chúng ta cần:
13
• Tăng cường kiểm tra, giám sát sự tuân thủ về pháp luật của các cơ sở công nghiệp
• Khuyến khích sử dụng công nghệ và dây chuyền sản xuất tiết kiệm năng lượng,
nguyên liệu, phát triển nguồn năng lượng sạch, ít khí thải.

Lời kết
Việt Nam đang trên con đường công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước với nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Chúng ta phải đi từ mục tiêu cơ bản nhất của mọi
sự phát triển xã hội đó là phát triển để cải thiện nâng cao chất lượng cuộc sống và vì sự
sống trường tồn bền vững. Đây là vấn đề quan trọng trong công cuộc công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước hiện nay cũng như về lâu dài. Tất cả các bài học kinh nghiệm đã rút
ra trong quá trình quy hoạch phát triển trước đây cần phải được vận dụng triệt để cho quá
trình phát triển của tương lai sao cho tránh được những hậu quả có thể xảy ra và đảm bảo
hiệu quả cao nhất cho quá trình phát triển kinh tế. Chúng ta bảo vệ môi trường không
phải nhằm mục đích hạn chế quá trình phát triển kinh tế mà nhằm mục đích đảm bảo hiệu
quả kinh tế cao hơn cho quá trình phát triển tất yếu này, đồng thời nhằm bảo vệ chất
lượng cuộc sống của mỗi con người chúng ta. Do đó, bảo vệ môi trường và tăng trưởng
kinh tế có sự thống nhất.Có phát triển mới có kinh phí đầy đủ dành cho việc bảo vệ môi
trường và có bảo vệ môi trường mới đảm bảo sự phát triển lâu dài và ổn định.

16
Tài liệu tham khảo
G.s Lê Quý An, Du lịch và môi trường,
Tạp chí Du lịch, số 12, 1999.
Nguyễn Anh, Hội thảo khoa học về môi
trường chuyên ngành mỏ, luyện kim,
hoá chất, Tạp chí Công nghiệp, số 19,
1999.
Craig Leisher, Môi trường Việt Nam
những điều cần làm, Tạp chí Bảo vệ môi
trường, số 7, 2001.
Lê Minh Đức, Bảo vệ môi trường và vấn
đề phát triển bền vững ở Việt Nam, Con
số và sự kiện, số 12, 1999.
Th.s Vũ Xuân Nguyệt Hồng, Đặng Thị