CHỨNG ĐAU MẶT DO ÐAU
DÂY THẦN KINH SỐ V

Đau dây thần kinh số năm (dây V), còn gọi là đau dây tam thoa, là chứng
đau ở vùng da mặt, đặc trưng bởi các cơn đau ngắn, cảm giác đau dữ dội như điện
giật hay dao đâm, đau chói. Đau ở một bên mặt và chỉ một phần của da mặt, ví dụ
chỉ ở một bên gò má hay một bên cằm, hay thái dương và trán, không lan sang
phía bên kia. Các cơn đau xuất hiện tự phát, hay do kích thích như khi sờ nhẹ vào
một điểm nào đó trên da mặt hay cằm, khi nhai hoặc gặp gió lạnh Có khi đau tới
mức gần như không thể chịu đựng được. Có khi do sợ đau, bệnh nhân không dám
ăn, do khi nhai sợ bị kích động gây cơn đau, do vậy bệnh nhân bị gầy sút đi. Cũng
có khi có dạng đau không điển hình: đau ê ẩm nặng nề, thỉnh thoảng lại có cơn đau
chói.

Nguyên nhân:
Là do dây thần kinh số V bị kích thích do một số nguyên nhân. Khi chụp
cộng hưởng từ (MRI) chất lượng cao, ta có thể thấy có u lành ở trong não, hoặc
thấy có bệnh mảng xơ rải rác (multiple sclerosis). Tuy nhiên trong đa số trường
hợp không thể thấy tổn thương gì trên hình ảnh chụp cộng hưởng từ não. Khi ấy
nguyên nhân có thể là do một mạch máu nhỏ (thường là động mạch, nhưng đôi khi
là tĩnh mạch) đè vào vùng đi vào rễ (root entry zone) của dây thần kinh số V tại
thân não (brainstem).
Điều trị:
Đau dây V là một bệnh có thể điều trị được. Trong đa số trường hợp,
dùng thuốc cũng có hiệu quả, và thuốc hàng đầu để trị bệnh là carbamazepine
(tégrétol). Nếu thuốc không công hiệu, hoặc không thể dùng thuốc do các tác dụng
phụ của nó, thì chọn lựa phẫu thuật. Tuy nhiên phẫu thuật có thể không hiệu quả
trong trường hợp đau dây V không điển hình.
Phẫu thuật giải áp vi mạch (microvascular decompression): mổ vào trong
sọ, cắt bỏ hoặc tách rời mạch máu gây cơn đau dây V ra. Khi mổ phải gây mê và
bác sỹ dùng kính vi phẫu. Sau mổ bệnh nhân hết đau và không cần dùng thuốc

nhiều, và 10-50% giảm đau ở mức độ tạm được.
Việc lựa chọn phương pháp nào là tùy thuộc vào nguyện vọng bệnh nhân
và liệu người đó có thêm bệnh kết hợp nào không. Thường đối với người tương
đối trẻ thì phẫu thuật giải ép vi mạch là cách lựa chọn tốt nhất. Người già trên 65
tuổi thì dễ bị biến chứng do phẫu thuật hơn, do vậy có lẽ phương pháp đâm kim
xuyên qua da là thích hợp hơn. Những người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
(COPD), bệnh mạch vành, hay tiểu đường, thì cũng nên dùng phương pháp đâm
kim xuyên qua da, vì phẫu thuật cũng dễ có biến chứng hơn.