61
Ch-ơng 4. Biến dạng hàn
và biện pháp giảm biến dạng hàn
Khi chế tạo các kết cấu kim loại bằng ph-ơng pháp hàn ta th-ờng gặp hiện
t-ợng biến dạng kết cấu do hàn gây ra. Nguyên nhân chủ yếu là do kết cấu bị đốt
nóng không đồng đều và nơi bị đốt lại không giãn nở tự do. Biến dạng hàn có
thể phân ra làm biến dạng chung và biến dạng cụ bộ. Biến dạng chung là loại
biến dạng gây thay đổi kích th-ớc và hình dạng toàn bộ kết cấu, còn biến dạng
cục bộ chỉ gây biến đổi hình dáng của từng chi tiết (bộ phận) riêng biệt trên toàn
bộ kết cấu.
Biến dạng chung th-ờng biểu hiện ở dạng co ngang, co dọc và uốn.
Biến dạng cục bộ th-ờng biểu hiện ở dạng gấp góc, mất ổn định tấm mỏng.
Các biến dạng hàn gây nhiều khó khăn trong công tác chế tạo, lắp ráp phân
đoạn, tổng đoạn trên triền đà đồng thời còn giảm sức bền thân tàu và một số đặc
tính sử dụng của tàu.
Để giảm biến dạng do hàn, đảm bảo các chi tiết kết cấu có kích th-ớc hình
dáng đúng yêu cầu thiết kế quy định, có thể dùng nhiều biện pháp khác nhau.
4.1. Những biện pháp kết cấu
1. Để giảm biến dạng chung và biết dạng cục bộ ngay từ khi thiết kế phải l-u
ý sao cho tại các mối hàn có thể tích nỏng chảy đắp thêm phải nhỏ nhất. muốn
thé ta cần phải.
- thay các kiểu vát mép chữ kiểu V bằng vát mép kiểu chữ X ( thay nh- thế
sẽ giảm 50% biến dạng) nếu chiều dày vật liệu lớn cho phép.
- Nên dùng mối hàn liên tục thay cho mối hàn gián đoạn (ở các mối hàn góc)
vì đối với mối hàn liên tục và mối hàn không liên tục thì mối hàn liên tục có biến
dạng nhỏ hơn.
- Đối với các mối hàn góc không tính đến sự chịu đựng mà chỉ xác định trị số
tối thiểu của mối hàn thì nên dùng mối hàn gián đoạn.
- Tại các mối hàn góc tấm mỏng (2mm - 5 mm) nên dùng ph-ơng pháp hàn
điểm.
62

4.2. Biện pháp công nghệ
63
Khi hàn các vật dày, các loại thép dễ bị tôi thì cần phải tiến hành đốt nóng
tr-ớc, đồng thời cần phải giảm bớt c-ờng độ dòng điện hàn hoặc công suất ngọn
lửa hàn để tránh hiện t-ợng nứt nẻ.
Chế độ hàn cần chọn sao cho vùng ứng suất tác dụng có thể tích nhỏ. Tăng
mật độ dòng điện để tăng độ ngấu, san bằng co ngang theo chiềui dày giảm biến
dạng góc. Trong tr-ờng hợp khi hàn mối hàn thứ hai đối xứng với mối hàn thứ
nhất, thì nên tăng chế độ hàn (I
h
) để tăng vùng ứng suất tác dụng, nh- vậy có thể
khử toàn bộ độ uốn do mối hàn thứ nhất gây nên.
Hàn theo ph-ơng pháp phân đoạn nghịch thì sẽ giảm biến dạng vì nội lực
sinh ra chỉ ở từng khu vực nhỏ và h-ớng về vùng lân cận đối diện.
Khi hàn nên làm nguội bằng tấm đệm hoặc bằng n-ớc để giảm vùng ứng
suất tác dụng và co dọc hoặc làm nguội chấmau khi hàn.
Để khử uốn ng-ời ta tiến hành uốn tr-ớc hoặc tr-ớc khi hàn đặt vật ng-ợc
với chiều bị uốn sau khi hàn, nh- vậy sẽ giảm đ-ợc ứng suất và biến dạng d
Hình 4.2. Cách khử biến dạng khi hàn giáp mối
Để giảm biến dạng chung khi vạch trình tự lắp ráp và hàn phải đảm bảo sao
cho các chi tiết có thể dãn nở tự do không nên gia cố quá mức các mối hàn.
Các phân đoạn và tổng đoạn nên đ-ợc lắp ráp và hàn từ các cụm chi tiết đã
đ-ợc gia công tr-ớc.
Để tránh biến dạng góc cũng nh- độ uốn các chi tiết khi hàn ráp với nhau có
thể tạo phản biến dạng (Hình vẽ 4.2) để sau khi hàn, có kích th-ớc hình dáng
yêu cầu.
Sử dụng hàn tự động và bán tự động vì vùng nhiệt tác động nhỏ nhất.
Để giảm biến dạng gác khi hàn nhiều lớp ta dùng búa khí nén gõ vào mối
hàn tr-ớc khi hàn chồng mối sau. sau khi hàn lớp cuối không gõ nữa.
Khi hàn mối hàn X giáp mối nhiều lớp cần phải hàn đối xứng hai phía và

Chủ yếu là tác động lực kéo vào những phần bị co để đạt đ-ợc kích th-ớc và
hình dáng nh- thiết kế. Song nó sinh ra biến cứng và tă3ng ứng suất d- làm cho
vật hàn bị nứt nẻ, thậm trí có khi bị gẫy. Ngoài ra, nắn nguội là một công nghệ
phức tạp nên nói chung ít dùng.
3. Biện pháp nắn nóng
Là biện pháp đ-ợc dùng rộng rãi vì nó đơn giản và kinh tế nhất. Ng-ời ta tiến
hành nung nóng bằng ngọn lửa khí hoặc bằng điện, mục đích làm co những khu
65
vực mà chiều dày của chúng lớn hơn vùng ứng suất tác dụng của mối hàn trong
kết cấu. Chọn khu vực nung và chế độ nung và chế độ nung không hợp lý có thể
lại làm cho biến dạng thêm phức tạp.
Cơ sở lý thuyết của nắn nóng là:
- Xác định mặt phẳng uốn và mô men uốn gây ra do nội lực tác dụng.
- Xác định tiết diện, khối l-ợng và hình dáng hợp lý của vùng ứng suất tác
dụng ở khu vực nung nóng, bảo đảm tạo ra nội ứng lực làm biến dạng kết cấu
theo h-ớng ng-ợc lại.
- Chọn chế độ nung hợp lý.
m
m
m
m
Hình 4.3. Khử độ uốn d- khi hàn kết cấu chữ T.
Ví dụ để khử độ uốn d- của kết cấu nh- hình 4.3 cần phải tạo ra mô men uốn
theo chiều ng-ợc lại. Do đó hoặc phải nung nóng theo đ-ờng m-m (co dọc) hoặc
nung nóng theo hình dải quạt (co ngang).