Những biện pháp nhằm nâng cao vai trò điều tiết
lãi suất của NHNN trên Thị trường tiền tệ
Nếu thị trường tiền tệ hoạt động tốt sẽ tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tăng
tỷ lệ tài sản có sinh lời, giảm dự trữ tiền mặt tại ngân hàng. Ngân hàng có thể dự
trữ, các loại giấy tờ có giá như tín phiếu kho bạc, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước
phát hành Khi cần thiết để đảm bảo khả năng chi trả, các tổ chức tín dụng vừa
có thể bán ra trên thị trường tiền tệ lại vừa có lợi nhuận.
Bên cạnh đó, hiện tượng thừa thiếu vốn trong hoạt động kinh doanh của các ngân
hàng là chuyện bình thường. Do vậy, thông qua thị trường này có thể vay mượn
lẫn nhau. Từ đó đã hình thành nên lãi suất thị trường liên ngân hàng trên cơ sở lãi
suất thỏa thuận giữa các ngân hàng dựa vào quan hệ cung cấu vốn tiền tệ trên thị
trường. Để thị trường này hoạt động thực sự sôi động, ổn định và làm cơ sở cho
việc hình thành lãi suất chỉ đạo cho thị trường cũng như là công cụ chủ yếu trong
việc điều hành chính sách tiền tệ, thì một số điểm mà thị trường tiền tệ nên hoạt
động hướng tới như: - Thành lập trung tâm thị trường liên ngân hàng khu vực, trung tâm này không
chỉ đơn thuần là một bộ phận quản lý của Ngân hàng Nhà nước mà còn phải trở
thành môi giới giữa các ngân hàng có nhu cầu cho vay và đi vay.
- Mở rộng thành viên tham gia giao dịch trên thị trường liên ngân hàng vì hiện
nay mới chỉ có đại diện của các hệ thống Ngân hàng thương mại cho nên cần phải
mở rộng cho tất cả các thành viên (là các chi nhánh lớn) của hệ thống được tham
gia.
- Nên bổ sung, đa dạng hoá các công cụ tài chính giao dịch trên thị trường.
Ngoài hai công cụ chủ yếu là tín phiếu kho bạc, tín phiếu Ngân hàng nhà nước thì
các kỳ phiếu, trái phiếu do Ngân hàng thương mại phát hành cũng cần được bổ
sung giao dịch.

trả cho số vốn tăng lên đó của dự trữ tối thiểu.
Công cụ dự trữ tối thiểu bắt buộc lần đầu tiên được qui định trong pháp lệnh Ngân
hàng nhà nước ban hành vào tháng 5/1990. Trên thực tế qua các năm thực hiện,
công cụ dự trữ tối thiểu mới phát huy được tác dụng ở mức độ còn hạn chế nhưng
ba năm trở lại đây tỷ lệ này ngày càng được giảm dần từ 15% xuống 12% v.v và
quyết định mới nhất gần đây của Ngân hàng nhà nước qui định dự trữ bắt buộc đối
với các tổ chức tín dụng ở mức rất thấp là 2%/tổng tiền gửi để tạo điều kiện cho
các tổ chức tín dụng có nguồn vốn dồi dào đáp ứng thanh toán đầu tư cho vay đó
là quyết định số 581/2003/QĐ-NHNN ngày 9/6/2003 và QĐ831/QĐ-NHNN ngày
30/7/2003.
b) Công cụ lãi suất tái cấp vốn
Lãi suất tái cấp vốn là lãi suất ngân hàng trung ương áp dụng khi cho các tổ chức
tín dụng vay đáp ứng các nhu cầu tạm thời về vốn theo các điều kiện do ngân hàng
trung ương qui định. Lãi suất tái cấp vốn được định thấp hơn lãi suất thị trường
liên ngân hàng. Khi ngân hàng trung ương tăng lãi suất tái cấp vốn sẽ làm giảm
nhu cầu vay ngân hàng trung ương của các tổ chức tín dụng đồng thời làm tăng
nhu cầu vay giữa các tổ chức tín dụng trên thị trường liên ngân hàng dẫn đến sẽ
làm tăng lãi suất thị trường liên ngân hàng. Khi ngân hàng trung ương giảm lãi
suất tái cấp vốn thì xảy ra hiện tượng ngược lại làm tăng nhu cầu vay ngân hàng
trung ương của các tổ chức tín dụng, giảm nhu cầu vay vốn lẫn nhau như vậy làm
giảm lãi suất trên thị trường liên ngân hàng. Như đã đề cập, lãi suất thị trường liên
ngân hàng thay đổi sẽ tác động làm thay đổi lãi suất cơ bản của các tổ chức tín
dụng và mặt bằng lãi suất trong nền kinh tế.
Từ tháng 10/1992, Ngân hàng nhà nước tiến hành cho vay tái cấp vốn đối với các
Ngân hàng thương mại quốc doanh dưới hình thức cho vay lại các khế ước cho
vay có chất lượng tốt. Lãi suất tái cấp vốn được qui định dưới dạng tỷ lệ phần trăm
(nhỏ hơn hoặc bằng 100%) so với lãi suất trên khế ước cho vay của các Ngân hàng
thương mại quốc doanh. Mục đích của loại hình cho vay này là Ngân hàng nhà
nước tạo thêm nguồn vốn cho các Ngân hàng thương mại quốc doanh để mở rộng
cho vay đối với nền kinh tế .

cầu vay mượn của các tổ chức tín dụng và dẫn đến giảm lãi suất cho vay trên thị
trường liên ngân hàng.
Dù ở các nước tân tiến trên thế giới và ngay ở Việt nam ngành ngân hàng cũng đã
có những cố gắng rất lớn để điều hành về lãi suất trên cơ sở phân tích, đánh giá
các chỉ số vĩ mô trong nền kinh tế để có thể xác định được lãi suất trên thị trường
là cao hay thấp, có tương ứng so với yêu cầu phát triển của nền kinh tế thì việc lãi
suất được hình thành tự do trên thị trường cũng chưa phải là lãi suất tối ưu. Điều
đó được lý giải tại sao những nước có nền kinh tế thị trường phát triển ở mức cao
Ngân hàng trung ương cũng phải có những biện pháp để tác động điều chỉnh lãi
suất thị trường thông qua các công cụ gián tiếp. Chính vì thế ngoài các biện pháp
can thiệp trên thì để có được các mức lãi suất cơ bản công bố phù hợp với các chỉ
tiêu kinh tế vĩ mô thì Ngân hàng nhà nước cần phải có sự điều chỉnh thích hợp
được tính toán dựa trên kinh nghiệm thực tế trong quản lý, điều hành lãi suất trong
nhiều năm qua.