HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG
QUN TR HC
(Dùng cho sinh viên h đào to đi hc t xa)
Lu hành ni b

HÀ NI - 2007

HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG
xa, nên tài liu này ch tp trung nêu nhng ni dung c bn nht và hng ngi hc có th nm
đc mt s vn đ c bn và quan trng nht ca qun tr hc nhm trang b cho ngi hc
nhng kin thc c s ngành quan trng đ đi vào tng lnh vc qun tr
c th nh Qun tr nhân
lc, Qun tr sn xut, Qun tr Marketing ng thi, đ cho ngi hc có th nm bt các ni
dung kin thc ca Qun tr hc mt cách d dàng, chúng tôi đã chia các vn đ trong ni dung
ca tài liu hng dn hc tp Qun tr hc thành 4 phn ln theo trình t lô gich nht đnh.
Mc dù
đã ht sc c gng, nhng chc chn cun tài liu nà không th tránh khi nhng
thiu sót. Rt mong nhn đc s đóng góp ý kin ca bn đc đ tip tc hoàn thin và nâng cao
cht lng ca cun tài liu này.
Tác gi
2
PHN TH NHT
NHNG VN  CHUNG V QUN TR

Qun tr nói chung theo ting Anh là “Management” va có ngha là qun lý, va có ngha
là qun tr, nhng hin nay đc dùng ch yu vi ngha là qun tr. Tuy nhiên, khi dùng t, theo
thói quen, chúng ta coi thut ng qun lý gn lin vi vi qun lý nhà nc, qun lý xã hi, tc là
qun lý  tm v môi. Còn thut ng qun tr thng dùng  phm vi nh hn đi vi mt t chc,
mt doanh nghip.
Có rt nhiu quan nim v qu
n tr:
- Qun tr là các hot đng đc thc hin nhm bo đm s hoàn thành công vic qua
nhng n lc ca nhng ngi khác; qun tr là công tác phi hp có hiu qu các hot đng ca
nhng ngi cng s khác cùng chung mt t chc;

3
- Qun tr là s tác đng ca ch th qun tr lên đi tng qun tr nhm đt đc mc tiêu
đ ra trong mt môi trng luôn luôn bin đng;
- Qun tr là mt quá trình nhm đt đn các mc tiêu đ ra bng vic phi hp hu hiu các
ngun lc ca doanh nghip; theo quan đim h thng, qun tr còn là vic thc hin nh
ng hot
đng trong mi t chc mt cách có ý thc và liên tc. Qun tr trong mt doanh nghip tn ti
trong mt h thng bao gm các khâu, các phn, các b phn có mi liên h khng khít vi nhau,
tác đng qua li ln nhau và thúc đy nhau phát trin.
Nhiu ngi cùng làm vic vi nhau trong mt nhóm đ đt ti mt mc đích nào đó, cng
ging nh các vai mà các din viên đm nhi
m trong mt v kch, dù các vai trò này là do h t
vch ra, là nhng vai trò ngu nhiên hoc tình c, hay là nhng vai trò đã đc xác đnh và đc
sp đt bi mt ngi nào đó, nhng h đu bit chc rng mi ngi đu đóng góp theo mt
cách riêng vào s n lc ca nhóm.
b. Lch s ca qun tr
T nhng nm 1840 - 1890 khi nhng c s sn xut nh, nhng công trng th công,
xng th ra đi kèm theo nó là s xut hin ca nhng qun tr viên. H là ch s hu nhng c
s sn xut nh ca mình và đng thi là nhà qun tr.


4
General Administration”. Ni dung c bn ca cun sách đ cp đn phng pháp qun tr trong
phòng giy, ch yu nói v nhng chc nng c bn ca qun tr doanh nghip. Nhng t tng,
quan đim c bn ca cun sách cho đn nay vn đc áp dng.
Cho đn nm 1940, các doanh nghip, các nhà kinh doanh đã nhn thy tính tt yu phi
xây d
ng, đào to, bi dng mt đi ng qun tr viên doanh nghip và mt h thng trng lp,
giáo trình đào to qun tr viên đã ra đi. T đó, khoa hc qun tr doanh nghip đã góp phn đem
li hiu qu kinh t ln cho các doanh nghip.
P. Fonet vit trong cun sách: “ng xon c ca nhng phng pháp khoa hc và hiu
qu ca nó
đi vi qun lý công nghip (Papus of scientirc methods and its effect upon industrial
manngement)”. Cun sách đã xác đnh nhng t tng trit hc và nhng quan đim ca qun tr
tin b.
S phát trin ca qun tr doanh nghip t nm 1946 đn nay: ây là giai đon sau kt thúc
chin tranh th gii ln th II, chuyn sang khôi phc, phát trin kinh t và giao lu quc t. Cùng
vi trào l
u đó, công nghip hóa và hin đi hóa  nhiu nc công nghip tiên tin đã đt đc
tc đ cao trong tng trng kinh t. T nm 1946 tr đi, ngày càng xut hin nhiu tác phm có
giá tr nói v qun tr doanh nghip.  nhiu nc đã thành lp các trng riêng đ ging dy, đào
to nhng nhà qun tr doanh nghip t cp thp đ
n cp cao nht doanh nghip.
Có th k đn các trng  M: Trng MBA (Master of Business Administration), Trng
Kinh doanh Ha-vt (Harvard Business School);  Nht: Trng ào to Giám đc di chân núi
Phi-ghi Có th k đn mt s tác phm qun tr doanh nghip đc bit có giá tr trong thi k này
nh. Cun sách: “Qun lý nng đng” xut bn nm 1945 ca hai nhà khoa hc ngi Anh và
M. Tác ph
m này đã tng kt nhng nguyên tc ca qun tr doanh nghip đt đc t xa đn
nm 1945. Trên c s lý lun v qun tr doanh nghip mi phù hp vi điu kin hin ti.

