Luận văn
Học thuyết của Máct tuần hoàn và chu
chuyển tư bản và sự vận dụng nó vào
nền kinh tế nước ta

MỤC LỤC Trang
I/ Lời mở đầu
1
II/ Nội dung chính
2

4. Thực trạng việc quản lý doanh nghiệp ở nước ta trong nền kinh tế
thị trường
33
5. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp
36
III/ Kết luận
38
Tài liệu tham khảo
39

0
I. LỜI MỞ ĐẦU
Để hiểu thêm về tư bản chúng ta tìm hiểu lý thuyết tuần hoàn và chu
chuyển tư bản. Lý thuyết này là lý thuyết vận động của tư bản. Tư bản luôn
vận động qua 3 giai đoạn khác nhau và ở mỗi một giai đoạn đó thì nó thể hiện
các chức năng và hình thức khác nhau. Quá trình vận động của tư bản là quá
trình vận động không ngừng diễn ra thường xuyên và lặp đi lặp lại.
Lý thuyết tuần hoàn và chu chuyển của tư bản có ý nghĩa rất to lớn đối
với việc quản lý doanh nghiệp của nước ta hiện nay. Chúng ta đi từ một cơ
chế quản lý quan liêu bao cấp sang cơ chế quản lý mới đó là cơ chế kinh tế thị
trường, chúng ta không tránh khỏi những vướng mắc, những sai phạm. Do đó,
chúng ta rất cần một cơ sở lý luận để định hướng. Lý thuyết tuần hoàn và chu
chuyển tư bản rất cần thiết đối với vấn đề quản lý doanh nghiệp của nước ta
hiện nay. Vì vậy chúng ta phải nghiên cứu nó thật kỹ, thật tốt để ứng dụng
vào thực trạng của chúng ta.
“Học thuyết của Máct tuần hoàn và chu chuyển tư bản và sự vận dụng nó
vào nền kinh tế nước ta” cho đề án Kinh tế chính trị.
Bài viết này không tránh khỏi những thiếu sót, sai lầm em mong thầy và
các bạn đóng góp sửa chữa.
Em xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Tiến Long đã giúp đỡ em hoàn

Theo các nhà kinh tế học tư sản thì giá trị tăng thêm đó là do lưu thông
tạo ra. Điều này không có căn cứ.

2
Thật vậy, nếu hàng hoá trao đổi ngang giá thì chỉ có sự thay đổi hình thái
của giá trị còn tổng số giá trị cũng như phần thuộc về mỗi bên trao đổi thì
trước sau cũng không thay đổi. Về mặt giá trị sử dụng hai bên cùng có lợi còn
về mặt giá trị thì cả hai bên cùng không có lợi. Như vậy trao đổi ngang giá thì
không ai thu được lợi từ lưu thông một lượng giá trị lớn đã bỏ ra. Còn trong
trường hợp trao đổi không ngang giá, thì người bán có hàng bán với giá cao
hơn giá trị. Khi người bán được lời từ việc bán hàng một lượng giá trị thì
người mua phải mất đi cũng một lượng giá trị như vậy. Khi người mua phải
mất đi cũng một lượng giá trị như vậy. Khi người bán hàng với giá cả thấp
hơn giá trị thì người bán phải mất đi một lượng giá trị có ngược lại người mua
sẽ được lợi một lượng như vậy. ở đây cũng hình thành nên giá trị thặng dư.
Nhưng ta thấy giá trị thặng dư ở đây là do thương nhân mua rẻ bán đắt mà có,
điều này có thể giải thích được sự làm giàu của một bộ phận thương nhân chứ
không giải thích được sự làm giàu của cả một giai cấp tư bản. Vì tổng giá trị
trước và sau trao đổi là không thay đổi. Theo C.Mác giai cấp các nhà tư bản là
không làm giàu trên lưng của giai cấp mình.
Do đó dù khi trao đổi ngang giá hay không ngang giá thì cũng không tạo
ra giá trị thặng dư. Lưu thông hàng hoá không tạo ra giá trị thặng dư.
Như vậy, liệu giá trị thặng dư có phát sinh ngoài lưu thông được không?
Thực tế người sản xuất hàng hoá không thể biến tiền của mình thành tư bản
nếu không tiếp xúc với lưu thông.
“Vậy tư bản không thể xuất hiện tư lưu thông và cũng không thể xuất
hiện ở bên ngoài lưu thông nó phải xuất hiện trong lưu thông và đồng thời
không phải trong lưu thông”. Đó là mâu thuẫn của công thức chung của tư
bản. Từ đó ta có kết luận.
+ Phải lấy những quy luật nội tại của lưu thông hàng hoá làm cơ sở để

