HA NệI VN HOA VA PHONG TUC (phờỡn 1) 1
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Muồc luồc
CHNG I: DấậU TẹCH 5
CHUA VUA 6
ềNH AI 8
Lẽẻ HệI CHUA TRM GIAN 11
CHUYẽN NGệI ềNH 15
CHUYẽN CAI AO LANG 19
BA NGệI Mệ HệèNG NHAN 23
CHUYẽN CON TRấU 27
CấY A 30
CHUYẽN CAI CH 33
CHUYẽN CAI CệNG LANG 37
NHNG PHO TNG QUY HIẽậM 41
CấY GAO 44
CON NGHẽ A 47
MIẽậU ệèNG Cệ 49
CH GII HA NệI 52
CAI CấèU MAI NGOI 55
NINH HIẽP 59
CHNG II PHONG TUC 62
TẽậT NHNG NM XA 63
MấM NGU QUAó 67
L KHÙỈC CUNG 2
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
TRANH TÏËT 69
CẤNH ÀU MA XN 73
NGÂY RÙÇM THẤNG GIÏNG 76
MA CƯËM, MA HƯÌNG 79
HAÂ NÖÅI – VÙN HOAÁ VAÂ PHONG TUÅC (phêìn 1) 5
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CHÛÚNG I: DÊËU TÑCH
L KHÙỈC CUNG 6
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CHA VUA
ÚÃ lâng Cha Vua, nay thåc lâng Thõnh n (qån Hai Bâ Trûng),
hâng nùm cố ba ngây lïỵ hưåi truìn thưëng vâo ngây mưìng 6, mưìng 7,
mưìng 8 thấng giïng vâ ngây mưìng 9 lâ ngây cấc tay cao cúâ tranh ngưi
quấn qn. Lâng Thõnh n cố tc lïå cấc Cư gấi lêëy chưìng xa vâ cấc
châng trai lêëy vúå xa àïìu phẫi thu xïëp vïì lâng ùn Tïët vâ dûå Hưåi.
Hưåi cố phêìn lïỵ, rûúác xấch vâ cấc trô chúi nhû àêëu vêåt chổi gâ vâ thi
cúâ tûúáng. Àêët nây thúâ Àïë Thđch mưåt ưng vua cúâ tûúáng nïn mưn cúâ tûúáng
àûúåc coi trổng àùåc biïåt.
Cha Vua lâ mưåt qìn thïí kiïën trc trang nghiïm, àểp àệ vâ cêìu
k. Cấi àưåc àấo ca qìn thïí kiïën trc nây lâ cố cha vâ àònh àïìu thúâ
vua Àïë Thđch. Ngay sau àêëy lâ àïìn thúâ Mêỵu, mưåt trong tûá bêët tûã vâ thên
ph Trêìn Hûng Àẩo. Nghơa lâ thúâ Phêåt Lậo, Nho, Tam giấo àưìng lûu.
Tûâ àúâi Lï, qìn thïí kiïën trc nây gổi lâ Àiïån Thûâa Lûúng, lâ núi Vua,
cấc hoâng tûã, cấc àẩi thêìn, hoâng thên nghó lẩi àïí chín bõ lâm lïỵ tïë úã
àân Nam Giao. Àân Nam Giao trûúác àêy tûúáng ca ưng trong cåc khúãi
nghơa n Thïë. Khi khúãi nghơa thêët bẩi, ưng Àiïìu trưën vïì Hâ Nưåi rưìi tr
trò cha. Cng chđnh úã àêy, àưìng chđ Nguỵn Phong Sùỉc, xûá Bùỉc K àậ
sûã dng cấc vôm sau bïå tûúång vua Àïë Thđch lâm núi ài vïì, hoẩt àưång vâ
êín nấu. Ngây 10-4-1956, àưìng chđ Trêìn Danh Tun àûa Bấc Hưì àïën
thùm cha. Bấc xem lẩi mêëy hưë vôm sau tûúång rưìi ài vïì phđa trûúác. Bấc
àùåt m lïn ngûåc, ci àêìu. Sau mưåt lc n lùång, Bấc bẫo bâ Lï Thõ Hiïìn
giưëng nhû nhûäng àònh cưí ca Viïåt Nam nối chung.