Th nht: Phi có ch th qun tr là tác nhân to ra tác đng qun tr và mt đi tng
qun tr tip. i tng b qun tr phi tip nhn s tác đng đó. Tác
đng có th ch mt ln và
cng có th nhiu ln.
Th hai: Phi có mt mc tiêu đt ra cho c ch th và đi tng. Mc tiêu này là cn c đ
ch th to ra các tác đng. S tác đng ca ch th qun tr lên đi tng qun tr đc thc hin
trong mt môi trng luôn luôn bin đng. V thut ng ch
 th qun tr, có th hiu ch th qun
tr bao gm mt ngi hoc nhiu ngi, còn đi tng qun tr là mt t chc, mt tp th con
ngi, hoc gii vô sinh (máy móc, thit b đt đai, thông tin ).
Th ba: Phi có mt ngun lc đ ch th qun tr khai thác và vn dng trong quá trình
qun tr.
1.1.2. Ý ngha ca qun tr
Khi con ngi kt hp vi nhau trong mt tp th đ cùng nhau làm vic, ngi ta có th t
phát làm nhng vic cn thit theo cách suy ngh riêng ca mi ngi.
Li làm vic nh th cng có th đem li kt qu, hoc cng có th không đem li kt qu.
Nhng nu ngi ta bit t chc hot đng thì trin vng đt k
t qu s chc chn hn, đc bit
quan trng không phi ch là kt qu mà s còn ít tn kém thi gian, tin bc, nguyên vt liu và
nhng phí tn khác. Khi chúng ta so sánh gia kt qu đt đc vi chi phí đ thc hin s có
khái nim là hiu qu.
Hiu qu = Kt qu - Chi phí
Hiu qu s tng trong hai trng hp: Tng kt qu v
i chi phí không đi. Gim chi phí
mà vn gi nguyên kt qu.
Mun đt đc c hai điu đó đòi hi phi bit cách qun tr, không bit cách qun tr lãnh
đo cng đt đc kt qu nhng hiu qu s đt thp. Mt s qun tr, lãnh đo gii không
nhng mang li nhiu li nhun cho doanh nghip mà còn có ý ngha quan trng góp ph
n đa
nn kinh t đt nc nhanh chóng phát trin.

1.2.2. Nhóm vai trò thông tin
Vai trò thông tin gn lin vi vic tip nhn thông tin và truyn đt thông tin sao cho nhà
qun tr th hin là trung tâm đu não ca t chc. Vai trò thu thp thông tin là nm bt thông tin
c bên trong và bên ngoài doanh nghip. Vai trò truyn đt hot đng theo hai cách: Th nht, nhà
qun lý truyn đt nhng thông tin tip nhn đc t bên ngoài đn các thành viên trong ni b
doanh nghip, nhng ngi có th s dng nhng thông tin này; th hai, nhà qun lý giúp truyn
đt nhng thông tin t cp di này đn cp thp hn hoc đn các thành viên khác trong t chc,
nhng ngi có th s dng thông tin mt cách hiu qu nht. Trong khi vai trò truyn đt cung
cp thông tin cho ni b thì vai trò phát ngôn ph bin thông tin cho bên ngoài v nhng vn đ
nh k hoch, chính sách, kt qu hot đng ca t chc. Do đó, nhà qun lý tìm kim thông tin
trong vai trò giám sát, truyn đt thông tin v
i ni b và sau đó kt hp vic cung cp thông tin
quan trng theo yêu cu ca vai trò quyt đnh.
1.2.3. Nhóm vai trò quyt đnh
Nhóm vai trò quyt đnh bao gm vic ra nhng quyt đnh quan trng có nh hng đn t
chc. Có bn vai trò mô t nhà qun tr là ngi quyt đnh:
- Vai trò cách tân hay còn gi là vai trò doanh nhân, là ngi luôn  đim gc ca mi thay
đi và ci tin, khai thác các c hi m
i.
- Vai trò th hai trong nhóm này là vai trò x lý các tình hung: Gn lin vi vic đa ra các
hành đng kp thi khi t chc phi đi mt vi nhng bin c bt ng, nhng khó khn không
lng trc đc.
- Vai trò th ba là phân phi các ngun lc ca t chc.
- Cui cùng, vai trò đàm phán th hin s đi din cho t chc thng lng đàm phán ký
kt các h
p đng, nh hng tùy theo các lnh vc trách nhim ca nhà qun tr.
Trong các cuc tip xúc làm n, nhà qun tr phi là mt chuyên gia trong lnh vc ngoi
giao. Làm n thi m ca đa phn là các cuc tip xúc, mun thành đt phi hc cách thng
lng. Mm do kt hp vi cng rn và cng quyt, lý trí cùng vi nhân bn là bí quyt thành
công trong thng lng v