động đưa ra bán.
Hai là, người lao động bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất, chỉ trong điều
kiện ấy người lao động mới bán sức lao động của mình, vì không còn cách
nào khác để sinh sống.
Sự tồn tại của hai điều kiện trên có tính chất quyết định để sức lao động
trở thành hàng hoá và khi sức lao động trở thành hàng hoá nó là điều kiện
quyết định để tiền biến thành tư bản.

4
* Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá - sức lao động.
Cũng như mọi hàng khác, hàng hoá sức lao động cũng có hai thuộc tính
đó là: giá trị và giá trị sử dụng.
Về giá trị hàng hoá sức lao động: cũng như mọi hàng hoá khác nó được
quy định bởi thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất mà ở đây nó được
quy định bởi thời gian tái sản xuất ra sức lao động. Muốn tái sản xuất ra sức
lao động người công nhân phải tiêu hao một lượng tư liệu sinh hoạt. Như vậy
thời gian tái sản xuất sức lao động chính bằng thời gian sản xuất ra tư liệu
sinh hoạt. Hay nói cách khác giá trị sức lao động bằng giá trị của những tư
liệu sinh hoạt.
Giá trị tư liệu sinh hoạt của một người công nhân bao gồm có giá trị
những tư liệu sinh hoạt vật chất và tinh thần cần thiết cho bản thân người
công nhân; phí tổn học việc của công nhân, giá trị những tư liệu sinh hoạt vật
chất và tinh thần cần thiết cho gia đình người công nhân.
Về sử dụng hàng hoá sức lao động: Hàng hoá sức lao động không chỉ có
giá trị mà còn có giá trị sử dụng. Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động
chỉ thể hiện khi người công nhân lao động. Khi lao động tạo ra giá trị hàng
hoá lớn hơn giá trị của sức lao động.
b. Quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư.
Trong nền sản xuất hàng hoá dựa vào chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất
mục đích sản xuất ra hàng hoá không phải là giá trị sử dụng mà là giá trị. Nhà

một chu kỳ sản xuất.
Trước hết ta xét bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thức tư liệu sản xuất.
Tư liệu sản xuất có nhiều loại có loại được sử dụng toàn bộ trong quá trình
sản xuất nhưng chỉ hao mòn một phần, do đó chuyển giá trị có nó vào giá trị
sản phẩm một phần, có loại thì chuyển hết giá trị của nó vào giá trị của sản
phẩm.
Từ đó ta có định nghĩa về tư bản bất biến: Bộ phận tư bản biến thành tư
liệu sản xuất mà giá trị được bảo tồn và chuyển vào sản phẩm tức là giá trị
không biến đổi về lượng trong quá trình sản xuất được C.Mác gọi là tư bản
bất biến và ký hiệu là C theo như định nghĩa trên tư bản bất biến bao gồm:
Máy móc, nhà xưởng, nguyên vật liệu
Bộ phận tư bản dùng để mua sức lao động thì lại khác, lao động của
công nhân tạo ra lượng giá trị lớn hơn giá trị sức lao động việc làm tăng lượng