Nố àûúåc xêy dûång vúái quy mư khấ lúán. Tiïìn àònh cao, rưång, khoấng
àẩt gưìm 5 gian. Hêåu cung gưìm 3 gian, Tam quan thoấng, mấi àònh cong,
lúåp ngối ta. Sên àònh rưång, lất gẩch cưí, cố vûúân cêy, vûúân hoa vâ mưåt
giïëng thúi hònh bêìu dc. Khung cûãa Àònh Àẩi lâm theo kiïíu bûác bân.
Kïët cêëu khung xûúng àïìu in bùçng gưỵ àûúåc giûä vûäng búãi nhiïìu cưåt cấi vâ
cưåt qn to vâ cao bùçng gưỵ tûá thiïët.
Khưng gian Àònh Àẩi àûúåc múã rưång, múã ra bưën phûúng tấm hûúáng
chûá khưng xêy gẩch kđn xung quanh. Mổi ngûúâi cố thïí àïën thùm àònh tûâ
bêët k hûúáng nâo, qua nhûäng con àûúâng tùỉt vâ àûúâng lúán. Nùm 1592,
qn nhâ Mẩc àậ giao tranh vúái Trõnh Trổng tẩi àêy. Ngay sất cẩnh
cưíng Tam quan lâ con àûúâng Thiïn L nưíi tiïëng. Nưëi liïìn Thùng Long
vúái cấc trêën vâ cấc tónh phđa Nam lâ mưåt con àûúâng nhỗ, àâi hun ht
qua nhûäng àưìi cêy cưëi rêåm rẩp vâ cẫ mưåt rûâng mai (nay thåc khu vûåc
Bẩch Mai vâ Trûúng Àõnh).
Àònh Àẩi àûúåc xêy dûång cấch àêy khấ lêu vâ àậ trẫi qua nhiïìu lêìn
trng tu, sûãa chûäa lúán vâo nhûäng niïn hiïåu Vơnh Thõnh (1705), Cẫnh
Hûng (1774), Minh Mẩng (1840),. Thânh Thấi, Khẫi Àõnh. Thoẩt àêìu,
Àònh Àẩi chó cố gian giûäa thúâ . àûác Thânh Hoâng cao 5m. Àẩi vûúng
thêìn lâ mưåt trong 50 ngûúâi con lïn ni ca Lẩc Long Qn vâ êu Cú, sau
nây lâ thåc tûúáng thên cêån ca Sún Tinh. Bïn trấi thúâ thên mêỵu ca
Àẩi Vûúng ghếp vúái mêỵu Liïỵu Hẩnh. Bïn phẫi thúâ cấc cư, cêåu ca Lậo
Giấo, nghơa lâ cng cố mâu sùỉc Tam giấo àưìng lûu. Àònh Àẩi côn thúâ cẫ
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 1) 9
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
hai ưng phưỵng lâ hai ngûúâi hêìu cêån ca Àẩi Vûúng vúái nết mùåt tûúi cûúâi,
hốm hónh vâ cng mang nhûäng nết chêët phấc ca con ngûúâi àưìng qụ
Viïåt Nam. Àố chđnh lâ hònh ẫnh ca cấc vai “hïì chêo” xët hiïån sau nây,
ngûúâi bònh dên u tiïëng cûúâi lâ vêåy.
Cấc mẫng trang trđ àûúåc têåp trung vâo bûác cưìn nấch giûäa tôa àẩi
ët ca mưåt thúâi mổi ngûúâi àïën àêy cố thïí ty hûáng ài thùm cấc cha,
àïìn, àònh úã gêìn àố hóåc xëng cấc vûúân mú bất ngất vúái cấc quấn rûúåu
ven àûúâng, hóåc àïën cấc quấn ùn Vên Hưì. Rûúåu lâng Mú vâ nûúác mùỉm
Kễ Àư trûúác hïët àûúåc àem bấn úã àêy rưìi múái tỗa ài khùỉp núi vâ àậ trúã
nïn nưíi tiïëng.
