TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bảnPHẦN 2. ĐO CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN CHƯƠNG 3. ĐO GÓC

Trong trc a, góc bng dùng  tính chuyn góc nh hng và chiu dài cho các
cnh ri t ó tính các gia s ta  (∆x, ∆y) và ta  X, Y cho các im. Góc ng dùng 
tính chênh cao h gia các im theo phng pháp o cao lng giác, t ó tính  cao H cho
các im. Máy chuyên dng  o góc bng và góc ng là máy kinh v t (Theodolite).
3.1. Nguyên lý đo góc bằng và góc đứng
Gi s có ba im A, C, B nm  nhng  cao khác nhau trên mt t (hình 3.1).
Chiu ba im này lên mt phng ngang P
o
theo phng ng dây di, ta c ba im
tng ng là a, c, b. Góc nh hp bi mt phng ngm [Aac'c ] và [BbC'c] là góc bng β cn
o.
 o góc bng, ngi ta dùng mt bàn  ngang t sao cho tâm ca nó nm trên
ng dây di Cc', hai mt phng ngm [Aac'c ] và [BbC'c] s ct bàn   hai giao tuyn có
tr s tng ng là a và c, tr s góc bng cn o là β = b - a.

C
a
b
c
c'
V
A


- 0
o
hoc 0
o
-180
o
hoc 90
o
-270
o
và vch chun hoc vch "0" trên thang c
s bàn  ng. S c trên bàn  ng khi ng kính nm ngang và vch chun hoc vch 0
trên thang c s cân bng c gi là s c ban u MO. Tr s góc ng V là hiu s gia
s c
MO vi tr s ca hng ngm ti mc tiêu c trên bàn  ng (hình 3.1).
3.2. Máy kinh vĩ
3.2.1. Tác dụng và phân loại máy kinh vĩ
Máy kinh v dùng  o góc bng, góc ng, ngoài ra còn o c chiu dài và 
chênh cao theo phng pháp o cao lng giác.
Nu phân loi máy kinh v theo c im cu to bàn  thì s có máy kinh v kim
loi, quang hc và in t ; còn phân loi theo  chính xác thì s có máy kinh v chính xác,
máy có  chính xác trung bình, và xác thp.
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
1
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

3.2.2. Nguyên lý cấu tạo máy kinh vĩ
Các b phn c bn ca máy kinh v trình bày  hình 3.2 gm:
(1)-ng kính ngm
v

(9)-c cân  máy
CC'- Trc ngm ca ng kính
HH'-Trc quay ca ng kính
VV'- Trc quay ca máy kinh v
LL'- Trc ca ng thy dài

Hình 3.2
3.2.2.1. Ố
ng kính ngắm
ng kính ngm máy kinh v cu to bi các b phn nh hình 3.3:

- Kính vt (1) và kính mt (2) là nhng
thu kính hi t kt hp vi nhau to thành h kính
hin vi.
- H iu quang gm c iu quang (3) và
kính iu quang 3'. Khi vn c iu quang, kính
iu quang s di chuyn trong ng kính, nh ó
làm thay i v trí nh tht ab so vi kính vt. Khi

c
4
3'
3
2
1
Hình 3.3
- Màng dây ch thp (4) là mt
tm kính mng trên có khc
li ch mnh dùng làm chun
khi o ngm. Li ch ch thp
gm hai ch c bn là ch ng
và ch ngang ct nhau dng ch
thp; ngoài ra còn có ch trên và
di dùng  o khong cách.
Hình 3.4
ng kính máy kinh v c trng bi mt s ch tiêu k thut sau:
-  phóng i ca ng kính :

fm
fv
V ==
β
α
(3.1)