6
giá trị giúp cho bộ phận dùng để mua sức lao động không ngừng chuyển hoá
từ một lượng bất biến thành khả biến. Từ đó ta có khái niệm về tư bản khả
biến.
Bộ phận tư bản biến thành sức lao động không tái hiện ra, nhưng không
thông qua lao động trừu tượng của công nhân làm thuê mà tăng lên tức là biến
đổi về lượng được C.Mác gọi là tư bản khả biến ký hiệu là V.
Như vậy tư bản bất biến là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất ra
giá trị thặng dư còn tư bản khả biến có vai trò quyết định trong quá trình này.
2. Tuần hoàn và chu chuyển tư bản.
a. Tuần hoàn tư bản. Ba hình thức vận động của tư bản.
a.1) Tư bản vận động qua 3 giai đoạn:
Tư bản luôn luôn vận động, trong quá trình vận động của nó tư bản lớn
lên không ngừng.
+ Giai đoạn thứ nhất: T - H
Công thức vận động T - H biểu thị việc chuyển một món tiền thành một

tư bản bỏ ra, lao động của người công nhân ở đây có một lượng lao động
thặng dư.
Trong các ngành sản xuất công nghiệp khác nhau, việc sử dụng lao
động phụ thêm đòi hỏi phải bỏ thêm một giá trị phụ đến mức nào dưới hình
thái tư liệu sản xuất, điều đó là không quan trọng. Nhưng những tư liệu sản
xuất do hành vi T - TLSX mua vào phải đủ dùng do đó chúng ta phải đưa ra
một tỉ lệ nhất định. Nói cách khác phải có đủ điều kiện sản xuất để thu hút hết
khối lượng lao động. Phải đáp ứng đầy đủ tư liệu sản xuất, ứng với lực lượng
lao động đó khi hành vi
T- H SLĐ đã hoàn thành, người mua không những chi phối
được TLSX
tư liệu sản và sức lao động cần thiết để sản xuất ra một vật phẩm mà
còn chi phối được một sức lao động đang hoạt động hay một lao động lớn hơn
mức cần thiết để hoàn lại giá trị của sức lao động. Đồng nhấta người mua còn
có những tư liệu sản xuất cần thiết để thực hiện để vật hoá số lao động ấy.
Như vậy gia trị ứng ra ban đầu được biểu hiện dưới hình thái là tiền tệ thì bây

8
giờ tồn tại dưới hình thái hiện vật, giá trị hiện vật đó lớn hơn giá trị đầu, có
thể nó đã đẻ ra giá trị thặng dư dưới hình thái hàng hoá.
Giá trị của sản xuất bằng giá trị của TLSX + SLĐ và bằng T. T tồn tại
ở đây mang tính chất là tư bản tiền tệ. SLĐ
Vì vậy hành vi T - H TLSX hay dưới công thức chung T - H là tổng
hợp số hành vi mua hàng hoá vốn là hành vi lưu thông chung của hàng hoá, là
giai đoạn của quá trình tuần hoàn độc lập của tư bản, là quá trình chuyển giá
giá trị của tư bản từ hình thái tiền tệ chuyển sang hình thái hàng hoá. Hay nói
cách khác là sự chuyển hoá của tư bản tiền tệ thành tư bản sản xuất.
+ Giai đoạn 2:
Đây là giai đoạn sau khi nhà tư bản ra thị trường lao động và thị trường
tư liệu sản xuất để mua, TLSX và SLĐ xong đã trút bỏ hình thức tiền tệ của