Àònh Àẩi lâ mưåt di tđch trong qìn thïí di tđch lõch sûã vùn hốa vâ
du lõch cố giấ trõ ca qån Hai Bâ Trûng. Nhûng, cng nhû sưë phêån ca
mưåt sưë di tđch khấc, Àònh Àẩi chûa àûúåc ch mưåt cấch xûáng àấng. Mưåt
sưë gian àònh bõ lúã, st, àưì gưỵ bõ mổt, con ngûúâi àậ dêìn lêën chiïëm, xêm
phẩm quanh àònh. Cưíng Tam quan, sên, vûúân cêy, vûúân hoa, giïëng bêìu
dc àậ khưng côn nûäa lâm cho cẫnh quan ca Àònh Àẩi bõ thu hểp.
Thiïët nghơ cêìn phẫi cố sûå quan têm àùåc biïåt hún nûäa àïën viïåc khưi phc
sûãa chûäa vâ trng tu Àònh Àẩi àïí hònh ẫnh vïì Àònh Àẩi mậi àểp trong
têm trđ bao ngûúâi.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 1) 11
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
LÏỴ HƯÅI CHA TRÙM GIAN
Cha Trùâm Gian thåc xậ Tiïìn Phûúng; huån Chûúng M, tónh
Hâ Têy. Àêy lâ ngưi cha cưí dûång trïn quẫ àưìi cao chûâng 50 mết, cố cêy
cao bống cẫ vâ àêåm mưåt mâu cưí tđch. Xung quanh lâ nhûäng ngổn ni
Phûúång Hoâng vưỵ cấnh, ni Hoâng Xấ cố dấng con voi qu ni Àưìng Lû,
ni Sún Lưå, ni Trêìm. Cha cố à 100 gian. Cûá 4 cưåt lâ mưåt gian, cố trïn
400 cưåt. Mưỵi cưåt tr trïn mưåt hôn àấ chẩm hònh cấnh hoa sen. Dậy lan
can quanh cha, cng nhû cấc bêåc thïìm bùçng àấ cố chẩm trưí. Trïn cấc
vấn long, lấ giố, àêëu, xâ v.v cố hònh: mêy, hoa lấ, rưìng, tiïn nûä
Phđa trûúác cha cố gấc chng cao hai têìng, chưìng diïm, tấm mấi,
nùçm trïn àưìi cao vúái hâng trùm bêåc àấ. Àêy lâ cưng trònh kiïën trc giấ
trõ lâm bùçng gưỵ qu vúái cấc àêìu àao cao vt, mïìm mẩi. Trïn “ gấc
chng cố treo mưåt quẫ chng lúán, àc vâo nùm 1794 thúâi Têy Sún vúái
bâi minh ca Trêìn Bấ Hiïn, ngûúâi xậ Vên Canh.
ngûåa hưìng vâ àưi voi. Dûúái chên nhûäng con vêåt linh thiïng nây cố nhûäng
bấnh xe lùn. Mưỵi con vêåt àïìu àûúåc che lổng vâ cố mưåt chiïën binh ài bïn
cẩnh
Hai chiïëc tấn thïu long, phûúång ài trûúác múã àûúâng cho cấc chêëp
kđch lang nai nõt, mang lưå bưå, kim qua, ph viïåt, chy àưìng Cấc chêëp
kđch lang ài hai bïn. Hổ lâ nhûäng châng trai dng cẫm, xưng pha trêån
mẩc khi xûa, úã giûäa hổ lâ mưåt quan viïn mùåc ấo thng xanh, cố lổng che,
mang mưåt chiïëc biïín cố ph vẫi àỗ ghi mêëy chûä: “ Thûúång àùèng tưëi linh
thêìn “ (thấnh tưëi linh hẩng nhêët):
Sau àoân chêëp kđch lâ phûúâng “Àưìng Vùn” gưìm 2 ngûúâi chó huy
cêìm trưëng khêíu, mưåt ngûúâi cêìm thanh la, 2 ngûúâi cêìm sïnh tiïìn, 8 ngûúâi
àấnh trưëng bẫn àeo 8 thùỉt lûng. Hổ àấnh bùçng hai di nhỗ cố hai châng
thanh niïn mùåt hoa da phêën àống giẫ lâ hai cư gấi àeo hai chiïëc trưëng
cúm lâm “ Con àơ àấnh bưìng” . Hổ vûâa ma vûâa hất, vûâa vưỵ trưëng; mùỉt
nhòn ngang, nhòn dổc, lùèng lú nhû nùỉng ma xn.