Trong ó: α - góc nhìn vt qua ng kính; β - góc nhìn vt bng mt thng; f

(3.3)
3.2.2.2. Bàn độ và bộ phận đọc số
Bàn  ngang máy kinh v có cu to là mt a tròn làm bng thy tinh trong sut có
ng kính t 6cm n 25cm. Tùy theo là máy quang hc hay in t và cách chia vch và
c s bàn  có khác nhau.
i vi máy kinh v quang hc, trên mt bàn  thng c chia thành 360 khong,
mi khong ng vi 1
o
. Dùng kính hin vi phóng to khong chia 1
o
ri a và ó mt tm
kính mng trên khc vch chun hoc thang s c. Tùy theo  chính xác ca máy mà thang
vch chun c chia vch khác nhau ( hình 3.5). 0
154
0 1 2 3 4 5 6
154
0 1 2 3 4 5 6
V
L
L'
25
155
180
0
154
26
0

o
- 180
o
hoc 90
o
- 270
o
; bi vy khi trc ngm ng kính nm
ngang và thang c s c cân bng thì ng kính trên phi trùng vi vch "0" ca thang
c s. Tr s ca hai u ng kính trong trng hp này gi là s c ban u MO lý
thuyt; nu iu kin trên không m bo s dn n sai s s c ban u và s c có sai s
ó gi là MO thc t.
Các loi máy kinh v in t ( Digital Theodolite) có bàn  c mã hóa kt hp vi
b x lý CPU cho tr s ca hng o c hin th trên màn hình tinh th, hoc lu tr trong
b nh ca máy hoc th nh (hình 3.6a,b). Ngày nay vi s phát trin ca ngành in t - tin
hc, máy kinh v in t c ghép ni vi máy o dài in t
(EDM) có b vi x lý tích hp
nhiu phn mm tin ích to thành máy toàn c in t (Total Station). Máy này không
nhng cho phép o góc mà còn o dài vi  chính xác cao, tin li và hiu qu (hình 3.6c).

Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
3
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản
Hz 154
o
29'12''
V 5

R
d
=

R - bán kính mt cong
d - khon
g
chia n
g
th
y v
v'
(a)
L

ng thu tròn cu to bi ng thu tinh hình tr ng có mt trên là mt cu, sau khi
hút chân không ngi ta cng  y ête và ch  li mt bt khí nh gi là bt nc ng
thu. im cao nht trên mt cu c ánh du bi hai vòng tròn ng tâm, ng thng
- Ki
m nghi
- Trc ca ng thy dài trên bàn  ngang LL' phi vuông
góc trc quay ca máy kinh v VV'.
- Ch ng ca màng dây ch thp phi thng ng.
-Trc ngm CC' ca ng kính ngm máy kinh v phi
vuông góc vi trc quay HH' ca ca nó (2C).
- Trc quay HH' ca ng kính ngm phi vuông góc vi
trc quay VV' ca máy kinh v.
m s c ban u MO.
H
L'
L
C'
C
V'
H'
V
Hình 3.9

3.2.3.1. Điều kiện trục của ống thủy dài trên bàn độ ngang
 kim nghim iu kin ny, u tiên ta quay b phn ngm sao cho trc ng thy
dài bàn  ngang song song vi ng ni hai c cân bt k ca  máy, iu chnh hai c
cân này a bt thy vào gia ng (hình 3.10b). Tip ó quay b phn ngm 180
o

Mt trong nhng cách n gin là treo mt dây di mnh  ni kín gió. Máy kinh v
cn kim nghim t cách dây di chng 20m. Sau khi cân bng máy tin hành ngm chun
dây di, nu ch ng ca màng dây ch thp trùng vi dây di thì iu kin này t yêu cu,
nu không trùng thì phi chnh li màng dây ch thp.

3.2.3.3. Kiểm nghiệm trục ngắm của ống kính ngắm (2c)
Trc ngm ca ng kính máy kinh v là ng thng ni quang tâm kính vt, tâm
màng dây ch thp và quang tâm kính mt. Nu trc ngm có sai s thì khi ngm cùng mt
mc tiêu  hai v trí bàn  chúng s lch nhau mt góc ký hiu là 2c (hình 3.11).

a = T - c = P ±180 + c ⇒ 2c = T - (P±180 ) ( 3.4)
2c

T a P
 kim nghim iu kin trc ngm ta chn mt mc tiêu A
rõ nét, cách xa máy và có góc ng không quá 5
o
. u tiên  v trí bàn
 trái, sau khi cân bng máy ta tin hành ngm chun mc tiêu A,
c s bàn  ngang c s c ký hiu là T. Sau ó thc hin
tng t i vi v trí bàn  phi c s c ký hiu P. Thay giá tr
T và P vào công thc (3.4)  tính 2C. Nu giá tr này nh hn hai ln
 chính xác ca b phn c s thì coi nh iu kin trc ng
m m
bo, nu không thì phi chnh li màng dây ch thp.
Hình 3.11
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
5
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản


VV
±
+
=
(3.5)

180
0
T
=
vc
90
270
V
V
0
180
P =
vc
90
270
MOtt
P

V

V

Hình 3.13
M

B
b1, b2
A
a1, a2
3.3.1. Đo góc bằng theo phương pháp đo đơn
Phng pháp o n áp dng cho các trm
o ch có hai hng và c áp dng nhiu khi o
góc bng trong các ng chuyn a giác. Mt
vòng o theo phng pháp o n gm na vòng
o thun và na vòng nghch. Gi s o góc bng
ti nh O hp bi hng ngm OA và OB (hình
3.14), trình t o c thc hin nh sau:
Hình 3.14
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
6
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản3.3.1.1. Đặt máy và dựng tiêu
Dng tiêu ngm ti im A và B; t máy kinh v ti nh O và tin hành nh tâm,
cân bng, nh hng.
- nh tâm là thao tác  chiu nh góc cn o trên mt t theo phng ng dây
di sao cho trùng vi tâm bàn  ngang ca máy kinh v. Vic nh tâm c thc hin bng
dây di hoc b phn nh tâm quang hc.  nh tâm bng dây di, ta ph
i mc di vào u
trc quay VV' ca máy kinh v. iu chnh ba chân máy sao cho u qu di i qua nh góc
cn o.
Khi nh tâm quang hc, trc tiên ta iu chnh chân máy hoc c cân  máy sao
cho tâm vòng tròn b nh tâm quang hc trùng vi nh góc o. Sau ó cân bng máy bng
ba c cân chân máy, các thao tác này c lp li cho n khi nh góc o  trong vòng tròn.

nhau mt lng bng 180
o
/n ( n là s vòng o). Vic làm này c gi là nh hng máy
kinh v. Vic nh hng thc hin nh c iu chnh bàn  ngang.
3.3.1.2. Đo góc
Mt vòng o góc bng theo phng pháp o n gm na vòng o thun và na vòng
o ngc.
- Na vòng o thun kính: Bàn  ng t bên trái hng ngm, ngm chun tiêu
ngm A, c s trên vành  ngang
c s c ký hiu a
1
. Quay b phn ngm thun chiu
kim ng h, ngm chun tiêu ngm B, c s trên bàn  ngang c s c ký hiu là b
1
.
Nh vy ta ã hoàn thành na vòng o thun, tr s góc na vòng thun 
t
= b
1
- a
1
.

- Na vòng o ngc: kt thúc na vòng o thun ng kính ang trên hng OB, thc
hin o ng kính và quay máy ngm li tiêu ngm B; c s trên bàn  ngang c s c
b
2
. Máy quay thun chiu kim ng h ngm tiêu ngm A, c s trên bàn  ngang c s
c a
2

g

p
há
p
đo đơn
Góc kp
Vòng
o
Trm
o
im
ngm
V trí
bàn 
S c
bàn  ngang
Na vòng o Mt vòng o Trung bình
A T 00
o
00’00’’ 35
o
16’24’’
B T 35
o
16’24’’ 35
o
16’18’’
B P 215
o

o góc theo trình t:
Hình 3.16
- Na vòng o thun: bàn  ng t bên trái hng ngm. Trc tiên ngm chun
tiêu ngm A, ri ln lt các tiêu ngm  các im B, C và A theo chiu kim ng h; mi
hng o u tin hành c s bàn  ngang và ghi giá tr vào s o góc.
- Na vòng o ng
c: kt thúc na vòng o thun thì ng kính ang ngm v hng
OA. Tin hành o ng kính và quay máy ngm và c s li hng này; sau ó quay b phn
ngm ngc chiu kim ng h ln lt ngm các tiêu trên hng OC, OB và OA.  mi
hng u c s bàn  ngang và ghi tr s các hng o vào s o góc bng (bng 3.1).

Bản
g
3.1.Sổ đo
g
óc theo
p
hươn
g

p
há
p
toàn vòn
g

S O GÓC BNG THEO PHNG PHÁP TOÀN VÒNG

Vòng
o

o
12'22'' B

P 231
o
12'24'' +6'' 31
o
14'37''
T 82
o
27'12' 82
o
27'09' -10'' 82
o
26'59' C

P 262
o
27'06'' +6'' 277
o
33'04''
T 00
o
00'24'' 00
o
00'18'' -15'' 00
o
00'03'' A

P 180

/n ( n là s vòng o ). Bin ng 2c ≤ 2t; sai s khép vòng f
v
≤
2t vi "t " là  chính ca b phn c s.