bản ở đây là phải kết hợp giữa nhân tố người và vật để hình thành nên giá trị
của hàng hoá trong giá trị của hàng hoá đó phải có cả giá trị lao động thặng
dư của người công nhân.
Do sự khác nhau trong vai trò mà tư liệu sản xuất và sức lao động
chuyển vào giá trị hàng hoá khác nhau. Từ đó chúng ta đưa ra thành hai loại
tư bản bất biến và tư bản khả biến. Ta thấy tư liệu sản xuất dù trong giai đoạn
nào vẫn là tài sản của nhà tư bản còn hàng hoá sức lao động chỉ trong tay nhà
tư bản khi trong quá trình sản xuất vậy. Sức lao động và tư liệu sản xuất chỉ
trở thành tư bản trong những điều kiện nhất định của lịch sử.
Trong khi làm chức năng của mình tư bản sản xuất sử dụng các thành
phần bản thân nó để biến các thành phần ấy thành một khối lượng sản phẩm
có giá trị lớn hơn. Vì lao động của công nhân chỉ tác động như một khhí quan
của tư bản, nên thành phần tăng lên của sản phẩm là do lao động thặng dư làm
ra. Nhà tư bản đã thu được một lượng giá trị thặng dư mà không phải trả bằng
vật ngang giá. Đó là mục đích của nhà tư bản khi thực hiện chức năng là tư
bản sản xuất, công thức chung là: SLĐ
H SX H’
TLSX
(+) Giai đoạn 3. H’ T’
Hàng hoá H’ ở cuối mỗi giai đoạn 2 bây giờ chuyển sang giai đoạn 3
với một hình thái mới đó là tư bản - hàng hoá. Hàng hoá này đã tăng thêm
một lượng giá trị do chính quá trình sản xuất tạo ra. Dưới hình thái hàng hoá

10
của mình tư bản nhất định phải hoàn thành chức năng hàng hoá. Tất cả các vật
phẩm cấu thành tư bản đó ngay từ đầu đều được sản xuất cho thị trường, cần
phải đem bán chuyển hoá thành tiền. Do đó phải thông qua vận động H - T.
Nhưng đây chỉ là công thức vận động của một giá trị không thay đổi, sự
chuyển hoá giản đơn. ở đây với tư cách đặc thù là một giai đoạn của quá trình
tuần hoàn , hành vi lưu thông ấy lại thực hiện một giá trị tư bản hàng hoá

động lên tư liệu sản xuất để tạo nên sản phẩm. Lao động của công nhân làm
thuê sẽ tạo ra một lượng sản phẩm mà nhà tư bản không phải trả bằng vật
ngang giá đó là sản phầm thặng dư. ở giai đoạn III tư bản tồn tại dưới hình
thức tư bản hàng hoá chức năng của nó là thực hiện giá trị và giá trị thặng dư.
ở giai đoạn này nhà tư bản đem hàng hoá ra thị trường bán, trong hàng hoá
công nhân làm thêm. Nhà tư bản đem về giá trị bán được lớn hơn lượng giá trị
bỏ ra ban đầu.
Từ quá trình vận động của nhà tư bản ta rút ra định nghĩa về sự tuần
hoàn của tư bản.
Tuần hoàn của tư bản là sự chuyển biến liên tiếp của tư bản qua ba giai
đoạn, trải qua ba hình thái, thực hiện ba chức năng hưởng ứng để trở về hình
thức ban đầu với lượng giá trị lớn hơn.
Vậy quá trình tuần hoàn của tư bản là sự thống nhất giữa lưu thông và
sản xuất, nó bao hàm cả hai. Trong những khâu, những giai đoạn nhất định nó
thực hiện một chức năng nhất định. Giai đoạn I và giai đoạn III sự vận động
của tuần hoàn diễn ra trong lưu thông. ở hai giai đoạn này nó thực hiện chức
năng mua các yếu tố sản xuất và bán hàng hoá có chứa đựng cả giá trị thặng
dư.
Giai đoạn II diễn ra trong sản xuất, thực hiện chức năng sản xuất giá trị
và giá trị thặng dư. Giai đoạn II mang tính chất quyết định và chỉ trong giai
đoạn này mới sáng tạo ra giá trị và giá trị thặng dư. Nhưng cũng không vì vậy
mà ta phủ nhận vai trò của lưu thông vì nếu không có lưu thông việc sản xuất
hàng hoá sẽ bị đình trệ, chúng ta không thể nào tái sản xuất tư bản chủ nghĩa
do đó tư bản cũng không tồn tại được.
Tư bản chỉ có thể tuần hoàn một cách bình thường trong điều kiện các
giai đoạn phải kế tiếp nhau liên tục, không ngừng. Nếu mà gián đoạn ở đâu
thì sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình tuần hoàn của tư bản. Mặt khác tư bản
cũng chỉ tuần hoàn một cách bình thường nếu tất cả tư bản của các nhà tư bản
phải tồn tại ở ba hình thức: tư bản tiền tệ, tư bản sản xuất và tư bản hàng hoá,


