Nhật Bản với tiến trình liên kết ở Đông Á từ
năm 1990 đến 2009

Ngô Phương Anh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Châu Á học; Mã số: 60.31.50
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thị Quế
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Phân tích những nhân tố thúc đẩy hình thành tiến trình liên kết ở Đông Á từ
sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Nghiên cứu thực trạng hình thành và phát triển của tiến
trình liên kết ở Đông Á sau Chiến tranh Lạnh. Hệ thống hóa và phân tích một số quan
điểm, chính sách cơ bản đối với tiến trình liên kết khu vực Đông Á mà Nhật Bản đã
thực hiện trong giai đoạn 1990 - 2009, đánh giá mục đích cùng những đóng góp của
Nhật Bản trong việc thúc đẩy sự thành công của tiến trình hợp tác. Nhận định về
những thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên
kết ở Đông Á, trên cơ sở đó dự báo vai trò của Nhật Bản đối với hợp tác khu vực trong
thời gian tới. Đề xuất đối sách của Việt Nam trong quan hệ với Nhật Bản góp phần
thúc đẩy liên kết Đông Á thành công.

Keywords: Châu Á; Nhật bản; Đông Á; Quan hệ quốc tế

Content
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đông Á (bao gồm cả Đông Bắc Á và Đông Nam Á) là một bộ phận trọng yếu của khu
vực Châu Á - Thái Bình Dương (CA-TBD). Là nơi tập trung 65% GDP của thế giới, 55% giá
trị thương mại toàn cầu, 50% tổng giá trị các nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài, Đông Á đang
được mệnh danh là “khu vực của thế kỷ XXI” [38, tr.129]. Nằm ở bờ Đông của lục địa Á -
Âu, nơi đây là điểm giao thoa, đan xen lợi ích chiến lược của các cường quốc hàng đầu trên

của Đông Á. Với mục tiêu thoát khỏi sự khống chế của Mỹ, trở thành một cường quốc chính
trị có vị trí quan trọng tại CA-TBD, Nhật Bản đánh giá rất cao ý nghĩa của tiến trình liên kết
Đông Á. Trên thực tế, nước này đã điều chỉnh chính sách “quay về với Châu Á” trong rất
nhiều lĩnh vực, nhất là từ sau chiến tranh lạnh đến nay. Quan điểm, chính sách cũng như
những đóng góp thực tiễn đầy ý nghĩa của Nhật Bản chắc chắn sẽ có ảnh hưởng đáng kể đối
với tiến trình liên kết ở Đông Á nói chung và ảnh hưởng trực tiếp tới các quốc gia Đông Á nói
riêng, trong đó có Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam đang nỗ lực vươn lên, phấn đấu hoàn thành
mục tiêu cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Những

3
nhiệm vụ kinh tế - xã hội mà Việt Nam đang thực hiện phải được tiến hành đồng thời với
nhiệm vụ mở rộng quan hệ chính trị, đối ngoại quốc tế. Việc nghiên cứu về quan điểm, vai trò
và những đóng góp của Nhật Bản đối với tiến trình liên kết ở Đông Á trong bối cảnh toàn cầu
hóa hiện nay là việc làm hết sức cần thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu này có ý
nghĩa quan trọng đối với nước ta, nhất là trong thời điểm Việt Nam đang đổi mới, hội nhập
với thế giới, nhằm khẳng định vị thế của mình tại các diễn đàn khu vực và trên trường quốc
tế. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng sẽ góp phần làm phong phú hơn những hiểu biết về
Nhật Bản, đặc biệt là chính sách đối ngoại của quốc gia này trong khu vực Châu Á. Việt Nam
sẽ hoạch định được những chiến lược ngoại giao hợp lý nhằm tăng cường mối quan hệ hợp
tác hữu nghị với Nhật Bản, trên cơ sở song phương và đa phương, trong các tổ chức quốc tế
và khu vực mà hai nước cùng tham gia.
Xuất phát từ những nhận thức trên, tác giả đã chọn đề tài “Nhật Bản với tiến trình liên
kết ở Đông Á từ năm 1990 đến 2009” làm luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Châu Á học.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Như trên đã trình bày, việc tìm hiểu về tiến trình liên kết ở Đông Á đã thu hút rất nhiều sự
quan tâm, chú ý của lãnh đạo các nước trong khu vực. Đồng thời, đây cũng là một đề tài được
nhiều nhà khoa học, nhà chuyên môn trong và ngoài nước nghiên cứu.
Đã có không ít các công trình nghiên cứu bàn về vấn đề này tại Việt Nam, tiêu biểu
như: Đề tài cấp Bộ của Bộ Ngoại giao “Cộng đồng Đông Á: Quá trình hình thành và triển
vọng”; Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế “Hướng tới Cộng đồng Đông Á: Cơ hội và thách