3.3.3. Các nguồn sai số chủ yếu trong đo góc bằng
Khi o góc, mi ln ngm chun mc tiêu  mt hng s mc phi sai s ngm m
V

và sai s c s m
o
hai sai s này c xác nh bi:

V
m
V
''60
±=
; m
o
= 0,15t (3.6)
Trong ó: v -  phóng i ng kính; t -  chính xác ca b phn c s máy kinh v. Nh
vy sai s trung phng o trên mt hng vi mt ln o s là :

22
ovd
mmm +=
(3.7)
Tng hp các ngun sai s trên mt hng o gm: sai s do máy - m
1

''
ρδ
=
(3.8)
Trong ó: e
m
và e
t
tng ng là khong lch tâm theo chiu dài ca máy và tiêu ngm; S là
khong cách t máy ti mia.
3.4. Đo góc đứng
Ta ã bit góc ng là góc hp bi hng ngm so vi hng nm ngang,  to
hng ngang trong quá trình o góc ng nht thit phi cân bng bàn  ng và o c hai v
trí bàn   hn ch sai s s c ban u MO.
Gi s cn o góc ng V ca hng ngm OA (hình 3.17).  o, trc tiên t và
cân bng máy kinh v t ti
im O. Sau ó ngm chun im A  c v trí bàn  thun và
ngc; c s trên bàn  ng c hai s c tng ng là: T
v
= 76
o
27'12'' ; P
v
=
283
o
32'18''. T hai s c này ta tính c góc ng:

''45'5989
2Hình 3.17
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
9
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

CHƯƠNG IV. ĐO DÀI

4.1. Nguyên lý đo dài
 dài là mt trong ba i lng  xác nh v trí không gian ca các im trên mt
t, nó là là mt yu t c bn trong trc a.
Gi s A và B nm  nhng  cao
khác nhau trên mt t. Do mt t nghiêng
nên khong cách AB là khong cách
nghiêng và ký hiu là S. Khi chiu hai im
này xung mt phng nm ngang P
o
theo
phng ng dây di s c hình chiu
tng ng ca chúng là Ao và Bo; khong
cách AoBo là khong cách ngang và ký
hiu là D (hình 4.1).
D
S


Hình 4.2

4.2.1.2. Trình tự đo
Dóng hng ng o: khi o chiu dài mt on thng thông thng phi t thc
nhiu ln trên ng o,  hai u thc luôn nm trên hng o thì phi thc hin dóng
hng. Dóng hướng đường đo là việc xác định một số điểm nằm trên hướng đường thẳng nối
điểm đầu và điểm cuối của đ
oạn thẳng cần đo.
Vic dóng hng khi o dài vi  chính xác thp hn 1/2000 c thc hin bng
mt. Trc tiên cn t sào tiêu ti im u A và im cui B ca on thng cn o; mt
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
10
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

ngi ng cách A vài mét trên hng BA kéo dài, dùng mt iu chnh cho sào tiêu ca
ngi th 2 trùng vi tim AB ti các v trí trung gian trên ng tuyn o ( hình 4.3). B
A ∆
d
d
3
d
2
d

(4.1)
d
n
i
dD ∆+=
∑
1
Trong ó: d
i
= l
o
COSV
i
+ l
k

Trong ó l
o
- chiu dài thc o, d
i
- chiu dài nm ngang ca thc o, V - góc nghiêng mt
t ti các on o; l
k
- s hiu chnh do sai s ca thc o ; 
d
- on l cui ca cnh o.
Tùy theo  xác mà ta có th o mt ln na t B v A, tr s cnh o là tr trung bình

o
+ l
k
+ l
t
(4.2)
Trong ó:

l
t
=

.l
to
.(t-t
o
) ;  - h s giãn n vì nhit ca thc, t- nhit  môi trng lúc o.
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
11
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

Ngoài thc thép chính xác còn phi có: máy kinh v  dóng hng; máy thy chun
 o chênh cao các u cc, lc k  kéo cng thc; nhit k  o nhit .

