1

MỞ ĐẦU
Thế kỷ 21 đang diễn ra trước mắt chúng ta với nhiều thách thức và cơ hội,
đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và với kinh tế nhà nước ta - một thành
phần kinh tế chủ đạo nói riêng.
Từ năm 1986 đến nay, Đại hội lần thứ VI và Đại hội lần thứ VII của Đảng
đều xác định kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tuy nhiên quan điểm đó được
xác định theo tư duy mới. Đặc biệt trong thời kì đổi mới ngày nay, đứng trước
cơn gió hội nhập của khu vực và thế giới thì việc xác định chỗ đứng của TPKT
này đang trở thành vấn đề có ý nghĩa thực tiễn quan trọng và cấp bách.
Để tìm hiểu những thành tựu to lớn mà TPKT này đã đạt được, cũng như
những hạn chế còn thiếu sót, những kinh nghiệm quý báu trong việc sắp xếp lại
thành phần - cơ cấu, sự thay đổi phương thức sản xuất - quản lý, phương châm
chỉ đạo trong các ngành, các lĩnh vực của kinh tế Nhà nước, tôi quyết định chọn
đề tài này để nghiên cứu dưới góc độ một bài tập lớn.
Nội dung bài viết gồm 2 phần:
Phần I: Quan niệm về Kinh tế Nhà nước
Phần II: Vai trò chủ đạo của Kinh tế Nhà nước.

NỘI DUNG
I-QUAN NIỆM VỀ KINH TẾ NHÀ NƯỚC
Đại hội lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt nam xác định nước ta hiện nay
dựa trên 3 hình thức sở hữu cơ bản là: Sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu
tư nhân hình thành nên 6 thành phần kinh tế với những hình thức tổ chức kinh
doanh đa dạng, đan xen hỗn hợp, đó là: Kinh tế Nhà nước, Kinh tế tập thể, kinh
tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có
vốn đầu tư nước ngoài.
Thành phần kinh tế Nhà nước là thành phần kinh tế mà vốn và TLSX
thuộc sở hữu nhà nước; Bao gồm các doanh nghiệp Nhà nước và các tài sản

độc quyền, phương thức sản xuất TBCN dựa trên cơ sở của chế độ tư hữu tư
nhân TBCN về tư liệu sản xuất. Nhà nước là nhà nước tư sản, phục vụ cho lợi
ích của giai cấp tư sản, bản chất của nhà nước tư sản vẫn là bọc lột lao động làm
thuê
II-VAI TRÒ CHỦ ĐẠO CỦA KINH TẾ NHÀ NƯỚC
Thành phần kinh tế nhà nước giữa vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhiều
thành phần ở Việt nam, là lực lượng vật chất quan trọng và là công cụ để Nhà
nước định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế.
Trong thành phần kinh tế nhà nước, các doanh nghiệp của nhà nước giữ
những vị trí then chốt, đi đầu trong việc ứng dụng những tiến bộ khoa học và
công nghệ, nêu gương về năng suất chất lượng sản phẩm, hiệu quả kinh tế xã hội
và chấp hành luật pháp.
Biểu hiện vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước
KTNN giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân thể hiện chủ yếu
trên các mặt:
- Là đòn bày kinh tế quan trọng thúc đẩy tăng trưởng quan trọng và giải
quyết những vấn đề xã hội. Nó chiếm giữ các ngành nghề mũi nhọn, then chốt
của nền kinh tế, có khả năng chi phối môi trường xã hội và đảm bảo tính ổn định
của nền kinh tế.
- KTNN góp phần hết sức quan trọng vào việctạo ra sản phẩm cho xã hội
và nguồn thu ngân sách, tạo ra nguồn lực đáng kể trong tay nhà nước để điều tiết
quá trình phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó, KTNN còn
đảm bảo sức sản xuất và hoạt động của nền kinh tế, thực hiện các nhiệm vụ xuất,
nhập khẩu đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội

3

như việc làm, các công trình phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường, giảm thiểu
những tiêu cực trong đời sống.
Bằng nhiều hình thức hỗ trợ, giúp đỡ các TPKT khác cùng phát triển theo

làm tăng tinh thần hoà hợp cộng đồng và ý thức đoàn kết dân tộc.
III-NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ ĐẠO
CỦA KINH TẾ NHÀ NƯỚC
1. Những thành tựu mà KTNN đã đạt được trong những năm qua
Thực tiễn cho thấy đến nay KTNN vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh
tế quốc dân ở nước ta, nhất là các ngành công nghiệp, xây dựng, vận tải, bưu
chính viễn thông, đường sắt, hàng không…KTNN cũng đóng góp một phần
đáng kể vào tỉ trọng GDP trên 40% hàng năm và là lực lượng chủ yếu cung cấp
tài chính cho ngân sách nhà nước 60%.

