Công bằng xã hội
mục tiêu cốt lõi trong chính sách xã hội của Đảng ta
Bùi Văn Nhơn
Công bằng xã hội là mục tiêu cốt lõi của chính sách xã hội, nhằm
hướng tới ổn định xã hội, không ngừng nâng cao chất lượng mọi
mặt của đời sống nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước.
Thực chất công bằng xã hội
Với cách nhìn tổng thể, có thể hiểu công bằng xã hội là các giá trị định
hướng để con người sinh sống và phát triển trong các quan hệ giữa các
thành viên trong cộng đồng về vật chất cũng như về tinh thần. Đó là
những giá trị cơ bản trong các quan hệ xã hội như: quan hệ giữa mức độ
lao động và mức độ thu nhập; quan hệ giữa quyền sở hữu tư liệu sản
xuất và quyền định đoạt sự sản xuất và phân phối; quan hệ giữa mức độ
phạm tội và mức độ bị trừng phạt; quan hệ giữa các thành viên của xã
hội với hoàn cảnh kinh tế, mức độ phát triển trí lực khác nhau và cơ hội
tham gia vào quá trình giáo dục, khám chữa bệnh, hưởng thụ các sản
phẩm văn hóa, nghệ thuật, thể dục - thể thao
Điều kiện xã hội cụ thể của nước ta hiện nay đang mở ra những khả
năng cho các cá nhân, các tầng lớp xã hội phát huy năng lực và nguồn
lực để vừa mưu cầu lợi ích của mình, vừa tạo nên sức mạnh chung của
cộng đồng (dân giàu, nước mạnh), đưa đất nước từng bước tiến tới trình
độ hiện đại (văn minh).
Quan niệm công bằng xã hội theo chủ nghĩa bình quân hoặc cho mọi thứ
bất công hoành hành, có hại cho lợi ích của đại đa số nhân dân càng
không thể chấp nhận được. Có người đặt vấn đề, để đạt được sự tăng
trưởng kinh tế thì tất yếu phải hy sinh công bằng xã hội, cần chấp nhận
đạt tăng trưởng kinh tế trước rồi dần dần giải quyết những vấn đề xã hội
sau? Mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh không cho phép làm như vậy. Vả lại, nếu làm như thế thì đồng thời
cũng triệt tiêu luôn sự tăng trưởng kinh tế. Cũng có người cho rằng: đã là
kinh tế thị trường thì phải chấp nhận mọi thứ bất công? Kinh nghiệm một

và cả chỗ dựa chính đáng về nguồn lực đều có đất phát huy đến mức
cao nhất qua cạnh tranh lành mạnh.
Thứ ba, loại bất công phi lý, phi pháp. Đó là tất cả những bất công nào
hoàn toàn đi ngược lại những lợi ích của sự phát triển xã hội, làm cho đời
sống xã hội biến dạng và đạo đức xã hội suy đồi. Xóa bỏ những bất công
phi lý, điều tiết những bất công tự nhiên và hợp lý dù sao cũng là mặt thụ
động của việc thực hiện công bằng xã hội. Điều quan trọng hơn, mặt tích
cực, chủ động là xã hội dần dần tạo ra những điều kiện thuận lợi cho
những cơ may ngang nhau giữa các thành viên của xã hội trong những
lĩnh vực phúc lợi xã hội cần quan tâm, đặc biệt là cả lớp người có công
trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và cả những nạn nhân chiến tranh
mất khả năng lao động và kiếm sống cũng phải được hưởng những trợ
cấp thường xuyên đủ duy trì mức sống tối thiểu, mà không phải là chiếu
cố tình nghĩa hay nhân đạo theo lối ban phát.