4.2.2.2. Phương pháp đo
Gi s phi o cnh AB, u tiên ta dùng thc vi chia AB thành các on A-I, I-II,
II-III, nh hn chiu dài thc vài “cm” và on l III-B. Dùng các cc u có du ch thp
trên u  ánh du các on. Các u cc c nh các on o phi c dóng hng bng
máy kinh v.
 dóng hng, máy kinh v s c nh tâm và cân bng ti A, ti

Hình 4.4

Khi o ln lt o tng on, mi on o theo hiu lnh chung ca ngi ghi s, hai
ngi gi hai u thc ng thi cùng kéo cng thc bng lc k vi lc kéo lúc kim
nghim thc. Hai ngi c s cn c vào vch chun u cc, c s ng trên thc 
ngi ghi s ghi k
t qu vào s o. Mi on c s 3 ln, mi ln o phi xê dch thc và
kéo cng li lc k. Lúc o, mi on o phi tin hành o nhit   tính s hiu chnh do
nhit  lúc o khác lúc kim nghim; phi o chênh cao các u cc  a các on
nghiêng S
i
v nm ngang d
i
.

vi
d
n
i
i
dD ∆+=
∑
=1
vtki
lllSd
∆
+
4.3.1.1. Trường hợp ống kính nằm ngang

T hình v 4.5 ta có :
D
d
t

A B
Hình 4.5

o F

g

δ
f
v
D’ '
DfD
v
++=
δ
Trong ó: δ - khong cách t trc quay
ca máy kinh v ti quang tâm kính vt; f
v

x l (4.5)

4.3.1.2. Trường hợp ống kính nằm nghiêng
Gi s trc ngm ng kính nghiêng so vi mt phng ngang mt góc V, trong trng
hp này phi có thêm mt bc chuyn t chiu dài nghiêng v nm ngang.  chng minh
công thc ta tng tng mt mia o l
o
vuông góc vi trc ngm ng kính ‘Og’ ti g (hình
4.6). Nh trng hp u i vi mia o ta có :
Og = C+ k.l
o
; vi: l
o
= l. cosv ; ta có:

A B
t
d
D
B’
F
v
o
t
o
d
o
g
l
o

4.3.2. Đo dài bằng mia Bala
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
13
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

Phng pháp này v nguyên lý ging nh o bng máy kinh v và mia ng, tuy
nhiên có my im khác nhau c bn sau :
- Phng pháp o bng mia Bala thì có ng áy l c inh, góc th sai ϕ thay i
theo khong cách o (hình 4.7).
- Mia Bala có ng áy l ( dài 1-2m) và hai bng ngm hai u,  gia hai bng
ngm c ch to vi  chính xác rt cao (1/T = 1/40.000). Trên mia có ng thu  cân
bng mia nm ngang và b ph
n ly hng.
2

2
1
ϕ
ctglD =
(4.8)
Góc th sai ϕ c o nhiu ln và ly trung bình.  chính xác o dài theo phng
pháp náy có th t sai s tng i 1/20.000. ϕ
l

Hình 4.8
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
14
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản CHƯƠNG 5. ĐO ĐỘ CAO

5.1. Nguyên lý đo cao
t trm nghim triu và tin hành quan trc mc nc bin nhiu nm ta s xác nh
c mt thy chun gc. T mt thy chun gc xác nh c  cao trung bình ca im
G là H
G
. Tin hành o chênh cao h
G
N
ca im “G “ so vi các im “ N ” cn xác nh 
cao, ta s xác nh c  cao ca im này (hình 5.1):
H

chun. Gi s cn o chênh cao hình hc gia hai im “ G ” và “ N ”, mia thy chun t ti
“G” và “ N ”, máy thy chun t  gia G - N. B phn ngm máy thy chun to mt
phng ngm nm ngang ct mia “G” ti ti s c “S” và mia “ N “ ti s c “ T ”, t hai s
c này ta tính c chênh cao h
GN
(hình 5.2a):
G
i
= S - T (5.2)
h
G
G
Hình 5.2a
S
N
T
h
GN
i
l
v
Hình 5.2b
G
N