lập của nó, tức là hình thái tiền tệ hay được ứng ra dưới hình thái hàng hoá.

13
Trong cả hai trường hợp tuần hoàn của nó, giá trị - tư bản đều trải qua những
hình thái khác nhau. Do đó dù cho đứng dưới hình thức T T’ hay hình thức
SX SX thì cả hai đều nói lên rằng: 1. Giá trị tư bản ứng trước đã làm chức
năng giá trị tư bản, và đã tự tăng thêm; 2. Khi kết thúc tuần hoàn của nó giá trị
ứng trước lại quay về với hình thái ban đầu mà nó mang khi mở đầu tuần
hoàn. Việc giá trị ứng trước T tăng thêm một lượng, đồng thời với việc tư bản
quay lại hình thái ban đầu biểu lộ rõ trong hình thái T T’. Nhưng điều dods
cũng được diễn ra trong hình thái hai, hình thái này mang tính chất quyết định
cho hình thái 1. Nó là yếu tố để tăng giá trị bằng cách sử dụng lao động thặng
dư của công nhân tạo ra giá trị tăng thêm.
Ba hình thái: I>T T’; II>SX SX; III>H’ H’ khác nhau như sau.
Trong hình thái II (SX SX) là sự lặp lại của quá trình cụ thể là quá trình tái
sản xuất, biểu hiện thành một sự lặp lại hiện thực, còn trong hình thái I thì sự
lặp lại chỉ mang tính khả năng cả hai đều khác với hình thái III ở chỗ giá trị tư
bản ứng trước không kể ứng ra dưới hình thức tiền tệ hay dưới hình thái các
yếu tố sản xuất vật chất - là điểm xuất phát, do đó là điểm quay về. Hình thái
I, II giá trị tư bản mang tư cách là tư bản ứng trước, hình thái III, giá trị mở
đầu quá trình không phải với tư cách là giá trị ứng trước mà với tư cách là giá
trị tăng thêm. Là tất cả những của cải nằm dưới hình thái hàng hoá, mà giá trị
tư bản ứng trước chi là một bộ phận thôi.
Những hình thái này không thích hợp cho việc nghiên cứu sự chu
chuyển của một tư bản bao giờ cũng bắt đầu bằng việc tư bản ứng trước và
bao giờ cũng đòi hỏi giá trị tư bản đang lưu thông phải quay trở về hình thái
mà nó đã ứng ra. Nếu xem xét ảnh hưởng của chu chuyển đến giá trị thặng dư
trong tuần hoàn I và II thì nên xem xét trong tuần hoàn I, nếu nói đến ảnh
hưởng của sự chu chuyển đối với việc tạo ra sản phẩm thì cần xem xét tuần
hoàn II.

yếu tố của quá trình lao động, trong suốt thời gian nó giữ được hìn thái sử
dụng đặc thù của nó như khi mới gia nhập quá trình lao động ấy. Các tư liệu
sản xuất khi đã vào quá trình sản xuất thì không bao giờ ra khỏi quá trình sản
xuất. Một bộ phận của giá trị tư bản ứng ra được cố định dưới hình thái ấy,
hình thái ấy là do chức năng của tư liệu lao động trong quá trình sản xuất
quyết định. Do hoạt động khi lao động một bộ phận đi vào vật phẩm một bộ
phận nó bị hao mòn còn một bộ phận vẫn cố định trong tư liệu lao động. Tư
liệu lao động càng bên lâu, càng ít hao mòn thì giá trị tư bản bất biến sẽ được