Vấn đề công bằng xã hội đối với nước ta
Tiêu chí hàng đầu của công bằng xã hội ở nước ta hiện nay là xem nó có
lợi hay hại cho đời sống nhân dân và sự phát triển của đất nước. Kinh
nghiệm cho thấy, đặt công bằng xã hội lên hàng đầu sẽ dẫn tới chỗ triệt
tiêu những yếu tố phát triển kinh tế, nhưng đặt hiệu quả kinh tế lên hàng
đầu theo lối "chủ nghĩa tự do mới" lại dẫn tới những hố khoét sâu những
ngăn cách xã hội và nhất là dồn một số người không nhỏ vào tình trạng
nghèo khổ và bế tắc, và cuối cùng cũng tạo ra những trở ngại lớn cho
hiệu quả của phát triển kinh tế, những nguy cơ bùng nổ xã hội.
Phải đi tìm một công thức mới, trong đó hai mặt công bằng xã hội và phát
triển kinh tế không đối kháng nhau, loại bỏ nhau, mà làm cho hai mặt đó
trở thành tiền đề của nhau, hơn nữa để cho mặt này bao hàm cả mặt kia
ở mức độ hợp lý nhất. Điều đó càng cần thiết, vì ngày nay mọi lý luận về
sự phát triển đều bác bỏ cách hiểu phát triển đồng nghĩa với tăng trưởng
kinh tế và đều nhấn mạnh nội dung cơ bản và mục tiêu cao nhất của sự
phát triển là vì con người với tư cách cá nhân trong một cộng đồng đầy

10 đến 15 năm nữa, chúng ta có thể bảo đảm nguồn nhân lực có chất
lượng cho sự phát triển kinh tế không? Hay lúc đó, nhân lực dồi dào ở
nước ta sẽ trở thành một gánh nặng vì thiếu học vấn, thiếu trình độ nghề
nghiệp và không đủ sức khỏe. Theo tư duy kinh tế, đầu tư cho các lĩnh
vực xã hội cũng là trực tiếp đầu tư cho kinh tế, nhất là xét theo triển vọng
dài hạn. Đầu tư cho cơ sở hạ tầng không thể chỉ bó hẹp vào những kết
cấu hạ tầng kinh tế mà phải mở rộng ra những kết cấu hạ tầng xã hội.
Các giải pháp cho công bằng xã hội
Để bảo đảm công bằng xã hội, có nhiều giải pháp, nhưng trước mắt phải
thực hiện những giải pháp cơ bản sau:
Một là, xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa với
chế độ dân chủ, kinh tế, văn hóa phát triển, kiên quyết xóa bỏ sự độc
quyền, đặc quyền đặc lợi. Phát triển chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa
thực sự, nhân dân tham gia quyết định những vấn đề trọng đại của đất
nước. Thực hiện tốt phương châm: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm
tra, dân hưởng lợi. Xóa bỏ sự độc quyền, lũng đoạn trong hoạt động kinh
tế, bảo đảm cho mọi người bình đẳng về quyền kinh doanh và làm nghĩa
vụ đối với nhà nước và xã hội.
Hai là, huy động các nguồn lực trong nhân dân, xã hội hóa nhiệm
vụ đền ơn đáp nghĩa, xây dựng chương trình xóa đói, giảm nghèo. Ban
hành các chính sách nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết, giảm dần sự
cách biệt giữa các vùng trong nước. Ưu tiên đầu tư, xây dựng cơ sở hạ
tầng, phát triển giáo dục, y tế ở các vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách
mạng trước đây, vùng bị chiến tranh tàn phá và bất lợi về kinh tế.
Ba là, triển khai đồng bộ các bộ phận chống tham nhũng, sử dụng
có hiệu quả viện trợ nhân đạo và phát triển (sử dụng đúng mục đích,
ngăn chặn tình trạng ăn bớt, ăn chặn ). Thực hiện công bằng trong phân
phối và thu nhập theo nguồn phân phối theo lao động. Công khai minh
bạch tài sản công và riêng. Tạo ra những cơ hội như nhau cho tất cả các
tầng lớp dân cư và cá nhân phát huy tài năng, tham gia vào sự nghiệp