và mt s máy còn có th o c góc bng vi  chính xác thp nu nh có gn bàn 
ngang.
Máy thy chun có th c phân loi theo nguyên lý hot ng ca b phn cân bng
 trong máy; nu dùng tay cân bng  a trc ngm v nm ngang ta có máy thy chun c,
nu máy có b phn t
 ng cân bng trc ngm nm ngang ta có máy thy chun t ng.
Các máy thy chun hin i có b cân bng in t hoc máy thy chun k thut s.
Máy thy chun cng có th phân loi theo  chính xác o cao mà nó có th t
c, phân loi theo cách này ta có: máy thy chun có  chính xác cao là nhng loi máy
cho phép o cap hng I và hng II vi sai s trung phng m
h
= ±0,5mm/1km; loi máy có 
chính xác trung bình dùng  o  cao hng III, hng IV vi m
h
= ±3mm/1km và máy thy
chun k thut m
h
= ±10mm/1km dùng  tng dày  cao li khng ch cp thp.
5.2.1.2. Nguyên lý cấu tạo
Máy thy chun cu to bi ba b phn chính: b phn ngm, b phn cân bng và b
phn c nh.
a. Bộ phận ngắm
B phn ngm máy thy chun c cu to bi nhiu b phn, nhng quan trng
nht là ng kính (hình 5.3). Nhìn chung ng kính máy thy chun có cu to tng t nh ng
kính máy kinh v, tuy nhiên có ba im khác sau:
+  phóng i ng kính máy thy chun thng ln hn máy kinh v.
+ ng kính máy thy chun không có bàn  ng.
+ Trc ngm ng kính máy thy chun luôn 
c a v phng nm ngang.


chun
c’
c
L’
L

v’
v
7
5
6
1
2 3 4
Hình 5.3

b- Bộ phận cân bằng
Tùy theo loi máy mà b phn cân bng có th là cân bng th công nh vít
nghiêng và ng thy dài hoc cân bng t ng.
- Bộ phận cân bằng của máy thủy chuẩn cơ: các máy thy chun c c cân bng
nh vít nghiêng và ng thy dài. Cu to máy thy chun cân bng bng vít nghiêng và ng
thy dài c mô t  hình 5.3. Có hai c im ca loi máy này là:
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
16
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

+ Trc ngm ca ng kính CC’ không gn c nh vi trc ng VV’, chính vì th khi
iu chnh vít nghiêng thì trc ngm CC’ ca ng kính có th quay c nhng góc nh trong
mt phng thng ng cha trc CC’.
+ ng thy dài có trc LL’ c gn c nh và song song vi trc ngm CC’ ca ng
kính.

ε
β
các máy thy chun t ng có k t 0,4 n 6 (5.5)
1 2 3
1
2
3 4

o
2
o
1
o’
k
s
o

f

o
1
o
tròn cho phù hp vi ng thu dài.
b. Kiểm nghiệm điều kiện chỉ của màng dây chữ : kim nghim nh máy kinh v.
c. Kiểm nghiệm điều kiện trục ngắm máy thủy chuẩn
T
1
S
1
Hình 5.5
B
C
T’
1
S’
1
A
T
2
T’
2
S
2
2
h

h
i


c tng ng là T
2
, S
2
và T’
2
, S’
2
. T ó ta ln lt tính:
- Tr s chênh cao h
BC
khi i = 0 là:
h
BC
= S
1
- T
1
= S
2
- T
2
(5.6)
- Tr s chênh cao h
BC
khi i  0 và máy t chính gia BC là:
h
BC
= (S’
1

+ 
h

Sai s 
h
do nh hng ca trc ngm sai là:

h
= (S’
1
- T’
1
) – (S’
2
- T’
2
)
Sai s trc ngm là:

''
ρ
s
h
i
∆
=
(5.8)
Trong ó s = AB
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
18

Hình 5.6

 v trí 1 iu chnh cho bt nc vào gia ng; nhng v trí còn bt nc lch khi
im gia ng thy khong 2mm qua trái, qua phi, lên trên, xung di. Kt qu o chênh
cao h
AB
 bn v trí sau so sánh vi v trí 1. Nu chênh lch không vt quá 1mm thì iu
kin này m bo.
5.2.2. Mia thuỷ chuẩn
5.2.2.1. Cấu tạo mia thủy chuẩn
Mia thu chun thc cht là mt thc dài làm bng g hoc kim loi. Trên mia chia
vch c hai mt; mt mia ghi s bng sn en gi là mt en và mt  s ghi bng sn .
Thông thng vch chia nh nht trên mia là 1cm và ghi s  nhng vch dm. Trong nhng
khong chia dm có mt ch E liên kt 5cm  thun tin cho c s (hình 5.7).

