Cuộc đời sáng tác của Van Gogh
“Theo ơi,
Và cả cuộc đời anh đã theo đuổi các đường nét và tạo ra các bức họa
để được vẽ nhiều nhất mà anh có thể làm, rồi đến tận cuối đời mình, anh mong
được chết, nhìn lại phía sau với tình yêu và sự nuối tiếc đau đớn, và nghĩ “ Ôi,
những bức tranh mà mình đã có thể tạo ra chúng! ”. [1]
Đó là đoạn trích bức thư thứ 338 của Van Gogh gửi người em trai ngày 19
tháng 11 năm 1883. Đó là tóm tắt cuộc đời của Van Gogh (1853 - 1890, Hà Lan) -
nhà danh họa lừng danh của trường phái hậu ấn tượng [2].
Tranh của Van Gogh có đặc điểm là màu sắc gây cảm xúc mạnh, nét bút
thô, hình ảnh có đường viền lớn, tất cả mang bên trong nỗi đau khổ của một tâm
hồn bệnh hoạn khiến cho sau này nhà danh họa phải tự sát.
Cũng giống như các họa sĩ ấn tượng, Van Gogh vẽ từ cách quan sát trực
tiếp, không vẽ theo trí nhớ và bao gồm trong họa phẩm cách mô tả các cảm giác
nội tâm của mình. Đặc điểm của Van Gogh là cách dùng màu sắc. Nhà danh họa
đã sử dụng màu sắc một cách rất hàm xúc, không những coi màu sắc là một
phương tiện để thiết lập nên các tác dụng của ánh sáng và không khí, tạo nên chiều
sâu của thể tích và không gian, mà còn coi màu sắc là cách chuyển đạt sự đam mê
sâu thẳm mà họa sĩ rung cảm trước cảnh vật, kỷ vật và con người.
Van Gogh đã vẽ ba loại đề tài: tĩnh vật, phong cảnh và con người. Thời kỳ
đầu, tất cả các bức họa đều liên quan tới miền đất canh tác của nông dân, đời sống
của họ, những gian khổ mà họ phải chịu đựng. Năm 1885, ông đã vẽ bức họa nổi
tiếng có tên là “Những người ăn khoai” (The Potato Eaters, Pic.1). Bức họa này
mang mầu sắc u tối, theo phong cách diễn đạt của Frans Hals và Rembrandt, với

của thiên nhiên và tâm trạng của mình trước ngoại cảnh. Các đề tài tại miền Arles
này gồm các cây ăn trái đang nở hoa, các toàn cảnh của thành phố và vùng phụ
cận, các chân dung của bạn bè và người đưa thư Roulin, cảnh trí trong nhà và bên
ngoài nhà, một loạt các hoa hướng dương và “một đêm đầy sao ở Rhone” (Starry
Night Over the Rhone, Pic. 6). Qua các họa phẩm, Van Gogh đã khai triển sự
trong sáng về màu sắc và lối sắc nét về bút pháp, khác hẳn với đường nét mờ ảo
của trường phái Ấn Tượng (Impressionism). Trong mỗi họa phẩm của Van Gogh,
mỗi hình ảnh được vẽ rõ ràng và táo bạo, khiến cho ánh sáng có vẻ như phát ra
trực tiếp từ cảnh vật trong tranh.

Pic6. Starry Night Over the Rhone, Arles, september, 1888
Khi vẽ chân dung, Van Gogh không chỉ vẽ lại các nét đặc biệt của nhân vật
mà còn muốn ghi lại bản chất chính yếu của người mẫu và trong kỹ thuật này, màu
sắc đã đóng một vai trò chính, như tại hai chân dung vẽ năm 1888: “Họa sĩ người
Bỉ Eugene Boch” (Portrait of Eugene Boch, Pic.7). Và đối với Van Gogh, các màu
sắc khác nhau mang các hàm ý khác nhau: màu mặt trời tượng trưng cho sự ấm áp,
yêu thương, màu xanh mát mang ý nghĩa của ban đêm và vô tận, màu đỏ biểu hiện
sự đam mê và điều xấu xa. Cùng với cách diễn tả bằng màu sắc, Van Gogh còn mô
tả nhân vật bằng nét vẽ hoặc thô, nặng, hoặc thanh, nhẹ và chân dung của họa sĩ
Boch có nét bút tế nhị, tượng trưng cho một con người tinh tế.