Sau àố, mưåt ưng giâ cố dấng tiïn phong àẩo cưët, mùåc ấo thng àưå
mâu mấu, vấi lấ cúâ “vđa”. Cúâ bùçng vốc àỗ viïìn vâng cố thïu chûä “Lïånh”.
Lấ cúâ nây cng àûúåc lổng che. Àố lâ lïånh ca thêìn linh. Thónh thoẫng cúâ
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 1) 13
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
lïånh àûúåc phêët lïn âo âo, nhùỉc lẩi thúâi chinh chiïën oai hng ca thêìn.
Ngay sau àố lâ mân gûúm tët trêìn do ba ngûúâi àiïìu khiïín.
Àïën phûúâng bất êm gưìm 8 nhẩc c, phất ra tûâ 8 hïå thưëng êm
thanh ca 8 vêåt liïåu khấc nhau: Bâo (quẫ bêëu), Mưåc (gưỵ thẩch (àấ), Kim
(kim khđ), Ti (súåi tú), Trc (tre) Chng lâ nhûäng nậo bẩt, àân, sïnh
tiïìn, kên, trưëng nhỗ, nhõ, sấo hóåc tiïu
Phûúâng bất êm thûúâng cố mêëy àiïåu Lûu Thy, Hânh Vên, Ng Àưëi
trong sët cåc rûúác. Khi trang nghiïm cố lïånh thò cûã nhậ nhẩc.
Sau phûúâng bất êm lâ long àònh. Àố lâ chiïëc, nhỗ vâ cao cố mấi
che. Trong cố bây hûúng ấn, ng quẫ àónh trêìm vâ bất hûúng cố cùỉm
“Múã hưåi úã cha lâ hònh thûác tưí chûác súám hún kiïíu tưí chûác úã àònh. Do
vêåy, lïỵ hưåi cha Trùm Gian côn vổng lẩi nhiïìu êm thanh vâ mâu sùỉc
àiïín hònh ca mưåt quấ khûá xa xûa vúái nhûäng nết hng trấng mang tđnh
nghïå thåt.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 1) 15
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CHUÅN NGƯI ÀỊNH
ÚÃ cấc lâng, xậ Viïåt Nam xûa, hêìu nhû lâng nâo cng cố mưåt ngưi
àònh. Cố ngưi àònh chung cho cẫ mêëy xậ hóåc huån. Àònh nùçm úã mưåt
khưng gian trung têm, rưång lúán vâ cố phong cẫnh àểp ca lâng qụ Viïåt
Nam. Mổi sinh hoẩt chđnh trõ, kinh tïë vâ xậ hưåi ca cưång àưìng thúâi L
thûúâng diïỵn ra úã cha. Nhûng tûâ giûäa àúâi Trêìn, cấc sinh hoẩt àố àûúåc
chuín sang àònh vâ truìn thưëng àố àûúåc giûä cho àïën têån àúâi Nguỵn.