nghip. H chu trách nhim điu hành và phi hp hot đng ca các qun tr viên cp c s.
Tuy nhiên hin nay, nhiu t chc ngi ta loi b cp qun tr này.
c) Qun tr cp cao:
Là nhng ngi chu trách nhim điu hành và phi hp các hot đng chung ca t chc
và đm nhn nhng chc v cao nht c
a t chc nh: Ch tch Hi đng Qun tr, Tng Giám đc,
Giám đc điu hành. Qun tr gia cp cao là nhng ngi chuyên vch ra mc tiêu, chin lc
chung cho toàn b t chc và thit lp các mc đích tng quát đ cp di thc hin.
1.3.2. S khác nhau gia nhà qun lý điu hành và nhà qun lý cp cao
Xác đnh đúng chc nng và đc trng ca v trí qun lý, lãnh đo s giúp tng đc nng
lc chung ca t chc và đi ng nòng ct
NHÀ QUN LÝ IU HÀNH NHÀ QUN LÝ CAO CP
Yêu cu nhng ngi khác phi hoàn thành nhim v Truyn cm hng cho con ngi theo các ý
tng mi
iu hành hot đng ca t chc theo điu l, n
i quy,
chính sách, ch trng v quy trình, quy đnh.
Hot đng vt khi các quy đnh, điu l,
ni quy… đ tìm kim s thay đi phù hp.
Là mt v trí c th đc đt ra đ qun lý và điu hành Là mt v trí xut phát t ý tng, sáng kin,
đòi hi phi có tình cm, sn sàng phc v
cho mi ngi
Qun tr cp cao
Qun tr cp trung gian
Qun tr cp c s

8
Làm các vic cho đúng Làm cho đúng công vic
Là ngi sáng to ln th hai Là ngi sáng to ln th nht
Quan tâm đn nng sut, hiu qu Quan tâm đn hiu lc

S dng quyn lc và quan h cp trên và cp di S dng s
 thuyt phc, quan h và nh
hng gia con ngi vi con ngi
1.4. CÁC K NNG VÀ CHC NNG CA QUN TR
1.4.1. Các k nng qun tr
Qun tr là quá trình làm vic cùng vi và thông qua các cá nhân, các nhóm và các ngun
lc khác. Qun tr đc th thách và đánh giá qua vic đt đc các mc tiêu thông qua s t
chc và thc hin các k nng khác nhau. Trc tiên, nhà qun tr phi có mt vn kin thc nht
đnh v h thng lut và thu trong kinh doanh, v marketing, tài chính doanh nghip, dây chuyn
sn xut, công ngh ây là yêu cu tiên quyt vì nó gn lin v
i hiu qu ca quá trình ra quyt
đnh.  tr thành mt nhà qun tr tài nng thì cn phi có nhng k nng cn thit. Sau đây là
mt s k nng quan trng mà mt nhà qun tr cn phi có:
a) K nng lãnh đo: ây là mt k nng không th thiu ca mt nhà qun tr. Lãnh đo
gii đc th thách qua s thành công trong vic thay
đi h thng và con ngi. Thut ng “lãnh
đo” đang đc s dng ngày càng nhiu hn khi nhc đn vai trò ca ngi qun tr vì chc
nng ca lãnh đo là x lý thay đi. Ngi qun tr cn phi lãnh đo gii đ thay đi sn phm,
h thng và con ngi mt cách nng đng. Nhà lãnh đo gii phi là ngi thúc đy quá trình
quyt đnh m
t vn đ và trao cho nhân viên ca h quyt đnh vn đ đó. Nu bn là mt nhà
lãnh đo gii, quyn lc s t đn vi bn, nhng bn cng phi bit khai thác quyn lc ca