15
cố định dưới hình thái sử dụng ấy trong một thời gian càng lâu. Nhưng bất
luận thế nào thì số lượng nhượng đi tỉ lệ nghịch với thời gian hoạt động của
nó.
Bộ phận tư bản cố định trong tư liệu sản xuất cũng lưu thông, nó lưu
thông không phải dưới hình thái sử dụng mà nó lưu thông dưới hình thái gia
trị. Giá trị của nó lưu thông dần dần theo nhịp độ để chuyển vào sản phẩm.
Trong suốt quá trình sản xuất giá trị của nó nằm trong nó một cách cố định,
độc lập với hàng hoá mà nó góp phần sản xuất ra. Đây là đặc điểm khiến tư
bản bất biến mang hình thái tư bản cố định. Từ đó ta có định nghĩa về tư bản
cố định.
Tư bản cố didnhj là bộ phận tư bản sản xuất mà bản thân nó tham gia
hoàn toàn vào quá trình sản xuất nhưng giá trị của nó lại không chuyển hết
một lần mà chuyển dần từng phần vào sản phẩm.
Tư bản cố định có hình thái lưu thông đặc biệt thì cũng có một cách chu
chuyển đặc biệt phần giá trị bị mất do hao mòn tự nhiên thì giờ lưu thông
chuyển nó thành tiền, một phần nữa là giá trị của tư liệu lao động. Như vậy tư
bản cố định tồn tại hai hình thái giá trị. Một bộ phận gắn liền với hình thái sử
dụng, một bộ phận chuyển thành tiền.
Ta thấy một bộ phận của giá trị tư bản, ứng ra dưới hình thái tư liệu sản
xuất, nó có mang bản chất là tư bản cố định hay không còn phụ thuộc vào

phận đó luôn luôn gắn vào quá trình sản xuất. Mặc dù về mặt hình thành giá
trị, giữa sức lao động và những yếu tố bất biến không là phải là tư bản cố
định, có sự khác nhau thế nào chăng nữa thì phương thức chu chuyển lại
giống nhau và đối lập với tư bản cố định. Những yếu tố của tư bản sản xuất
đối lập với tư bản cố định do các tính chất chung đó của phương thức chu
chuyển của chúng vì chúng là tư bản luân chuyển hay tư bản lưu động. Từ đó
ta có định nghĩa về tư bản cố lưu động.
Tư bản lưu động là một bộ phận tư bản sản xuất mà giá trị của nó sau
một thời kỳ sản xuất có thể hoàn lại hoàn toàn cho nhà tư bản dưới hình thức
tiền tệ sau khi hàng hoá đã bán xong.
Giá trị của sức lao động và tư liệu sản xuất chỉ bỏ ra trong thời gian cần
thiết để chế tạo ra sản phẩm. Căn cứ vào quy mô sản xuất do khối lượng tư
bản cố định quyết định. Giá trị này nhập toàn bộ vào sản phẩm, do việc bán
sản phẩm toàn bộ giá trị đó từ trong lưu thông quay trở về và lại có thể ứng ra
lần nữa. Sức lao động và tư liệu sản xuất phải không ngừng thay thế và đổi
mới bằng cách mua lại và chuyển chúng từ hình thái tiền tệ thành yếu tố sản

17
xuất. Sức lao động và tư liệu sản xuất không ngừng trải qua toàn bộ vòng tuần
hoàn của các biến hoá hình thái; chúng không ngừng chuyển hàng hoá trở lại
các yếu tố sản xuất và lại chuyển hoá trở lại cùng thứ hàng hoá đó.
Khi chia tư bản ra thành tư bản cố định và tư bản lưu động cũng là một
bộ phận chia khoa học, hợp lý. Sự phân chia này rất cần thiết cho quản lý kinh
tế, tuy nhiên chúng ta không nên nhầm lẫn với sự phân chia thành tư bản bất
biến và tư bản khả biến là dựa trên tác dụng khác nhau của các bộ phận khác
nhau của các bộ phận tư bản trong quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư.
Tư bản cố định chu chuyển chậm hơn tư bản lưu động. Khi tư bản cố
định chu chuyển được một vòng thì tư bản lưu động chu chuyển được nhiều
vòng. Ngay trong tư bản cố định thời gian chu chuyển của các yếu tố là không
giống nhau.

