Triết học Mác -Lênin trong sự nghiệp
đổi mới xã hội
Như chúng ta biết, Đại hội Đảng lần thứ VI đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện
trong đó có đổi mới tư duy lý luận, đề ra nhiệm vụ khắc phục sự chậm trễ của
khoa học xã hội trong đó có triết học. Qua hơn 5 năm thực hiện đổi mới chúng ta
đã đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng, trong đó có đổi mới tư duy
lý luận. Tuy nhiên chiều sâu và tầm cỡ của công cuộc đổi mới cũng như tính khó
khăn, phức tạp của những vấn đề do thực tiễn thế giới và trong nước đặt ra đòi
hỏi chúng ta phải có sự nỗ lực vượt bậc trong đổi mới tư duy lý luận, nhất là đổi
mới việc nghiên cứu và giảng dạy triết học mới đáp ứng được yêu cầu đặt ra.
1. Từ Đại hội VI đến nay, chúng ta đã đạt được một số thành tựu nhất định trong
đổi mới tư duy lý luận. Cụ thể là:
• Trong nhận thức về CNXH có nhiều điểm sáng tỏ hơn, thấy được nhiều cái
sai trong nhận thức cũ về CNXH.
• Bước đầu hình thành các quan điểm và nguyên tắc chỉ đạo sự nghiệp đổi
mới ở nước ta.
• Tư duy kinh tế có sự đổi mới quan trọng.
Triết học đã đóng góp nhất định vào kết quả chung trên đây của đổi mới tư duy lý
luận. Có thể nói, triết học đã tạo cơ sở lý luận và phương pháp luận cho quá trình
đổi mới tư duy lý luận, tư duy triết học, là hạt nhân lý luận cho sự hình thành tư
duy mới về CNXH, nhất là tư duy kinh tế và tư duy chính trị.
Trong thời gian qua, các nhà triết học đã đi sâu phân tích bản chất và nguyên nhân
của bệnh chủ quan duy ý chí ở nước ta và ở nhiều nước XHCN trước đây, làm
sáng tỏ cơ sở triết học của bài học mà Đại hội VI đã rút ra là "
Đảng phải luôn luôn
xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan
". Vấn đề
biện chứng của thời kỳ quá độ cũng đã được quan tâm nghiên cứu, nhất là mâu
thuẫn cơ bản và mâu thuẫn chủ yếu của xã hội ta, qua đó góp phần làm sáng tỏ lý
luận về CNXH và con đường đi lên CNXH của nước ta, đóng góp vào xây dựng
cương lĩnh mới của Đảng.

minh họa các quan điểm chính trị của Đảng chú ý gắn chặt hơn với thực tiễn của
CNXH, với thời đại, chú ý khai thác nhiều hơn ý nghĩa phương pháp luận của các
quy luật, phạm trù của triết học Mác-Lênin… Đã tổ chức nhiều cuộc tập huấn về
chương trình triết học mới cho giảng viên triết học trong hệ thống các trường đại
học và các trường Đảng. Về phương pháp giảng dạy, đã giảm bớt tính chất áp đặt,
một chiều trong trình bày, tăng thêm tính gợi mở, khả năng suy nghĩ độc lập sáng
tạo cho người học. Có thể nói rằng trong hơn 5 năm đổi mới, triết học đã phát huy
vai trò của nó bằng hàng chục năm trước đây.
2. Như vậy là thực tiễn đổi mới ở nước ta những năm qua đã khẳng định vai trò
của triết học Mác-Lênin, khẳng định ý nghĩa thế giới quan và phương pháp luận
của nó. Chủ nghĩa Mác-Lênin trong đó có triết học của nó cho đến nay vẫn là học
thuyết tiến bộ nhất, chưa một học thuyết nào có thể thay thế được, vẫn là nền tảng
tư tưởng và kim chỉ nam cho nhận thức và hành động cách mạng của chúng ta, vẫn
là vũ khí tinh thần của giai cấp vô sản như Mác đã nói cách đây trên 150 năm
Sự nghiệp đổi mới với tính chất mới mẻ, khó khăn và phức tạp của nó đòi hỏi phải
có lý luận khoa học soi sáng. Sự khám phá về lý luận phải trở thành tiền đề và điều
kiện cơ bản làm cơ sở cho sự đổi mới trong hoạt động thực tiễn. Phải khắc phục
tình trạng trước đây thường vắng bóng lý luận khi thông qua những quyết định
quan trọng và do vậy buộc phải ra quyết định trên cơ sở thuần túy kinh nghiệm.