Pic7. Portrait of Eugene Boch, september, 1888.
Sống đơn độc tại miền Provence, Van Gogh cho rằng cách đạt tới nghệ
thuật hội họa của mình mang nhiều tính cá nhân nên ông đã muốn tập hợp một số
họa sĩ để lập ra nhóm các họa sĩ ấn tượng miền nam, trong đó gồm cả Toulouse-
Lautrec, Paul Gauguin và một số người khác. Theo lời mời của Van Gogh, Paul
Gauguin đã về miền Arles vào tháng 8 năm 1888, sống trong căn nhà màu vàng,
nơi mà trên tường Van Gogh đã trang hoàng bằng một loạt các bức họa vẽ “Bình
hoa với 15 bông Hướng Dương” (Vase with Fifteen Sunflowers, Pic8). Cả hai họa
sĩ này đã vẽ cùng với nhau và vì Gauguin cao tuổi hơn nên đã hầu như đóng vai

chữa bệnh tại Saint-Rémy de Provence. Trong 12 tháng lưu ngụ tại nơi này, Van
Gogh đã vẽ ra các họa phẩm “Các cây trắc bá” (Cypresses, Pic 12), “Các cây ô-
liu” (Olive Trees, Pic 13), các bức chân dung của một số bác sĩ. Trong thời gian
sáng tạo này, 1889-1890, Van Gogh đã bộc lộ qua tác phẩm nỗi buồn và nỗi e sợ
bị mất đi cách tiếp xúc với thực tại. Vì bị giới hạn trong phòng hay trong vườn của
khu điều trị, nhà danh họa bị thiếu tự do trong việc lựa chọn đề tài, thiếu hẳn đi
cảm hứng từ cách quan sát trực tiếp, và luôn luôn Van Gogh không đồng ý với
cách vẽ từ trí nhớ. Chính tại Saint Rémy, các họa phẩm của Van Gogh không còn
chứa đựng các màu sắc mãnh liệt như trước, các đường viền bao quanh đề tài
không còn thô đậm và các hình thể mang hàm ý chạy vội tới người ngắm tranh hay
lùi xa về phía chân trời.

Pic12. Cypresses Saint-Rémy, June, 1889
Pic13. Olive Trees Saint-Rémy, Septemper, 1889
Van Gogh rời bệnh viện vào tháng 5 năm 1890 và đi về hướng tây bắc của
thành phố Paris, tới ngôi làng Auvers-sur-Oise, nơi mà Daubigny và Pissaro đang
sống và làm việc. Theo lời khuyên của Camille Pissaro, Van Gogh đã nhờ bác sĩ
Paul Ferdinand Gachet trị bệnh. Bức họa “Bác Sĩ Gachet” (Portrait of Doctor
Gachet, Pic. 14) của Van Gogh đã là một danh tác mới. Nhà danh họa cũng chọn
một số đề tài để vẽ như các cánh đồng bắp và lúa mì, thung lũng có dòng sông, các
mái nhà tranh của nông dân. Các họa phẩm trong thời kỳ này có các hình thể tự
nhiên, không bị méo lệch như trước kia và ánh sáng của miền bắc nước Pháp đã
làm cho sắc độ của họa phẩm tươi mới hơn nhưng vẫn đượm màu sám. Mọi vật
trong tranh có vẻ như linh động hơn, sống dậy hơn. Thế nhưng, thời kỳ sáng tác
này của Van Gogh đã không kéo dài được lâu. Nhà danh họa đã cãi lại bác sĩ
Gachet và cảm thấy quá lệ thuộc về kinh tế vào người em trai Theo và không còn
khả năng thành công nữa. Thế rồi vào đêm hôm 27 tháng 7 năm 1890, do quá
tuyệt vọng, nhà danh họa Van Gogh đã dùng súng, tự sát. Người em Theo vào lúc
này đã lập gia đình và có một con trai 6 tháng, cũng cảm thấy quá đau khổ, rồi qua
đời 6 tháng sau, vào ngày 25-1-1891 vì bệnh sưng thận kinh niên.

danh họa Van Gogh đã được bán đấu giá với giá biểu cao kỷ lục là 53.9 triệu Mỹ
kim.

Pic16. Irises, May, 1890
o O o