Công bằng tạo nên "cái chất" nhân sự

Qua nhiều cuộc khảo sát, nhiều công ty có tầm cỡ đang hoạt động trong nước kể
cả các công ty có 100% vốn nước ngoài cho biết họ không thiếu và tương đối
không có vấn đề gì lớn phải giải quyết trong việc tuyển dụng, đào tạo, quản lý, sử
dụng hiệu quả lao động cấp thấp. Tuy nhiên, họ lại thường có vấn đề với nhân sự
trung cấp mà họ rất cần. Đây là tầng lớp nhân sự chủ lực giúp doanh nghiệp đạt
được mục tiêu hoạt động cao nhất. Tại sao?

Trước tiên, dễ thấy nhất là vì Việt Nam mới phát triển, cơ hội đào tạo còn giới
hạn, không đủ để theo kịp nhu cầu của đất nước trong hơn thập niên vừa qua.
Nhưng đấy chỉ là câu trả lời có thể tạm chấp nhận được về mặt lượng.

Từ hơn 10 năm qua, giới trẻ trong nước đã có nhiều cơ hội học hỏi nhiều hơn so
với các thế hệ đàn anh của họ trong những thập niên trước đó. Trong nước, nhiều
dịch vụ đào tạo chuyên môn tay nghề, khả năng quản lý... đã phát triển nhanh và
đang hoạt động mạnh. Số lượng sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học, cao
đẳng trong nước ở mức kỷ lục, chưa từng có. Tuy chất lượng chưa được đồng nhất
nhưng hầu như ai có ý chí muốn học gì cũng có thể học được. Mỗi năm hàng ngàn
sinh viên, học sinh có thành tích học vấn tốt được cấp học bổng du học ở các nước
phát triển. Hàng ngàn người khác đi du học tự túc. Số lượng sinh viên Việt Nam
được đào tạo từ nước ngoài không phải là ít. Một số lượng lớn những sinh viên tốt
nghiệp đã về nước làm việc trong nhiều ngành nghề, công cũng như tư. Sinh viên
Việt Nam đi đâu cũng được tiếng là hiếu học, học giỏi. Vậy thì tại sao chất lượng
nhân sự vẫn còn thiếu trong nước? Thiếu cái gì?

cảnh lịch sử của họ. Mặc dù cá nhân người
dân Nhật không được tiếng học giỏi, lanh
lợi như người Ấn, người Hoa hay so với
người Việt chúng ta. Ngoài điều kiện không
thay đổi được là điều kiện lịch sử thì điều
kiện công bằng trong xã hội nói chung hay
trong một tập thể nhỏ nói riêng là một yếu tố quyết định có thể thay đổi được, để
mọi cá nhân có lòng tin là sự đóng góp của mình sẽ được ghi nhận một cách sòng
phẳng và được đền bù xứng đáng về mặt vật chất lẫn tinh thần. Từ đó họ mới tin
vào ý nghĩa của sự đoàn kết, đem lại cái tổng giá trị lớn hơn từng giá trị của cá
nhân đứng riêng lẻ cộng lại và cá nhân họ “được” nhiều hơn là nếu chỉ nghĩ đến
mình. Con người bất cứ ở đâu, nếu sống trong một điều kiện xã hội còn nhiều bất
công thì sẽ khó sống trung thực. Từ đó sự tự trọng, tương kính cũng sẽ không có.

Con người có thể học thành tài nhưng chưa hẳn đã thành nhân với bằng cấp. Trong
một nghĩa hẹp, thành nhân đòi hỏi điều kiện biết sống hài hòa với những người
chung quanh và có cái tâm đóng góp hữu ích cho xã hội. Ở các nước chậm tiến
hoặc đang phát triển thì cái bệnh đòi “ăn trên ngồi tróc” là một căn bệnh trầm
trọng. Với mức độ phát triển kinh tế - xã hội còn thấp, điều kiện phát triển con
người còn giới hạn thì chắc chắn một thiểu số sẽ có nhiều điều kiện, cơ may thăng
tiến hơn hẳn đa số còn lại kém may mắn hơn họ. Thiểu số này trở thành một tầng
lớp có đặc quyền và từ đó họ nghĩ rằng mình xứng đáng đòi hỏi đặc lợi. Nếu như
vậy họ có thể sẽ không đóng góp được gì tích cực mà còn có khả năng trở thành
một gánh nặng tiêu cực lớn cho xã hội.

Người Ấn Độ nổi tiếng thông minh, học giỏi. Từ khi lập quốc, nội các của Chính
phủ Ấn thường có đầy các tiến sĩ tốt nghiệp từ các đại học nổi tiếng nhất thế giới
(Cambridge, Oxford, MIT, Harvard...). Vậy mà họ lại không đóng góp được bao
nhiêu cho sự phát triển của đất nước. Cũng những con người đó nhưng khi ở nước
ngoài thì lại thành công vượt bậc, từ giáo dục, kinh tế đến kỹ thuật, thương mại...