45
46
59
60
00
01
14
15
61
60
47
46
15
14
01

5.3.1. Một số tiêu chuẩn kỹ thuật trong đo cao hangh IV và kỹ
Bng 5.1
Các tiêu chun k thut Hng IV K thut
1.Chiu cao tia ngm 0.3m 0.2m
2. lch khong cách t máy ti hai hai mia
-  mt trm 3m 5m
- Trên mt tuyn 10m 20m
3.  lch gia chênh cao mt en và  3mm 5mm
4. Sai s hng s K 3mm 5mm
5. Sai s khép cho phép 20.(L
km
)
1/2
mm 50.(L
km
)
1/2
mm
6. khong cách t máy ti mia không quá 100m không quá 120m

5.3.2. Trình tự đo và tính toán
5.3.2.1. Đo cao hạng IV
Nu ng o cao dài không quá 200m thì ch cn o  mt trm máy còn nu ng
o dài hoc chênh cao a hình ln thì phi chia làm nhiu trm, o chênh cao tng trm (
hình 5.8).
h
AB
= h
1
+ h

TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản -Trình tự đo ở một trạm:
+ Gi s o cao ti trm 1, t máy thu chun  gia on A-I sao cho  lch
khong cách t máy ti A( mia sau) và I( mia trc) không quá ±3m. Sau khi cân bng máy
cn thn ngm mt en mia sau, c s trên mia c ba ch trên, gia, di.
+ Quay máy ngm mt en mia trc, c s trên mia c ba ch: trên, gia và di.
+ Ngi gi mia trc quay qua mt   ngi c máy
c ch gia mt  mia
trc, ri quay v mia sau c s ch gia mt  mia sau. Tt c các s c trên ây u phi
ghi vào s o cao ( bng 5.2).

- Tính toán :
+ Tính khong cách t máy ti hai mia: hiu s c ch trên và di mt en mia sau
nhân vi 100 cho khong cách t máy ti mia sau. Khong cách t máy ti mia trc cng
c tính tng t.  lch khong cách mia sau và mia trc không c vt quá ±3m.
+ Tính chênh cao mt en và mt : hiu ch gia mt en mia sau vi mia trc cho
chênh cao mt en h
en
; Hiu ch gia mt  mia sau vi mia trc cho chênh cao mt  h


. Nu sai khác gia h
en
và h


=4375 K
3
=100

5.3.2.2. Đo cao kỹ thuật
-Trình tự đo ở một trạm: u tiên ngm mt en mia sau c s ba ch: Trên, Gia,
di sau ó c ngay ch gia mt  mia sau. Quay máy v mia trc, c s mt en mia
trc ng vi ba ch: trên, gia, di và sau ó c luôn ch gia mia trc mt .
-
Tính toán: tính tng t nh o cao hng IV. Trong o cao k thut sai s o cho
phép ln hn so vi o cao hng IV.
5.3.2.3. Các nguồn sai số trong đo cao hình học
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
21
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

- Sai s do máy và mia thy chun.  gim nh hng ngun sai s này thì trc khi
o máy và mia cn phi c kim nghim và hiu chnh.
- Sai s do cân bng ng thu: m
cb
= ± 0.2 d ( d là giá tr phân khong ng thy ).
- Sai s c s trên mia:
D
V
tm
x
o
156.0
04.0 +=
(5.10)

)1( =−=
(5.12)
Trong ó
14.0
1
==
R
R
k
là h s chit quang;
5.4. Đo cao lượng giác
Khi khong cách AB = D ≤ 400m thì chênh cao gia hai im A, B tính theo công
thc:
h
AB
= D.tgV + i - l
v
(5.13)
Trong ó: D - khong cách ngang t máy ti mia; V- góc nghiêng ca trc ngm ng vi 
cao im ngm l
v
, i - chiu cao máy.
Khi khong cách AB = D > 400m thì chênh cao gia hai im A, B tính theo công
thc hiu chnh  cong trái t và chit quang:
R
D
0.43 l - i D.tgV h
2
VAB
++=