CHƯƠNG 5: PHƯƠNG PHÁP TẠO HÌNH VÀ CẮT TỈA TRÊN CÂY ĂN TRÁI
1. TẠO HÌNH
Một vườn quả có mật độ trồng dầy thường cho thấy là có tiềm năng năng
suất cao nhưng đòi hỏi phải được thâm canh cao. Các hệ thống tạo hình thường
cho thấy năng suất cao thường đi đôi với sự ổn định thấp trong khi năng suất thấp
thường có sự ổn định cao. Như vậy để góp phần duy trì được năng suất, việc tạo
hình cắt tiả càng được chú ý trong các vuờn cây ăn trái trồng với mật độ dầy.
1.1. Định nghĩa tạo hình.
Là kỹ thuật định hình dạng cho cây, bao gồm một ít cắt tiả, thường được
thực hiện vào giai đoạn sinh trưởng sớm của cây (khi chưa có hoa trái).
Nói chung, chúng ta khó phân biệt được một cách rõ ràng giữa cắt tiả và
tạo hình vì hai kỹ thuật nầy hoàn toàn không tách rời nhau. Tuy nhiên, có thể thấy
rằng việc tạo hình có liên quan đến hướng phát triển của cây còn cắt tiả có ảnh
hưởng đến chức năng hoạt động sinh lý của cây, liên hệ đến việc tạo chồi, khả
năng ra hoa kết quả
1.2. Ý nghĩa quan trọng của việc tạo hình.
Mỗi loại cây có đặc điểm hình thái sinh trưởng phát triển riêng không thể
thay đổi. Tuy nhiên, ta có thể điều chỉnh để tạo được sự sinh trưởng phát triển có
hiệu quả nhất.
Tạo hình giúp điều khiển hướng sinh trưởng của cây, như tạo cho cây có
chiều cao thích hợp, hình dạng cân đối, hợp lý để sử dụng ánh sáng có hiệu quả
nhất, giúp cho sinh trưởng thuận lợi, tạo điều kiện dể dàng trong chăm sóc, phòng
trị sâu bệnh, thu hoạch dễ dàng
Tạo hình làm ảnh hưởng đến chất lượng trái qua việc cải thiện màu sắc trái
dưới ảnh hưởng của ánh sáng, giúp cải thiện kích thước trái thông qua việc tăng
hiệu quả phòng trị sâu bệnh (phun xịt hoá chất được đồng đều trên cây), tăng sự
hấp thu dinh dưỡng qua lá khi áp dụng cách bón phân qua lá.
Tạo hình giúp tạo sự cân bằng về sinh trưởng giữa rễ và thân cành như tạo
khung tán cho cây được vững chắc, cân đối, hạn chế đổ ngã, giúp hiệu quả áp
dụng khoảng cách trồng được rõ ràng.
1.3. Một số yêu cầu cần thiết cho việc tạo hình có hiệu quả.

- Tạo 3- 5 cành cấp 1 làm cành chính, các cành này mọc đều về các
hướng để tán cây được tròn đều, các cành chính giữ ở vị trí cách nhau 10-15 cm
đê phân lực, gốc nghiên của cành so với thân chính tương đối rộng để chạc cây
được khoẻ. Nghiên với mặt phảng ngang khoãng 30-45o để giúp cành cấp 2 phân
bố đều.
- Cành cấp 2 nên giữ lại 3-5 cành mọc xa thân để tán cây được thoáng.
Cành cấp 3,4 thì không hạn chế.
- Hạn chế hiện tượng hướng ngọn và lệch tán để giúp cây thấp tán tròn đều
như vậy chống gió tốt đễ chăm sóc.
- Hàng năm phải theo dõi cây để sữa cành, tỉa thoáng loại bỏ cành sâu
bệnh…
1.3.4 . Các kiểu tán cây:
- Kiển tán hình trụ
- Kiểu tán hình mâm xôi
- Kiểu tán hình chén
- Kiểu tán hình cầu
- Kiểu tán hình chổi
- Kiểu tán hình tháp
2. CẮT TIẢ
2.1. Định nghĩa cắt tiả:
Sau khi cây đạt được kích thước tối đa, chúng cần được cắt tỉa hằng năm
để giữ thể tích hoặc không gian đã được xác định. Do vậy, cắt tỉa được định nghĩa
như một khoa học và nghệ thuật của việc loại bỏ một bộ phận của cây để cải
thiện, sửa đổi hình dạng, ảnh hưởng đến sinh trưởng, ra hoa đậu trái, cải thiện
chất lượng sản phẩm hoặc sửa chữa các thiệt hại của cây (hạn chế sự già cỗi,
cạnh tranh giữa các cành nhánh với các chồi vượt, sâu bệnh, cành lá hư hỏng ).
Như đã đề cập, việc tạo hình được áp dụng để xác định một hình dạng hợp
lý cho cây, tạo điều kiện cho sự sinh trưởng có hiệu quả và việc cắt tiả nhằm duy
trì được hình dạng cây đã được tạo ra từ đầu.
2.2. Ý nghĩa của việc cắt tiả.