Àònh côn lâ núi nghó ngúi, dûâng chên ca vua hóåc cấc quan lúán ài vi
hânh, tìn du. Àònh lâng lâ núi t hổp, bân bẩc cưng viïåc vâ lâ núi thúâ
cng Thânh Hoâng. Cha dng nhên, nghơa àïí trõ dên, àònh dng phấp
trõ àưëi vúái dên. Àònh côn lâ núi thûåc thi lïå lâng: thu thụë, xết xûã khao
vổng, ngẫ vẩ Con gấi trong truån xûa, khưng chưìng mâ chûãa, bõ mang
ra àònh ngẫ vẩ. Nhûäng dõp lïỵ tïët, hưåi hê, diïỵn xûúáng v.v àïìu diïỵn ra úã
àònh vâ sên àònh. Vúái ngûúâi bònh dùn, àònh cng lâ núi giao tiïëp gùåp gúä,
trao àưíi kinh nghiïåm lâm ùn. Àònh lâ mưåt têåp húåp kiïën trc múã, chûá
khưng khếp kđn nhû cha. Àònh khưng cố tûúâng bao quanh. Tûâ bưën
phûúng, tấm hûúáng àïìu cố thïí àïën vúái àònh. Nưåi thêët, ngoẩi thêët ca
àònh àûúåc trang trđ nguy nga, àưåc àấo. Cố nhûäng bûác tûúång, ph àiïu
àûúåc chẩm trưí cưng phu àậ gêy êën tûúång mẩnh mệ trong giúái m thåt
trong vâ ngoâi nûúác nhû úã àònh Liïn Hiïåp (Hâ Têy), àònh Ph Lậo (Hâ
Bùỉc àònh Tam Canh (Vơnh Ph), àïìn Giấ (Hâ Nưåi) v.v
Vâo àònh phẫi qua cưíng tam quan vâ sên àònh. Àònh thûúâng àûúåc
dûång lïn bùçng nhiïìu cưåt gưỵ to vâ dâi. Ngûúâi ta thûúâng nối: “To nhû cấi
cưåt àònh”. Côn cêu: “bao giúâ cêy cẫi lâm àònh” lâ chó cấi àiïìu khưng bao
trònh ph lâ nhûäng cưng trònh xêy dûång choấng ngúåp vâ hoa m. Trong
dên gian, àònh lâ mưåt hònh ẫnh quen thåc vâ gùỉn bố trong têm hưìn mưỵi
ngûúâi dên Viïåt Nam:
“Qua àònh ngẫ nốn, trưng àònh
Àònh bao nhiïu ngối, thûúng mònh bêëy nhiïu”.
Hóåc nhû:
“Trc xinh trc mổc àêìu àònh
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 1) 17
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Em xinh em àûáng mưåt mònh cng xinh”
Nam nûä tònh tûå vúái nhau úã àònh:
“Bïn àònh tưi àậ si mï.
Tưi u ngûúâii lùỉm, xin thïì àònh úi”
Cố anh châng kïí lïí:
“Hưm qua tất nûúác bïn àònh vúái em ”
Sên àònh thûúâng cố nhûäng cêy cưí th, cêy àẩi, cêy si cêy tấo v v. .
Thõ Mêìu trong vúã chêo Quan êm Thõ Kđnh hất rùçng:
“Tiïíu nhû tấo rng sên àònh
Em nhû gấi dúã ài rònh ca chua”.
Àònh lâ ngưi nhâ àểp àệ, trang nghiïm, to lúán nhêët lâng. Nố
thûúâng àûúåc vđ vúái nhûäng gò to lúán. Cấi nưìi àònh lâ nưìi to. Cư gấi cố “mưåt
àònh dun” lâ Cư gấi dun dấng cố thûâa. Trong gam mâu folkhorviïåt
Nam, ngûúâi xûa cho rùçng bưå ngûåc vâ mưng ca cư gấi câng to thò câng
àểp. Ngûúâi ta nối: “Hai phêìn to àûúåc tây àònh, thò con ngûúâi êëy câng
xinh câng giôn “ . Cêu ca dao nây ph húåp vúái quan niïåm thêím m ngây
nay, khi nhêën mẩnh vông ào sưë 1 vâ vông ào sưë 3 ca ngûúâi ph nûä câng
lúán thò giấ trõ thêím m câng cao. Tiïëng trưëng àònh lâ tiïëng trưëng àấnh
rêët to, bấo mưåt àiïìu gò quan trổng.
Ngûúâi quẫn l, trưng nom àònh lâ ưng Tûâ. ưng thûúâng lâ ngûúâi cố
CHUÅN CẤI AO LÂNG
Mưåt trong nhûäng hònh ẫnh thên thûúng, ùn sêu vâo trđ nhúá con
ngûúâi úã cấc lâng qụ tûâ thúâi thú êëu cho àïën lc vïì giâ lâ hònh ẫnh nhûäng
cấi ao lâng.Cêu “côn ao rau mëng, côn àêìy chum tûúng” nối lïn mưåt
cåc sưëng thanh àẩm mâ ung dung trong cẫnh thanh bêìn.