độ chu chuyển của tư bản.
+ Tỷ suất giá trị thặng dư.
Tỷ suất giá trị thặng dư là tỷ số tính theo phần trăm giữa giá trị thặng
dư và tư bản khả biến cần thiết để sản xuất ra giá trị thặng dư đó, tức là tỉ số
theo đó tư bản khả biến tăng thêm giá trị C.Mác đã dùng ký hiệu m’ để chỉ tỉ
suất giá trị thặng dư.
Công thức tính tỉ suất giá trị thặng dư là.
m’ =
m
V
x 100%
Tỉ suất giá trị thặng dư phản ánh trình độ bóc lột công nhân về thực
chất tỉ lệ này là tỉ lệ phân chia ngày lao động thành thời gian lao động cần
thiết và thời gian lao động thặng dư. Tuy nhiên tỷ suất này không biểu hiện
lượng tuyệt đối của sự bóc lột.
+ Tăng tỷ suất chu chuyển của tư bản là để năng suất cao tỷ suất giá trị
thặng dư hàng năm, tức là nâng cao tỷ số giữa khối lượng giá trị thặng dư tạo
ra một năm với tư bản khả biến ứng ra trước.
Tuy rằng tỷ suất giá trị thặng dư thực tế không đổi nhưng tư bản chu
chuyển càng nhanh, số vòng chu chuyển của tư bản khả biến trong năm càng
nhiều thì giá trị thặng dư càng lớn, tỷ suất giá trị thặng dư hàng năm càng cao.

19
Tỷ suất giá trị thặng dư hàng năm che dấu mối quan hệ thực sự giữa tư
bản với lao động, gây ảo tưởng là tỷ suất giá trị thặng dư không những chỉ
phụ thuộc vào sự bóc lột sức lao động mà còn phụ thuộc vào tốc độ lưu thông
của tư bản nữa. C. Mác nói “Hiện nay có thể làm cho người ta có ấn tượng
rằng tỷ suất giá trị thặng dư không phải chỉ phụ thuộc vào khối lượng và trình
độ bóc lột sức lao động do tư bản khả biến làm cho hoạt động, mà còn phụ
thuộc vào những ảnh hưởng không thể giải thích được do quá trình lưu thông