9
nhng ngi khác. Bn phi thúc đy quá trình quyt đnh và làm cho quá trình đó hot đng. ó
là mt bài toán khó.
b) K nng lp k hoch: Nhà qun tr là ngi ra quyt đnh và toàn b b máy ca doanh
nghip s hành đng theo quyt đnh đó. Ngha là quyt đnh ca nhà qun tr nh hng rt ln
ti vn mnh ca doanh nghip. Mt k
hoch sai lm rt có th s đa đn nhng hu qu khó

t chc kinh doanh s
n xut.
a) Chc nng hoch đnh
Là vic xác đnh các mc tiêu và mc đích mà t chc phi hoàn thành trong tng lai và
quyt đnh v cách thc đ đt đc nhng mc tiêu đó. Hoch đnh gm ba giai đon nh thit
lp các mc tiêu cho t chc: Mc tng li nhun, th phn, hoc tng doanh thu ; sp xp các
ngun lc c
a t chc đ đt mc tiêu; quyt đnh v nhng hot đng ca t chc nh:
- Ra quyt đnh là quá trình la chn mt phng án hành đng hp lý nht đ đt mc tiêu
đã đ ra (la chn mt phng án đa ra xem xét).
- Ra quyt đnh đúng trong điu kin môi trng bin đng. ó là mt thách thc đi vi
các nhà qu
n tr:
b) Chc nng t chc
Là quá trình to ra c cu mi quan h gia các thành viên (các b phn trong t chc).
Thông qua đó cho phép h thc hin các k hoch và hoàn thành các mc tiêu chung ca t chc.

10
- Tin trình t chc bao gm vic: Thit lp các b phn, phòng ban và xây dng bng mô
t công vic t chc bao gm c chc nng nhân s: tuyn m, tuyn chn, hun luyn và phát
trin ngun nhân lc, do đó, mi ngi đu có th đóng góp n lc vào thành công ca t chc.
- Truyn đt thông tin, tri thc, k thut, ch th, mnh l
nh, thông tin cn thit đ thc hin
công vic, đng thi nhn thông tin phn hi.
c) Chc nng thúc đy đng viên (ch huy - lãnh đo):
ây là chc nng thúc đy, đng viên nhân viên theo đui nhng mc tiêu đã la chn.
Bng ch th, mnh lnh và tha mãn nhu cu vt cht và tinh thn. Các nhà qun tr thc hin các
chc nng ch huy đ thúc đ
y, đng viên nhân viên hoàn thành các mc tiêu đã đ ra.
d) Chc nng kim tra, kim soát

m vic đt ra nhng quy đnh, ch
đnh mt s ngi gi chc v th trng có mt s quyn điu hành nht đnh vi mt s nhng
ngi khác.
Nh vy, t chc là mt thc th có mc đích c th, rõ ràng, có nhng thành viên và có
mt c cu cht ch có tính h thng. T chc là mt th
c th có mc tiêu phi hoàn thành.
11
1.5.2. Tính khoa hc và tính ngh thut ca qun tr
a) Qun tr là khoa hc vì nó nghiên cu, phân tích các quan h qun tr nhm tìm ra
nhng quy lut và c ch vn dng nhng quy lut đó trong quá trình kinh doanh sao cho có hiu
qu. c bit là luôn tìm ra các phng pháp đ đi mi các hot đng qun tr. Quá trình kinh
doanh luôn đt ra nhng nhim v mi cho các nhà qun tr. Hoàn thin qun tr nh là mt yêu
cu tt yu trong quá trình phát trin ca t ch
c, ca doanh nghip.
Trong điu kin cnh tranh ngày càng gia tng, các ch doanh nghip mun cu vãn s đ
v ca doanh nghip, hoc đa doanh nghip sang mt bc phát trin cao hn v cht đu đòi
hi phi có s hoàn thin nhng nhân t trong qun tr, nh phng pháp, ngh thut, công ngh
và c cu t chc qun tr kinh doanh. Do đó, vic phân tích kinh t
 các hot đng sn xut kinh
doanh, đi mi doanh nghip, nâng cao hiu qu qun tr là ni dung quan trng ca lý thuyt
qun tr.
Lý thuyt qun tr cung cp nhng khái nim c bn làm nn tng cho vic nghiên cu các
lnh vc qun tr chuyên ngành nh qun tr Tài chính, qun tr Nhân s, qun tr Marketing
Lý thuyt qun tr còn là mt khoa hc liên ngành, vì nó s d
ng tri thc ca nhiu môn khoa hc
khác, đng thi cng làm c s nghiên cu cho các môn khoa hc đó.
b) Qun tr là mt ngh thut: Ngh thut kinh doanh (còn gi là thut kinh doanh hay th