4

Trong công cuộc đổi mới kinh tế, KTNN đang từng bước đổi mới. Về cơ
cấu kinh tế đã có thay đổi lớn, tổng sản phẩm xã hội của KTNN giảm từ 37%
năm 1998 xuống 34,5% năm 1990; thu nhập quốc dân giảm từ 28% xuống 27%;
tổng sản phẩm công nghiệp lại tăng từ 56,6% lên 57%; khối lượng vận chuyển
hàng hoá tăng từ 68% lên 72%. Trong việc thực hiện cơ chế mới, một số cơ sở
KTNN đã chủ động xác định và thay đổi phương thức kinh doanh, tìm thị
trường đầu ra, tạo thêm nguồn vốn đi vay, trình độ kỹ thuật công nghệ đã được
đổi mới… Nhờ đó, các cơ sở KTNN vẫn phát triển và kinh doanh có lãi.
Do yêu cầu của thời kỳ đổi mới, từ năm 1989 thực hiện chủ trương sắp
xếp lại doanh nghiệp Nhà nước chúng ta đã mạnh dạn cắt giảm một lượng đáng
kể doanh nghiệp hoạt động trong KTNN nhưng không đem lại hiệu quả kinh tế
từ khoảng 12.000 năm 1990 xuống còn 5340 vào tháng 8 năm 2000. Nhờ đó,
quy mô vốn tự có và vốn ngân sách cấp cho các cơ sở doanh nghiệp tăng lên;
các doanh nghiệp có thêm vốn đầu tư, hiện đại hoá máy móc thiết bị, giúp cho
năng suất lao động nâng cao đem lại hiệu quả kinh tế. Đồng thời, sau khi sắp
xếp lại tổ chức sản xuất, đổi mới cơ chế quản lý nhiều doanh nghiệp đã chủ
động sáng tạo tiếp cận thị trường xã hội và đã đứng vững, sản xuất kinh doanh
có lãi, nguồn thu nộp ngân sách nhà nước chiếm 61%.

Chế độ phân phối trong xí nghiệp của KTNN không phù hợp với kết quả
sản xuất kinh doanh, không có sự gắn bó chặt chẽ giữa lợi ích vật chất và trách
nhiệm vật chất với năng suất lao động do đó không khuyến khích được sản xuất.
Tuy chính phủ là người chủ sở hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu nhưng
sự nắm bắt tình hình, điều hành quản lý không có hiệu quả cao, không có sự
chăm lo bảo toàn và phát triển vốn và không có ai chịu trách nhiệm trực tiếp khi
mất mát, thua lỗ.
Cán bộ quản lý chủ chốt thiếu tiêu chuẩn lãnh đạo, thiếu trách nhiệm trước
tập thể cũng như trước cơ quan Nhà nước.
Nguyên nhân dẫn đến sự trì trệ trong sản xuất kinh doanh của các DNNN,
hiệu quả sản xuất không cao là do sự ỷ lại vào Nhà nước, toàn bộ nguồn vốn, kế
hoạch phát triển không cao là do sự ỷ lại vào Nhà nước, toàn bộ nguồn vốn, kế
hoạch phát triển do nhà nước đặt ra nên sự sáng tạo, năng động của doanh
nghiệp mất hẳn. Bên cạnh đó vị trí độc quyền đã làm mất đi động lực quảntọng
trong việc nâng cao hiệu ủa hoạt động kinh doanh của các xí nghiệp nhà nước.
Sự độc quyền đã làm khu vực KTNN trở nên trì trệ, kém năng động trong việc
cải tiến, đổi mới thiết bị, công nghệ và sản phẩm, tự nó trở thành nhân tố kìm
hãm hoạt động của xí nghiệp.
Nhà nước chưa có chính sách phù hợp trong đào tạo nhân công kỹ thuật
tay nghề cao trong các lĩnh vực các ngành nghề cần chuyên môn, mà chỉ chăm
lo cho bộ máy quản lý, dẫn đến tình trạng "nhiều thầy ít thợ". Đặc biệt chưa có
kế hoạch đào tạo bồi dưỡng các nhà doanh nghiệp về luật pháp, về kiến thức
kinh doanh.
Trình độ trang bị cơ sở vật chất- kỹ thuật và công nghệ sản xuất của khu
vực KTNN nói chung là lạc hậu, chắp vá, công suất sử dụng máy móc thiết bị
không cao, năng suất và chất lượng sản phẩm thấp, không đủ sức cạnh tranh trên
thị trường thế giới.
Trong nhiều năm, KTNN đã được bao cấp. Trong hầu hết các lĩnh vực của
nền kinh tế, lực lượng KTNN giữ vị trí độc quyền, không có một lực lượng kinh
tế khác cạnh tranh, do đó khi chuyển sang cơ chế mới thì nhiều cơ sở KTNN