giá cả thị trường mà diễn ra sự thích ứng tự phát giữa khối lượng và cơ cấu
của sản xuất với khối lượng và cơ cấu nhu cầu của xã hội.
Như vậy, cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết nền kinh tế hàng hoá
do sự tác động của các quy luật kinh tế vốn có của nó, cơ chế đó giải quyết ba
vấn đề cơ bản của tổ chức kinh tế là cái gì, như thế nào và cho ai. Cơ chế thị
trường bao gồm các nhân tố cơ bản là cung, cầu và giá cả thị trường.
Cơ chế thị trường không phải là một mớ hỗn độn, mà là một trật tự kinh
tế, là bộ máy tinh vi phối hợp một cách không có ý thức hoạt động của người
tiêu dùng với các nhà sản xuất thông qua hệ thống giá cả thị trường. Không ai
tạo ra nó mà nó tự phát sinh và phát triển cùng với sự phát triển của nền kinh
tế hàng hoá.
Chính có cơ chế thị trường chúng ta giải quyết được bao nhiêu vấn đề
khó khăn của nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, vấn đề sản xuất, quản lý sản
xuất, vấn đề về thị trường giá cả, vấn đề lưu thông hàng hoá Từ khi chuyển
đổi sang nền kinh tế thị trường chúng ta có một bước tiến lớn trong vấn đề sản
xuất hàng hoá, lưu thông hàng hoá. Chúng ta không còn rơi vào tình trạng
khan hiếm hàng hoá như trước kia. Không còn tình trạng độc quyền giá cả.
Hàng hoá của chúng ta sản xuất và hàng hoá của nước ngoài tràn ngập thị
trường, giúp cho người mua có thể tuỳ thích lựa chọn cái gì mà mình thích.
Qua thị trường giúp các doanh nghiệp thuận lợi hơn trong vấn đề tạo vốn và
cũng thông qua thị trường nó đào thải những doanh nghiệp làm ăn yếu kém.
Không đủ sức cạnh tranh, mang nặng cơ chế quản lý quan liêu bao cấp của
thời kỳ kinh tế kế hoạch hoá tập trung. Khi chuyển sang cơ chế thị trường
chúng ta có một sự thay đổi rõ rệt. Sau hơn mỗi năm chuyển đổi chúng ta như
được lột xác. Tình hình sản xuất phát triển, y tế giáo dục được quan tâm, giao
thông vận tải mở rộng Đặc biệt hợn là đời sống người dân được nâng cấp
thu nhập của người dân được nâng cao.

21
Bên cạnh những thuận lợi mà nền kinh tế thị trường nó đem lại cho

22
ví dụ trên cho thấy vai trò chủ yếu của nhà nước trong việc sản xuất ra những
dịch vụ không thể thiếu được đối với xã hội.
Nhà nước ta còn độc quyền trong việc sản xuất các sản phẩm phục vụ
trong quân đội.
- Cung, cầu, vốn trên thị trường vốn:
Nhà nước là một tác nhân có thể thiếu vốn, có thể thừa vốn. Vì vậy nhà
nước cũng hoạt động trên thị trường vốn để cầu hoặc cung vốn. Đặc biệt tình
hình nhà nước ta là sự thiếu vốn. Nhà nước huy động nguồn vốn bằng cách
bán trái phiếu của nhà nước cho nhân dân. Hiện nay trên thị trường vốn của
chúng ta có một cái mới là chúng thành lập được thị trường chứng khoán đầu
tiên ở Việt Nam. Thông qua sự hoạt động của thị trường chứng khoán, chúng
ta có thể điều tiết, luân chuyển vốn từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn. Mặc dù
ta thấy được thị trường chứng khoán của chúng ta hiện nay phát triển chưa
mạnh, chưa hiệu quả, nhưng về lâu dài nó sẽ rất tốt cho sự hoạt động của các
doanh nghiệp, đặc biệt là vấn đề huy động vốn.
- Phân phối thu nhập.
Qua ngân sách của mình, nhà nước tác động mạnh mẽ tới mức thu nhập
của các thành phần kinh tế khác. Thuế làm giảm thu nhập của đơn vị bị đánh
thuế. Ngoài ra, cơ quan nhà nước cần nhiều công nhân viên chức để hoạt động
nên nhà nước phát ra một khối lượng tiền rất lớn (thông qua việc trả lương),
tăng thu nhập của các hộ gia đình có người làm việc cho nhà nước. Nhà nước
áp dụng đánh thuế thu nhập vào những người có thu nhập cao. Bên cạnh đó
nhà nước tăng cường trợ cấp xã hội: Bảo hiểm người nghèo Đó là một hình
thức phân bố lại thu nhập từ người có thu nhập cao chuyển bớt một phần nhỏ
cho người có thu nhập thấp.
* Nhà nước là chính quyền tạo môi trường thể chế:
Nhà nước lập pháp có vai trò tạo ra luật lệ có các hoạt động kinh tế
(luật thương mại, hợp đồng kinh tế, lao động, hệ thống sở hữu, luật công ty )
luật quy định quyền và nghĩa của mỗi tác nhân (người chủ doanh nghiệp,