12
cm và thích nghi vi mi hoàn cnh, đng thi, nhn thc mt cách chun xác và đy đ các quy
lut khách quan xut hin trong quá trình kinh doanh, đng thi có phng pháp ngh thut thích
hp, nhm tuân th đúng các đòi hi ca các quy lut đó.
TÓM TT
Khái nim ca qun tr: Qun tr là mt quá trình nhm đt đn các mc tiêu đ ra bng
vic phi hp hu hiu các ngun lc ca doanh nghip.
Mc tiêu ca qun tr: Mc tiêu ca qun tr là to ra giá tr thng d tc tìm ra phng
thc thích hp đ thc hin công vic nhm đt hiu qu cao nht v
i chi phí các ngun lc ít
nht.
Các điu kin hình thành quá trình qun tr:
- Phi có ch th qun tr là tác nhân to ra tác đng qun tr và mt đi tng qun tr tip
nhn s tác đng đó.
- Phi có mt mc tiêu đt ra cho c ch th và đi tng
- Phi có mt ngun lc đ ch th qun tr
 khai thác và vn dng.
Ý ngha ca qun tr: Mc tiêu ca hot đng qun tr giúp doanh nghip có nhng kin
thc, k nng cn thit đ gia tng hiu qu trong hot đng kinh doanh vì mc tiêu li nhun
cng nh mc tiêu phi li nhun.
Bn cht ca qun tr: Qun tr xét v mt t chc - k thu
t là s kt hp n lc ca con
ngi trong t chc. Nói mt cách khác, qun tr là qun tr con ngi trong doanh nghip, thông
qua đó s dng có hiu qu nht mi tim nng ca doanh nghip.
Qun tr xét v mt kinh t - xã hi là qun tr vì mc tiêu, li ích ca doanh nghip, bo
đm cho doanh nghip tn ti, sng còn và phát trin lâu dài. Nói cách khác bn cht c
a qun tr
tu thuc vào ch s hu ca doanh nghip.
Mô hình qun tr: Trong mt t chc, các nhà qun tr đc chia ra làm ba cp: Qun tr cp

1. Trình bày khái nim và bn cht ca qun tr?
2. Phân tích s hình thành và tính tt yu ca qun tr?
3. Trình bày vai trò và mc tiêu ca qun tr?
4. Trình bày vai trò ca các nhà qun tr?
5. Phân tích các k nng ca qun tr?
6. Phân tích các chc nng ca qun tr?
7. Trình bày các mô hình qun tr trong doanh nghip
8. Gii thích ti sao li cho rng qun tr va là khoa hc, va là ngh thut? 14
PHN TH HAI.

2.1.1. Trng phái qun tr khoa hc
Mc tiêu ca các nhà qun tr theo trng phái này là thông qua nhng quan sát, th
nghim trc tip ti xng máy nhm nâng cao nng sut, hiu qu và ct gim s lãng phí. Qua
gn mt th k, trng phái này có nhng tên gi khác nhau nh: qun tr khoa hc, nghiên cu
thao tác hay qun tr hiu qu.
Trng phái này dành nghiên cu qun tr trong phm vi h thng doanh nghip  góc đ
to ra m
t c cu t chc qun tr hp lý, mt ch đ điu hành khoa hc và cht ch đ đem li
hiu qu cao cho công tác qun tr trong h thng. óng góp to ln cho trng phái này k ti các
nhà qun lý Rô-bt Ô-oen, An-đriu Ur, C. Báp-bít-gi, F.W. Tây-l, Hen-ry Fayol v.v
a) Rô-bt Ô-oen (1771 - 1858) là mt trong nhng ch xí nghip đu tiên  Xct-len tin
hành t chc mt "xã h
i công nghip có trt t và k lut, ông chú ý ti nhân t con ngi trong

15
t chc và cho rng nu ch quan tâm đu t ti thit b máy móc mà quên yu t con ngi thì xí
nghip cng không th thu đc kt qu. Quan đim qun tr ca Rô-bt Ô-oen mc dù còn gin
đn nhng đã bc đu chun b cho s ra đi ca mt b môn qun lý đc lp.
b) An-đriu Ur (1778 - 1857) ngi đã sm nhìn thy vai trò c
a qun lý và vic đào to
kin thc cho các nhà qun lý. Ông là mt trong nhng ngi đu tiên ch trng vic đào to 
bc đi hc cho các nhà qun tr và ông cho qun tr là mt ngh.
c) C. Báp-bít-gi (1792 - 1871) ngi đu tiên đ xut phng pháp tip cn có khoa hc
trong qun lý, ông rt quan tâm ti các mi quan h gia ngi qun lý và công nhân, và cng là
mt ngi góp phn tích cc đa qun lý tr thành mt b môn khoa hc đc lp.
d) F. W. Tây-l (1856 - 1915) là ngi đc th gii phng Tây gi là “cha đ ca thuyt
qun lý khoa hc”, là mt trong nhng ngi m ra mt “k nguyên vàng” trong qun lý ca
nc M, ngi xây dng mt phng pháp qun lý đc dùng làm c s tri thc cho công vic
qun lý  M, Anh, Tây Âu, Bc Âu và Nht Bn trong các xí nghip sau này.
Tây-l xut thân là mt công nhân và tr thành k s tri qua quá trình ban ngày đi làm,

vào m rng h thng khuyn khích vt cht cho ngi lao đng vi các bin pháp nh:
- Khuyn khích công nhân sau mt ngày làm vic nu h làm vic tt.
- Khuyn khích cho đc công, qun đc da vào kt qu làm vic ca công nhân di s
giám sát trc tip ca h nhm đng viên h trong công vic lãnh đo, qun tr.