Nhûäng ngây giấp Tïët Ngun àấn, úã bïn búâ ao thûúâng diïỵn ra
nhiïìu hoẩt àưång nấo nhiïåt, ưìn âo mâ àùçm thùỉm. Ngûúâi ta tất cẩn ao rưìi
chia phêìn cấ cho nhau, cố nhûäng ngûúâi vúát tûâ dûúái ao lïn nhûäng cêy gưỵ
xoan ngêm trong bn tûâ thấng giïng àïí chín bõ lâm nhâ hóåc sûãa nhâ.
Nhiïìu ngûúâi chung nhau mưåt con lúån vâ mưí thõt ngay bïn búâ ao, chia
thõt, låc lông Ngûúâi ta rûãa lấ dong àïí gối bấnh chûng thêåt têëp nêåp vâ
nhưån nhõp. Phong cẫnh cấi ao thêåt àểp. Ma xn, cấc àấm cûúái à mâu
sùỉc ngẫ bống xëng ao lâng vúái nhûäng tâ ấo, khùn, nốn xïnh xang. Dấng
ài ca nhûäng ngûúâi dûå àấm cûúái in xëng nûúác nhû say nhû tónh. Ma
hẩ, trïn mùåt ao cố sen qu trùỉng, sen diïåp hưìng hóåc hoa sng toẫ ra
mưåt mi thúm nhể. Bïn cẩnh nhûäng bưng hoa sng thûúâng cố nhûäng
con chim cëc àen li thi. Lẩi cố cêu: “Ao cấ trï, ïm ẫ ng chúâ sung”
hóåc: “bêo lẩnh cêìu ao, ai àúåi chúâ? ” Cấi ao cng dûå bấo ma thu àïën:
Búâ ao hiu hùỉt, nûúác trong xanh , hay: “Ao thu lẩnh lệo nûúác trong veo” .
Àố lâ lc cëi thu àêìu àưng.
Búâ ao thûúâng àûúåc “trang àiïím” bùçng cấc loâi cêy quen thåc nhû
cêy vưëi, cêy sung, rùång cc têìn cưí tđch, vûúng vđt nhûäng àân gâ con cố
mâu hoâng ën. Búâ ao trong sấng nhû ca dao.
Mưåt gốc ao àûúåc bùỉc giân mûúáp àïí cho nhûäng quẫ bêìu, quẫ mûúáp
r xëng. Nhûäng khi hoa mûúáp núã lâm vâng rưåm cẫ mưåt gốc ao vúái
nhûäng cấnh bûúám bay ài, bay lẩi. Nùm 1937 - 1938, úã bòa mưåt sưë bấo Tïët
cố àùng ẫnh mưåt cư gấi dun dấng cng vúái mêëy lúâi ch thđch:
“Thoẫng tiïëng vâng thanh tao
L KHÙỈC CUNG 20
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 1) 21
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Ao cng lâ núi dên lâng gùåp gúä, tấn gêỵu àïí cố nhûäng thưng tin nhû:
Cư A xốm Hẩ sùỉp cûúái chưìng, bâ B ài ra tónh thùm coi trai hóåc ưng C
lïn lậo bẫy mûúi Mưåt vâi cư gấnh la, nghó bïn búâ ao, xëng ao khoẫ
nûúác, nhng cấi nốn xëng nûúác cho mất nốn hóåc sùén tay ûúát vët tốc
vâ vët lưng mây àïí cho cấc châng trai cố cêu ca dao: “ Cố rûãa thò rûãa
chên tay, chúá rûãa lưng mây chïët cấ ao anh”.
Àûáng úã búâ ao mưåt mònh, nhêët lâ trong nhûäng lc thanh vùỉng lâ cố
sûå mong, nhúá, tú tûúãng Nhû trong cêu ca dao: “Àïm qua ra àûáng búâ ao,
trưng cấ, cấ lùån, trưng sao, sao múâ”: Têm trẩng con ngûúâi trong lc nây
lâ nối bìn trong cội nhúá.
