2/08 7
V- TÍNH NĂNG CỦA THUỐC ĐÔNG Y
Tứ khí, ngũ vị, thăng, giáng, phù trầm, qui kinh,
độctínhcủathuốc.
A-Tứ khí (tứ tính)
Định nghĩa Hàn (lạnh); Nhiệt (nóng); Ôn
(ấm); Lương (mát).
Mức độ làm nóng, lạnh khác
nhau củathuốc
Cách xác định Tổng kếtthựctế lâm sàng qua
nhiềuthế hệ
2/08 8
-Thuốc ôn nhiệt:
Thôngkinhmạch, hồidương, bổ hỏa, tán
hàn chỉ thống, lợiniệuthăng phù; dương
dược
-Thuốc hàn lương:
Thanh nhiệt, tả hỏa, lương huyết, giải
độc, nhuận tràng; trầm giáng; âm dược
-Mức độ tính khác nhau tác dụng khác
nhau
- Hàn giả nhiệt chi, nhiệtgiả hàn chi
Tác
dụng
-Còncóđại hàn, đạinhiệt, tính bình
2/08 9
B- Ngũ vị:
1- Định nghĩa:
Là 5 vị: Tân, Khổ, cam, toan, hàm (đạm, chát), để
định hướng chọnthuốcchữabệnh theo ngũ
hành

thương tỳ vị.
-Bấtlợi: Dùng kéo dài tổnâm, tândịch,
thậntrọng âm hư tân dịch hao tổn.
2/08 12
Vi Tác dụng
Ngọt
(cam)
Cam năng bổ, năng hòa hoãn
- Bổ: Là bổ hư: cam ôn bổ khí, huyết,
dương (kỳ, sâm, qui); cam hàn bổ âm
- Hòa: Điều hòa tính vị các vị thuốc khác
trong đơn.
- Hõan: Là hòa hõan tác dụng mạnh các vị
thuốckhác, giảm đau co quắp(điềuvị thừa
khí thang)
- Ngoài ra: nhuận táo, nhuận tràng (mạch
môn)
-Bấtlợi: Hay nê trệ hạitỳ, thậntrọng tỳ hư
“trung mãn kỵ cam”; kèm hành khí.
2/08 13
Vi Tác dụng
Toan
(chua)
Toan năng thu sáp
- Thu sáp: Thu liễmcố sáp: liễm hãn, liễm
phế, sáp trường, sáp tinh sáp niệu,
-Chữa: mồ hôi nhiều, ỉachảymạn tính, ho
lâu ngày, di hoạt tính, tiểu nhiềulần.
2/08 14
Vi Tác dụng

hoàng liên, can khương.
- Cùng tính khác vị, tác dụng khác nhau: sinh địa,
nhân trần, sơn thù, hoàng kỳ.
- Cùng vị, khác tính, tác dụng khác nhau: bạchà,
nhân trần, can khương.
-Chế biến làm thay đổitínhvị : sinh địa, thục địa.
-Mộtvị thuốccómột tính, có thể nhiềuvị: ngũ vị tử,
tam thất.
-Tínhvị không phảilàcơ sở duy nhất để xác định
tác dụng củathuốc, có thể tham khảotácdụng
dượclý.
- Vị dương : Tân, cam, đạm. Vị âm: toan, khổ, hàm
(chát)
-Khiđiềutrị phảidựa tính, vịđểchọnthuốcthích
hợp.
2/08 17
- Mùi: Nồng, thơm, khét, tanh (hôi), khẳm(thối).
-Ngũ vị, tứ khí, ngũ mùi, ngũ sắcngũ tạng, lục
phủ quan hệ vớinhautheongũ hành, dựavào
đó để xác định tác dụng và bào chế thuốc.
C- Thăng giáng phù trầm:
+ Định nghĩa:
-Thăng, giáng, phù, trầmlàbốnxuhướng tác
dụng củathuốc.
-Tác dụng ngượclạivớixuhướng phát triểncủa
bệnh
- Dùng để điềuchỉnh sự cân bằng, điềutrị bệnh
phụchồisứckhỏe
2/08 18
+ Xu hướng bệnh:

thủy
2/08 20
+ Tính tương đối:
-Thường kếthợpthăng với phù, trầmvớigiáng.
- Thuốcthăng phù: Tác dụng thăng dương, giải
biểu, khu phong tán hàn, gây nôn, khai khiếu
- Thuốctrầmgiáng: Tẩyxổ, trụcthủy, thanh nhiệt,
lợithủy, an thần, tiềmdương tức phong, tiêu
đạo, giáng nghịch, thu liễm, chỉ khai bình suyễn.
-Cóvị thuốccócả 2 tác dụng: Xuyên khung khu
phong chỉ thống (thăng phù) hoạt huyết điều
kinh (trầm, giáng).
-Cóvị thuốcnhẹ mà tác dụng trầmgiángHòe
hoa, trị trường phong tịên huyết, thương nhĩ tử,
thảo quyếtminh lạithăng phù
2/08 21
+ Các yếutốảnh hưởng thăng giáng phù trầm:
* Tính vị:
“Toan, hàm vô thăng; tân, cam vô giáng; hàn vô
phù; nhiệt vô trầm”
“ Tân, cam, ôn, nhiệt chủ thăng phù
Khổ, hàn, toan, hàm chủ trầmgiáng”
* Tỷ trọng củathuốc:
-Tỷ trọng nhẹ: hoa, lá và loạithuốcnhẹ hướng
thăng phù.
-Tỷ trọng nặng: củ, quả, rễ, khoáng vậtphầnlớn
trầmgiáng
2/08 22
* Bào chế :
Trích rượu, gừng thuốcxuhướng thăng phù

thể còn khỏe
-Thường phốihợp công bổ kiêm trị. Hàn không
trệ, ôn không táo
E- Quy kinh:
* Định nghĩa:
Là những vùng, những tạng phủ mà vị thuốc đó
tác dụ
ng
*Cơ sở của qui kinh:
-Tổng kết qua thựctế lâm sàng
-Dựavàomàusắc, mùi vị củavị thuốc quy theo
ngũ hành
-Bàochếđểtăng sự quykinhtrêncơ sởđã quy
vào kinh đó( phương pháp và phụ liệu)
2/08 25
* Vậndụng:
-Mộtvị thuốccóthể quy vào nhiều kinh nên có
nhiềutácdụng.
-Vị thuốc có tính vị, bổ tả giống nhau nhưng qui
kinh khác nhau, có tác dụng khác nhau( Hoàng
cầm, long đởmthảo).Ngýợclại( Hoàngcầm,
Can khương cùng phế)
-Làcơ sởđểphốingũ thuốc ở những chương
thuốc khác nhau để chữabệ
nh cùng mộtkinh
(Bạch thược, Sài hồ) bệnh gan
-Mộtbệnh có thể do nhiềukinhgâyracầnxác
định đúng các kinh và chọnthuốcphốihợp đúng
( hen, thậnhoặcphế); đau đầu( Can, thận).