16
Bin pháp này đã khuyn khích các đc công qun lý tt hn. Cng trên c s này, các
phng pháp qun tr tin đ thc hin mi đc đa vào trong qun lý nh phng pháp đng
gng (CPM - Critical Path Method) và phng pháp s đ mng li (PERT - Program Evaluation
and Revie Technique). Trong lý thuyt này, khía cnh li ích đc chú ý hn nhiu.
g) Frank B (1868 - 1924) và Liliant M. Gibreth (1878 -1972)
Hai tác gi này đã nghiên cu rt chi tit quá trình thc hin và quan h gia các thao tác,
đng tác và c đ
ng vi mt mc đ cng thng và mt mi nht đnh ca công nhân trong quá
trình làm vic, t đó đa ra phng pháp thc hành ti u nhm tng nng sut lao đng, gim s
mt mi ca công nhân.
Các phng pháp thuc trng phái này đã có nhng đóng góp có giá tr cho s phát trin
ca t tng lãnh đo, qun tr, phát trin k nng lãnh đo, qu
n tr qua phân công, chuyên môn
hóa lao đng, đng thi là nhng ngi đu tiên nêu lên tm quan trng ca vic tuyn chn và
hun luyn nhân viên, dùng đãi ng đ tng nng sut lao đng. Tuy nhiên, các tác gi đã phát
trin mt phng pháp lãnh đo, qun tr mang tính khoa hc hóa mt cách thun túy nh “máy
móc hóa con ngi”, gn cht con ngi vào mt dây chuyn công ngh đ lãnh đo, qun tr và
tng nng su
t lao đng.
ánh giá chung v trng phái qun tr khoa hc
Quan đim chú trng vào yu t con ngi là mt quan đim tin b ca Tây-l. Hin nay
quan đim này đc các nc tiên tin tha nhn và áp dng trong hot đng qun tr.
2.1.2. Lý thuyt qun tr hành chính
a) Hen-ry Fayol (1841 - 1925) ngi ch trng phi có mt lý thuyt qun tr khoa hc

các quy đnh, các lut l
, chính sách trong hot đng lãnh đo, qun tr; đnh rõ quyn lc và tha
hành trong lãnh đo, qun tr.
Ông đa ra mt cách thc tin hành mt t chc. Quy trình có by đc đim:
- H thng các nguyên tc chính thc;
- m bo tính khách quan;
- Phân công lao đng;
- C cu h thng cp bc ca t chc;
- C cu quyn l
c chi tit;
- S cam kt làm vic lâu dài;
- Tính hp lý.
Cùng vi nhng đc đim này là phng pháp qun tr cng rn.
c) Chester Barnard (1886 - 1961): Tác gi cho rng mt t chc là mt h thng hp pháp
ca nhiu ngi vi ba yu t c bn: S sn sàng hp tác; Có mc tiêu chung; Có s thông đt.
Nu thiu mt trong ba yu t đó t
 chc s tan v. Cng nh Weber, ông nhn mnh yu t
quyn hành trong t chc, nhng ông cho rng ngun gc quyn hành không xut phát t ngi ra
lnh, mà xut phát t s chp nhn ca cp di. iu đó ch có đc khi vi bn điu kin nh
sau:
- Cp di hiu rõ mnh lnh;
- Ni dung ra lnh ph
i phù hp vi mc tiêu ca t chc;
- Ni dung ra lnh phi phù hp vi li ích cá nhân ca cp di;
- Cp di có kh nng thc hin mnh lnh đó.
Nhn xét, đánh giá:
Trng phái lãnh đo, qun tr hành chính ch trng rng nng sut lao đng s đt cao
trong mt t chc đc sp đt hp lý, đóng góp trong lý lun c
ng nh trong thc hành lãnh đo,
qun tr: nhng nguyên tc lãnh đo, qun tr, các hình thc t chc, quyn lc và s y quyn

ng thi tác gi cng nhn mnh, hiu qu ca lãnh đo, qun tr ph thuc vào vic gii
quyt các mi quan h
này.
2.2.2. Thuyt nhu cu A. Maslow
Thuyt nhu cu ca A. Maslow là thuyt đt ti đnh cao trong vic nhn dng các nhu cu
t nhiên ca con ngi nói chung. Cho đn nay, cha có thuyt nào thay th tt hn thuyt này
mc dù cng có khá nhiu “ng c viên" có ý đnh thay th. Theo thuyt A. Maslow, nhu cu t
nhiên ca con ngi đc chia thành các thang bc khác nhau t "đáy” lên ti “đnh”, phn ánh
mc đ "c bn” ca nó đi vi s t
n ti và phát trin ca con ngi va là mt sinh vt t nhiên,
va là mt thc th xã hi. Vic sp xp nhu cu theo thang bc t thp đn cao cho thy đ “dã
man" ca con ngi gim dn và đ “vn minh” ca con ngi tng dn.
Mc cao
Nhu cu v s t hoàn thin
Nhu cu v s kính mn và lòng t trng
Nhu c
u v quyn s hu và tình cm (đc yêu thng).
Mc
thp
Nhu cu v an toàn và an ninh
Nhu cu v th cht và sinh lý
Bng 2.1. Bc thang nhu cu ca Maslow
Cp đ thp nht và c bn nht là nhu cu th cht hay th xác ca con ngi gm nhu cu
n, mc,  Cp đ tip theo là nhu cu an toàn hay nhu cu đc bo v. Nhu cu an toàn có
ngha là đc đm bo an toàn v tính mng và an toàn v tài sn. Cao hn nhu cu an toàn là nhu
cu quan h nh quan h gia ngi vi ng
i, quan h con ngi vi t chc hay quan h gia
con ngi vi t nhiên. Con ngi luôn có nhu cu yêu thng gn bó. Cp đ nhu cu này cho
thy con ngi có nhu cu giao tip đ phát trin.  trên cp đ này là nhu cu đc nhn bit và
tôn trng. ây là mong mun ca con ngi nhn đc s chú ý, quan tâm và tôn trng t nhng