Trêìn Phûúng trong tđch chêo “Su Vên giẫ dẩi” lâ mưåt tay nưíi tiïëng
vïì khoe khoang vâ nối khoấc, àậ nối dûång lïn: “Sưng Tư Lõch lâ ao anh
thẫ cấ”. Nghơa lâ ngay cẫ cấi con sưng Tư Lõch xûa rưång, dâi lâ thïë mâ
cng chó lâ cấi ao thẫ cấ ca nhâ anh ta mâ thưi. Ngûúâi phûúng Têy thêëy
tûâ “ao” rêët thên mêåt vúái hổ nïn gổi biïín Caspienne lâ cấi ao ca ngûúâi
Sa La. Ngûúâi ài xa trúã vïì, thêëy chưën qụ hûúng lâ àểp hún cẫ, cng bưìi
hưìi: “Ta vïì ta tùỉm ao ta; d trong d àc ao nhâ vêỵn hún”. Ao nhâ ta tuy
khưng phẫi lâ àểp lùỉm, nhûng nố lâ cấi ca ta, cấi ca mònh nïn nố àểp
vâ qu vư cng.
Ngây xûa, hưìi khấng chiïën chưëng Phấp, àêu àêu cng cố nhûäng
mêíu chuån bi hng gùỉn vúái cấi ao lâng gổi lâ ao khấng chiïën. Àố lâ
nhûäng cấi ao àûúåc àâo sêu vâo bïn trong thânh nhûäng hâm ïëch lâm chưỵ
êín nấu cho du kđch. Tûâ nhûäng hâm ïëch àố lẩi côn àûúåc àâo sêu vâo bïn
trong, xun vâo cấc àûúâng ngêìm trong xốm. Cho nïn, trong nhûäng trêån
cân hóåc nhûäng trêån chiïën àêëu, du kđch nhẫy xëng ao lâ àõch khưng thïí
tòm thêëy àûúåc. Vâ nhûäng du kđch nêëp úã búâ ao lẩi xưng lïn àấnh àõch. Cố
nhûäng cấi ao nhåm mấu sau nhûäng trêån chiïën àêëu, àûúåc gổi lâ ao
thiïng hóåc mang tïn nhûäng ngûúâi nûä du kđch anh hng nhû: ao chõ
xêy dûång nhâ úã, dinh thûå” cêìu cưëng, múã cấc hậng bn lúán. Vò cố tâi kinh
doanh, cư nhanh chống trúã nïn nưíi tiïëng vïì giâu cố vâ thïë lûåc. Cư cố lông
thûúng àưëi vúái nhûäng ngûúâi bõ t tưåi nïn ln can thiïåp àïí lâm cho cấc
bẫn ấn ca hổ àûúåc giẫm nhể. Vúái nhûäng ngûúâi mang ấn tûâ 10 nùm àïën
15 nùm t , cư cng xin àûúåc tha bưíng nhû khưng. Bêët cûá úã núi nâo trong
toân qëc ( bõ mêët ma, bậo lt cư àïìu cho chúã gẩo, ngư àïën phất cûáu tïë
cho cấc nẩn nhên vúái sưë lûúång rêët lúán. Thónh thoẫng cư lẩi ài xe ngûåa, rẫi
nhûäng gối thõt bô chûâng mưåt lẩng vúái nhûäng gối lẩc túái nhûäng ngûúâi dên
nghêo úã hai bïn àûúâng nhûäng lêìn phất chêín nhû vêåy, cư àậ giïët hâng
chc con bô lúán. Cư phất cho mổi ngûúâi nhûng khưng bao giúâ cao ngẩo
mâ thûúâng ci xëng vúái nết mùåt trêìm tû. Cố ngûúâi nối lúán lïn:
- Cư nếm sang bïn nây thïm ài!
Vêng cư àấp.