Phải tạo cơ sở thế giới quan khoa học, tạo niềm tin cho cán bộ, Đảng viên trong
quá trình đổi mới theo định hướng XHCN trước những biến động sâu sắc, đầy
kịch tính của thời đại. Muốn vậy cần phải có triết học khoa học. Không thể đổi
mới thành công nếu thiếu mặt tư duy triết học sâu sắc. Triết học Mác–Lênin chính
là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho công cuộc đổi mới của chúng ta.
Nếu như chủ nghĩa Mác-Lênin về cơ bản là một khoa học về giải phóng và phát
triển con người và loài người thì biết học Mác-Lênin là triết lý của sự giải phóng
đó. Triết học là sự phản tư của thời đại, là sự nắm bắt thời cuộc bằng chiều sâu tư
tưởng. Vì vậy Engen khẳng định rằng một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao
lý luận thì phải có triết học. Bởi vì triết học là cơ sở của mọi loại tư duy (tư duy
kinh tế, tư duy chính trị, tư duy văn hóa, tư duy pháp luật ). Triết học theo một

chuyên gia giỏi những người uyên bác trong lĩnh vực triết học Nguyên nhân tình
trạng trên có nhiều. Có phần do điều kiện lịch sử khách quan, có phần do lãnh đạo,
có phần do bàn thân các nhà triết học. Sắp tới để phát huy mạnh mẽ và có hiệu qủa
vai trò của triết học vào sự nghiệp đổi mới, cần phải giải quyết các vấn đề sau đây:
• Triết học và thực tiễn: Phải tạo ra một bước ngoặt triết học hướng về thực
tiễn, coi trọng tổng kết thực tiễn và muốn vậy, phải tạo cơ chế liên hệ giữa
các nhà triết học với thực tiễn và phải có chế độ, chính sách, kinh phí thỏa
đáng để đi thực tế. Người làm triết học cần được thông tin tình hình trong
nước và thế giới kịp thời, không vì khó khăn về tài chính mà cắt bỏ sách
báo nước ngoài. Phải xóa bỏ tình trạng giới triết học nước ta bị tách biệt với
thế giới bằng cách tạo điều kiện nghiên cứu các tài liệu triết học ở các nước
tư bản và cho đi sang các nước đó để tìm hiểu tình hình đất nước họ và trao
đổi, tiếp xúc với giới triết học (cả mácxít và ngoài mácxít) ở đó.
• Triết học và chính trị: Chúng ta đã thấy tác hại của việc đồng nhất triết học
với chính trị, song đây là một mối quan hệ rất phức tạp và tế nhị đòi hỏi
phải xử lý đúng đắn để đảm bảo phát huy tính sáng tạo của người làm triết
học theo định hướng chính trị đúng đắn. Phải có cơ chế dân chủ trong
nghiên cứu để cho nhà lý luận dám nói thật ý nghĩ của mình mà không sợ bị
"mất an toàn". Phải thật sự tự do tư tưởng trong nghiên cứu vì không có tự
do tư tưởng thì không có sáng tạo khoa học. Tất nhiên điều đó cũng đòi hỏi
người làm triết học phải có đầy đủ ý thức trách nhiệm công dân, ý thức
trách nhiệm của nhà khoa học chân chính, hơn nữa lại là trách nhiệm của
nhà triết học mácxít.
• Xây dựng đội ngũ: Đội ngũ những người làm triết học nước ta vừa bị phân
tán, xé lẻ, vừa bị đóng cửa với thế giới bên ngoài, ít có đầu đàn và chuyên
gia, cơ cấu mất cân đối không đồng bộ, số người có học hàm và học vị còn
ít (bình quân ở các trường Đại học và Cao đẳng, chỉ có 0,45 phó Tiến sĩ
khoa học Mác-Lênin cho một trường). Cần nhanh chóng khắc phục tình
trạng trên đây, nếu không sẽ rơi vào nguy cơ lý luận càng lạc hậu hơn chứ
không phải khắc phục được sự lạc hậu. Phải đẩy mạnh việc đào tạo và đào