n kt qu thành đt
ca cá nhân mt cách rng rãi. ng thi, ngi lao đng cng cn đc cung cp kp thi thông
tin phn hi, đ bt nhân s vào nhng v trí công vic mi có mc đ và phm vi nh hng ln
hn.
e) i vi nhu cu t hoàn thin, nhà qun tr hoc ông ch cn cung cp các c hi phát
trin nhng th
 mnh cá nhân. ng thi, ngi lao đng cn đc đào to và phát trin, cn
đc khuyn khích tham gia vào quá trình ci tin trong doanh nghip hoc t chc và đc to
điu kin đ h t phát trin ngh nghip. Các tp đoàn kinh doanh ln trên th gii “thu phc” khá
nhiu nhân viên gii, k c nhng nhân viên rt “khó tính” t nhiu nc khác nhau do c ch hp
d
n mnh ngun tài nng này qua vic to điu kin cho h có vic làm n đnh, tin lng tr rt
cao và kh nng thng tin mnh, k c giao cho h nhng trng trách và v trí lãnh đo ch cht
trong doanh nghip
2.2.3. Herbert A.Simon (ngi M) nguyên là mt giáo s tin s ging dy  nhiu trng
đi hc  M trong nhng nm 50 th
 k XX, và t 1961 đn 1965 là Ch tch Hi đng khoa hc
xã hi M. Ông chuyên v khoa hc máy tính và tâm lý hc, tng nghiên cu v khoa hc đnh
lng trong kinh t, là mt trong nhng ngi tiên phong trong hot đng v “trí thông minh nhân
to” (máy tính có kh nng “t duy”).
Tip đó, ông chuyn sang nghiên cu v khoa hc qun lý vi hàng lot công trình: Hành vi
qun lý (1947), Qun lý công cng (1950), Lý lun v quyt sách trong kinh t hc và khoa h
c
hành vi (1959), Khoa hc v nhân công (1969), Vic gii quyt nhng vn đ v con ngi
(1972), Các mô hình khám phá (1977), Mô hình t duy (1979), Các mô hình v qun lý có gii
hn (1982), L phi trong các công vic ca con ngi (1983)…
Vi các cng hin đó, ông đã đc tng gii thng Nô-ben v kinh t t nm 1978.
T tng qun lý ca Simon có th rút ra qua các ni dung chính nh sau:
- Ct lõi ca qun lý là ra quyt đnh (quyt sách). Quy
t sách qun lý gm các vic:

h có th đóng góp nhiu hn cho t chc.
Mc Gregor cho rng, thay vì nhn mnh đn c ch kim tra thì nhà lãnh đo, qun tr nên
quan tâm nhiu hn đn s phi hp hot đng.
Thuyt X
Thuyt X là quan đim c đin nhn mnh đn bn cht con ngi. Cho rng bn cht con
ngi là xu. Do đó, các nhà qun tr c
n có nhng bin pháp cng rn đ kim soát, trng pht
và ch ng h. Ni dung thuyt X nh sau:

Ni dung thuyt X
- Hu ht mi ngi không thích làm vic và h s lng tránh công
vic khi hoàn cnh cho phép.
- a s mi ngi phi b ép buc đe doa bng hình pht và khi h
làm vic phi đc giám sát cht ch.
- Hu ht mi ngi đu mun b điu khin. H luôn tìm cách trn
tránh trách nhim, ít khát vng và ch thích đc yên n.
Thuyt Y:
Thuyt nhn mnh đn bn cht tt đp ca con ngi.i din thuyt này là Douglas
Mr.Gregor (1906-1964). Thuyt Y là quan đim hin đi: Nêu lên bn cht tt ca con ngi, các
nhà qun tr cn to điu kin đ h phát huy. Ni dung thuyt Y nh sau: 21
Ni dung thuyt Y
- Làm vic là mt hot đng bn nng tng t nh ngh ngi, gii
trí.
- Mi ngi đu có nng lc t điu khin và t kim soát bn thân
nu ngi ta đc y nhim.
- Ngi ta s tr nên gn bó vi các mc tiêu ca t chc hn, nu
đc khen thng kp thi, xng đáng.