L KHÙỈC CUNG 24
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Cư àûúåc vua nhâ Nguỵn tùång cho bưën chûä “Tiïët hẩnh khẫ phong”
vúái hâm rưång ca chng. Nhûng vïì sau cư can thiïåp nhiïìu vâo viïåc
giẫm ấn cho cẫ nhûäng ngûúâi t bõ nhâ chûác trấch cho lâ nguy hiïím, cố
tinh thêìn dên tưåc nïn cư cng bõ liïåt vâo “thânh phêìn nguy hiïím”. Tûâ
àố, cư bõ nhâ nûúác bẫo hưå khưng cho cư liïn lẩc gò vúái cấc cú quan, hổ têíy
chay cư, khưng cho lêåp cấc hậng bn vâ cẫn trúã nhûäng hoẩt àưång ca cư.
Thïë lâ cư àânh Phẫi rt lui vïì nhâ sưëng nhûäng ngây côn lẩi vúái mưåt cåc
sưëng khấ Phong lûu. Cư vêỵn rưång rậi vâ lâm nhûäng viïåc tûâ thiïån khưng
mïåt mỗi khi chïët. Bia cố àïì chûä “ Cư Tû Hưìng”.
Nùm 13 tíi, cư T (ngûúâi Hẫi Dûúng) àấnh vúä chai dêìu do cha sai
ài mua. Vïì nhâ súå cha àấnh cư àậ bỗ nhâ ài. ưng bưë ài tòm con mậi khưng
thêëy nïn ài xem bối. Thêìy bối úã àêìu cêìu Hẫi Dûúng bẫo: “phẫi 13 nùm
sau ưng múái thêëy àûúåc con gấi”. ưng cng khưng tin vâ qụn hùèn chuån
nây. Hún 10 nùm sau, cư V Thõ T àậ trúã thânh bâ cha Hâng Bẩc, cố
hùèn mưåt cấi àưång bâ cha nay úã khoẫng gêìn rẩp Chng Vâng). Àố lâ
qua cûãa hâng cng phẫi ngoấi àêìu lẩi hóåc ài ài lẩi lẩi vâi lêìn àïí ngùỉm
cư. Ngûúâi Hoa kiïìu úã Hâng Ngang nối rùçng àưi mùỉt ca Thõ Phûúång lâ
àưi mùỉt “Hoâng diïåp lẩc”. Àưëi tûúång nhòn vâo àưi mùỉt êëy tûå thêëy mònh
nhû mưåt chiïëc lấ vâng rúi Cư dấm tòm àïën tûå do trong tònh u vâ thûåc
hiïån àõnh àố. Nhûng khưng àûúåc. Cư phẫn àưëi cåc sưëng bùỉt ngûúâi àân
bâ lâm nư lïå. Cư àậ bỗ chưìng ài theo tiïëng gổi ca mưåt anh châng nhâ
bấo trễ àêìy tâi hoa. Sau àố, vâo nhûäng nùm 1927 -1928, cư phẫi chưëng
trẫ hâng loẩt nhûäng sûå àẫ kđch túái têëp ca gia àònh vâ xậ hưåi. Cư àậ chõu
sûå lûâa dưëi ca nhiïìu kễ giùng bêỵy. Cư àậ chõu nhûäng nưỵi cú cûåc sët. cẫ
nhûäng thấng nùm vâo Nam ra Bùỉc. Cư àậ qua tay nhiïìu ngûúâi àân ưng
vò sûå tưìn tẩi vâ vò cåc àúâi xư àêíy.
Nhûng àïën khi chïët cư khưng côn àưìng xu dđnh ti, phẫi nùçm chïët
mưåt cấch ï chïì, àiïu àûáng úã nhâ thûúng lâm phc. Àấm tang chó cố mưåt
ngûúâi tònh c r lông thûúng, àûa xe cư àïën mưå vâ sau àố khùỉc cho cư
mưåt têëm bia àïì: “LC Mưå ngûúâi bẩc mïånh Vûúng Thõ Phûúång”. Cấi chïët
ca ngûúâi àểp cố hânh trònh sưë phêån mâ cẫ ba cën sấch “Ana Karenina”
“Phc sinh” vâ Trâ Hoa Nûä cưång lẩi múái nối lïn àûúåc, àậ lâm nao nng
cẫ Hâ Nưåi vâ khùỉp núi trong nûúác.
*
* *
Copyright: Tài liệu đại học ©