Một thí nghiệm tạo hình và cắt tỉa trên giống ổi JP1 thực hiện tại Mã Lai
(Norlia Yunus, 1990) trong thời gian 5 năm cho thấy, năng suất và số trái của cây
trong điều kiện cắt tỉa nhẹ cao hơn cây được cắt tỉa trung bình và nặng. Tuy
nhiên, không có sự khác biệt về trọng lượng trung bình của trái và tỷ lệ chất hòa
tan tổng số giữa các cây được áp dụng các mức độ cắt tỉa. Việc cắt tỉa nặng đã
giúp cây cho nhiều chối mới nhất. Trái mọc ra từ các chồi mới tại vị trí xa nhất tính
từ chổ cắt cành.
2.3. Một số nguyên tắc.
2.3.1. Cắt tiả trong giai đoạn cây chưa phát triển cành lá mới trong năm.
Cắt tiả bao nhiêu, mức độ như thế nào tùy thuộc vào cách cho trái của cây,
sự kết hợp giữa chồi (hay mắt) tháp và gốc tháp, sức sinh trưởng của cây. Tất cả
các yếu tố nầy thay đổi tùy loài cây trồng.
Do vậy, cây ăn trái cần được xếp nhóm tùy theo chúng có kiểu cho trái ở
nhánh bên (lateral) hay ngọn nhánh (terminal) hoặc cả hai.
Đối với các loài có các chồi cựa nhỏ mọc tận cùng trên nhánh và các chồi
nầy phát triển trong thời gian dài trên cây để cho trái, nên việc cắt tiả cần thực
hiện trên các nhánh đã phát triển trong mùa trước. Các nhánh dài cần được cắt
ngọn hoặc cắt bỏ hoàn toàn vì khi mang nhiều trái cành sẽ bị uốn cong xuống, trái
bị lắc nhiều trong gió gây bầm dập các trái khác trên cây.
Đối với các loài cho trái trên các nhánh bên mọc ra từ mùa trước, có thể cắt
bỏ 2/3 các nhánh mới mọc ra trong năm (có thể mọc ra trong giai đoạn cây mang
trái vụ vừa mới thu hoạch) và các nhánh già yếu, chỉ chừa lại các nhánh sinh
trưởng mạnh để cho trái trong mùa tiếp theo.
Sau khi cây đã cho trái một số năm, các chồi nhỏ trên những cành giàn sẽ
bị già cỗi, chết, thiếu ánh sáng hoặc bị gãy trong quá trình canh tác. Do vậy, các
cành giàn nầy có thể được đốn bỏ để tạo điều kiện cho cây mọc các cành sườn
mới và các chồi mới được tiếp tục mọc ra.
2. 3.2. Cắt tiả trong giai đoạn cây đang phát triển cành lá.
Được thực hiện trên các cây còn nhỏ nhằm chọn lọc các cành giàn thích
hợp và khi thực hiện trên cây cho trái thì nhằm loại bỏ các cành vượt (water

dây chì, kéo cắt cành (loại ngắn, loại dài), kéo giật, các loại cưa, sứa cắt cành,
thang dài