t tác đng qua li gia con ngi vi con ngi trong hot đng  xí nghip. i din ca trng
phái này là M.P. Follet (1868 - 1933), ngi đã phê phán các nhà qun tr trc kia cha quan tâm
đn khía cnh tâm lý và xã hi ca qun tr, tip đ
ó là Elton Mayo (1880 - 1949), ngi rt quan
tâm đn yu t cá nhân trong tp th (nhóm), mc dù ông đánh giá con ngi là th đng trong
quan h vi tp th v.v
2.3.2. Trng phái qun tr gn h thng vi môi trng
Các nc t bn ch ngha trc cuc khng hong kinh t tha, trc các b tc ca quan
đim và cách thc qun tr ca mình và h đã tìm cách ci tin quá trình qun tr theo hng gn

22
h thng khu vc vi môi trng và tm thi thu đc nhng kt qu nht đnh. Các nhà qun tr
phng Tây tiêu biu là P. Drucker là ngi đu tiên m rng phm vi qun tr ca doanh nghip
ra vi th trng khách hàng và ràng buc ca xã hi, các đi th cnh tranh và các nhà cung ng
vt t thit b cho xí nghip.
Theo P. Drucker, qun tr có ba chc nng: qun tr công nhân, công vic; qu
n tr các nhà
qun tr và qun tr mt doanh nghip. Qun tr theo P. Drucker còn là s ch đng sáng to kinh
doanh ch không phi là s thích nghe th đng, đó là vic bám chc vào khách hàng và th
trng. Vi t tng này P. Drucker đã là mt trong nhng nhà qun tr góp phn xây dng nhiu
lý thuyt qun tr kinh doanh hin đi ngày nay (marketing, kinh t v mô v.v ). Chính vi quan
đim nói trên P. Drucker đã góp phn gii quy
t các b tc tng nh không gii ni ca ch
ngha t bn, ông đã đc các nhà t bn phng Tây và Nht, M gi là "Peter i đ". Hn ch
ca ông  ch không đ cp ti bn cht li ích ca hot đng qun tr, điu mà các nhà t bn
luôn luôn né tránh vì bn cht bóc lt ca nó.
- Các nhà qun lý Bc Âu, li
đa thêm vic gn qun lý kinh nghim vi vic điu hoà li
ích mt phn cho xã hi thông qua các c quan qun lý ca chính ph. Chính điu này đã làm cho
nhiu nc Bc Âu (Thy in, an Mch, Hà Lan v.v ) cng t nhn mình là các nc xã hi

Trng phái lý thuyt này quan nim rng mt t chc đc coi nh mt h thng trc tip
thng nht ca các b phn có quan h hu c vi nhau. Các khái nim di đây đc s dng đ
mô t các quan h ca t chc trong hot đng lãnh đo, qun tr:

23
* Phân h trong lãnh đo, qun tr: Là nhng b phn trong t chc liên kt vi nhau trong
mt h thng t chc thng nht.
* Cng lc hay phát huy li th ca hip đng tp th: Là trng thái trong đó cái chung
đc coi ln hn cái riêng. Trong mt h thng t chc, cng lc có ngha là các b phn tác
đng qua li ln nhau trong hot đng s to ra s
c mnh chung đc tng lên gp bi và mang li
hiu qu cao hn nhiu so vi trong trng hp các b phn hot đng đc lp. H2.1. Các yu t có hi ca lý thuyt h thng
2.4. CÁC TRNG PHÁI KHÁC
ó là trng phái qun lý kinh t  các nc XHCN ông Âu (c)T khi hình thành h
thng các nc xã hi ch ngha, vic qun lý đã đc đt ra trên c s bn cht ch đ xã hi
ch ngha là xoá b bóc lt, thc hin s hu xã hi xã hi ch ngha v t liu sn xut vi hai
mc tiêu qun lý là to ra nng su
t hiu qu cao và công bng nhân đo xã hi, vic qun lý đc
thc hin tp trung trong phm vi c nc. Qun lý kinh t đã thc s đc tách thành mt môn
khoa hc đc lp vi mt h thng lý lun và phng pháp lun cht ch và chun xác, do đó đã
nhanh chóng góp phn thúc đy nn kinh t ca các nc xã hi ch ngha phát trin vt bc.
Nhng cho đn đu nhng nm 50, do s phát trin kinh t bt đu chng li  nhiu nc, các
ách tc bt đu xut hin bi nhiu lý do, trong đó đáng k nht là lý do qun lý tp trung duy ý
chí ca các c quan nhà nc, bt chp các quy lut khách quan ca th trng vi các yu kém
ca đi ng các nhà qun lý điu hành b máy này. S b t
c đã kéo đn khng hong  mt s
nc và đang đòi hi các nhà qun lý phi xem xét li lý thuyt qun lý ca mình đ có bin pháp

và t chc thc
hin quyt đnh.
2. Phân loi các
quyt đnh qun
tr kinh doanh
theo điu kin ra
quyt đnh.