Những ngôi chùa nổi tiếng tại
Phan Thiết - Bình Thuận
Trên địa bàn tỉnh Bình Thuận hàng trăm ngôi chùa được xây dựng trong
nhiều thế kỷ nay, trong đó có nhiều ngôi chùa cổ nổi tiếng về nghệ thuật
kiến trúc kết hợp với thiên nhiên tươi đẹp tạo nên thắng cảnh. Có những
ngội chùa gần biển, gần sông, có chùa nằm cheo leo trên đỉnh núi hoặc
khuất trong rừng rậm hay ở tận đảo xa v.v
Nghệ thuật trang trí điêu khắc tại các chùa, nhất là ở các chùa cổ là một
trong những vốn văn hóa Phật giáo được lưu giữ qua nhiều thế hệ thể
hiện trên những pho tượng, các mảng phù điêu đến các bài vị, hoành phi,
câu đối đến nay vẫn còn nguyên giá trị lịch sử. Có thể thấy một bộ phận
quan trọng cấu thành di sản văn hóa và danh lam thắng cảnh ở Bình
Thuận là những ngôi chùa.
1. CHÙA NÚI
tức Chùa Tà Cú xây dựng chính thức vào năm 1879 do nhà sư Trần Hữu
Đức trụ trì, tọa lạc trên núi Tà Cú ở độ cao 475m (hiện nay thuộc địa
phận xã Tân Lập, huyện Hàm Thuận Nam). Trước kia ngôi chùa chỉ là
một thảo am nhỏ bằng gỗ, tranh, nứa. Mãi sau này, từ ngôi chùa cổ ban
đầu tách thêm một ngôi chùa ở bên dưới gần đó. Để phân biệt, chùa trên
có tên là Linh Sơn Trường Thọ, chùa dưới gọi là Linh Sơn Long Đoàn
và dân gian gọi chung là Chùa Núi.
Năm 1872 nhà sư Trần Hữu Đức (1812 - 1887) pháp danh Thông âm, từ
miền Trung vào, một mình vượt núi, xuyên rừng, lên đỉnh núi Tà Cú tìm
nơi an tịnh để tu hành. Mãi 7 năm sau, những người đi rừng mới phát
hiện ra hang đá nơi tu hành của nhà sư nên đã góp công dựng. Vừa tu
hành vừa bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân được 16 năm thì nhà sư
viên tịch. Từ đó nhà chùa lấy ngày 5 tháng 10 hàng năm làm ngày giỗ
Tổ.
Lúc còn sống, nhà sư là thầy thuốc giỏi. Tương truyền vào năm Canh
Thìn (1880), nhà sư đã cứu Hoàng thái hậu thoát khỏi căn bệnh hiểm
nghèo bằng thuốc của mình. Vua Tự Đức đã ban sắc đặt tên chùa là

Tục gọi là Chùa Hang được xây dựng vào năm Minh Mạng thứ 16
(1835) do nhà sư Bửu Tạng sáng lập, tọa lạc trên vùng đồi núi đá lô nhô
sát biển ở độ cao 64m thuộc xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong. Dưới
chân đồi là biển Đông với nhiều ghềnh, đá núi, bãi cát, bãi đá màu tự
nhiên kết hợp lại tạo thành nơi danh lam thắng cảnh nổi tiếng ở phía Bắc
Bình Thuận.
Vùng đồi núi Cổ Thạch có nhiều tảng đá lớn, chồng lên nhau chứa đựng
những vẻ đẹp nguyên sơ độc đáo, tạo nên nhiều hang động kỳ vĩ huyền
bí. Chùa Cổ Thạch gồm một quần thể các công trình kiến trúc chính
điện, nhà tổ, gác chuông, lầu trống, nhà thiền phần lớn đều được bài trí
trong các hang đá tự nhiên.
Việc chọn điểm lập am, dựng chùa của các vị thiền sư thật tuyệt diệu.
Chính diện là một hang đá rất lớn do hai tảng đá chụm đầu vào nhau tạo
thành hình mái nhà. Theo truyền thuyết, thời gian đầu đến đây, thiền sư
Bửu Tạng đã tu luyện ở hang đá này.
Nhà thờ Tổ khai lập Bửu Tạng cũng như nhiều nhà sư có nhiều công đức
cũng được dựng trong hang đá. Hang thờ phật Chuẩn Đề có pho tượng
18 tay và nhiều tượng cổ. Hang Tam Bảo thờ 23 pho tượng Phật cổ với
kích thước và niên đại khác nhau.
Ngoài vẻ đẹp tự nhiên của hang động kết hợp với sự sáng tạo của con
người, chùa Hang còn lưu giữ nhiều di sản văn hóa quí. Đó là tượng
Phật nhiều hình, nhiều dạng tạo nên từ nhiều chất liệu và niên đại khác
nhau; một số hiện vật quý từ thuở khai lập chùa như đại hồng chung đúc
năm Đinh Mùi (1847), chiếc trống sấm năm Mậu Thân (1848)
Cái hay cái đẹp ở Chùa Hang là cả một quần thể hang động với kiến trúc
rộng lớn nhiều vẻ, nhiều cảnh liên tiếp nối nhau chen chúc giữa đá và
cây rừng nhấp nhô. Sự hài hòa giữa nghệ thuật hoa viên, kiến trúc điêu
khắc phù hợp với cảnh tôn trí thờ phụng bên trong càng tăng thêm không
khí yên tĩnh, tôn nghiêm. Sự yên bình ở đây giúp du khách trút bỏ những
mệt mỏi tầm thường, quên đi những suy nghĩ đời thường để tâm hồn

trúc mái chùa với đầu đao, đuôi rắn vút cong thấp thoáng. Giữa biển
khơi nhìn về đảo, ngôi chùa nổi lên như một tòa lâu đài cổ kính.
Linh Quang Tự còn lưu giữ nhiều văn tự cổ nói đến sự hình thành dân
cư trên đảo, là nơi bảo tồn nhiều di sản văn hóa, sưu tập các pho tượng
cổ quý. Có chăng pho tượng cổ, lớn gắn liền với những huyền thoại trên
đảo trong các thế kỷ trước. Chiếc đại hồng chung ở chùa là quà tặng của
chùa Trà Bang (Ninh Thuận), có niên đại ở cuối thế kỷ XVIII. Trong số
những cổ tự lưu giữ ở chùa còn có 5 bức sắc của triều Nguyễn ban tặng.
Hàng năm khi có những nghi lễ trọng đại, nhà chùa làm lễ thỉnh sắc mới
đưa xuống.
Cảnh Linh Quang Tự đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng Thắng
cảnh quốc gia theo Quyết định số 51/QĐ-BT ngày 12 tháng 1 năm 1996.