hỏi bộ mặt cạnh tranh bình đẳng và công bằng, làm giảm tính hiệu quả, tính
năng động của nền kinh tế.
Giảm bớt tỷ trọng KTNN trong mọi ngành nghề theo nguyên tắc ngành
nghề nào KTNN làm tốt thì tạo điều kiện cho nó phát triển, còn ngành nghề nào
không thuộc lĩnh vực then chốt thì chuyển sang hình thức sở hữu khác, đương
nhiên phải từng bước và xét đến hiệu quả về các mặt kinh tế- chính trị, giải
quyết công ăn việc làm…
Để nâng cao tính chất của các DNNN, một công việc hết sức cần thiết
hiện nay là đào tạo và sử dụng cán bộ quản lý doanh nghiệp, coi trọng năng lực
quản lý và điều hành, ý thức trách nhiệm trước Nhà nước và tập thể, gắn trách
nhiệm với nghĩa vụ và quyền lợi một cách rõ ràng. Thực tiễn hiện nay cũng đòi
hỏi Nhà nước phải có kế hoạch gấp rút đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và nghiệp
vụ quả lý kinh doanh cho đội ngũ cán bộ quản lý thuộc các DNNN. Việc đào tạo
đội ngũ cán bộ quản lý doanh nghiệp phải đi đôi với nâng cao tay nghề cho
người lao động, góp phần không ngừng nâng cao năng suất lao động xã hội.
Trong chuyển dịch cơ cấu KTNN phải hết sức coi trọng chuyển dịch cơ
cấu kỹ thuật. KTNN phải lấy khoa học, công nghệ hiện đại thích hợp là hướng
phát triển chủ yếu không ngừng đổi mới công nghệ nhằm nâng cao chất lượng
sản phẩm, nhất là sản phẩm xuất khẩu.

7

quan trọng hơn, điều đáng sợ là nếu những tín ngưỡng đặcbiệt được xem
như đặc điểm xã hội thì xã hội học sẽ cho là không có giá trị trong bản thân các
tín ngưỡng.
Như vậy, có một sự rất miễn cưỡng trong hầu hết các nhà xã hội học Mỹ
có đề cập tới vấn đề tín ngưỡng tôn giáo trong bất kỳ đường hướng nào, phản
bác lại các quan niệm xã hội, không loại trừ sự phân tích nhiều hơn các loại hình
tôn giáo bên rìa hoặc giáo phái - bằng các gắn kết của các tín đồ đó. Thực tế là
có một tình thế tiến thoái lưỡng nan gay gắt về những vấn đề này. Sự tập trung

đây là những giải thích xã hội và tôn giáo của thế giới thường là những giải
thích cạnh tranh. Cả hai đều tìm cách, bằng lời lẽ của chính mình, điều tra các
đặc tính cơ bản, "tinh tuý" của đời sống xã hội. Trong một nghĩa rất thực, xã hội
học thường thấy một cách truyền thống "lý lẽ tồn tại"
(1)
của đời sống xã hội, điều
này là đặc biệt đúng trong thời kỳ thuộc thế kỷ 19 khi các quan niệm tiến hoá
chiếm ngự địa bàn của điều tra xã hội học. Và trong khi nó thường trình bày có
tham khảo các khoa học tự nhiên và vật lý mà việc nghiên cứu các quy luật và
các giải thích các hiện tượng mà các khoa học này đề cập tới không cần hoặc
không lô gích, cạnh tranh với các quan niệm tôn giáo. Khó mà lập luận trong
một trường hợp tương tự, cũng thuyết phục như thế, về lĩnh vực của một số khoa
học xã hội, nhất là xã hội học, nhân loại học và tâm lí học, đặc biệt là khi như
chúng ta đã thảo luận, xã hội học cố tìm cách để hiểu chính tôn giáo (30)
(1)
Tiếng Pháp trong nguyên bản