Phác đồ cấp cứu sốc phản vệ
(Kèm theo thông tư số 08/1999-TT-BYT, ngày 04/05/1999)

I. Triệu chứng:
Ngay sau khi tiếp xúc với dị nguyên hoặc muộn hơn, xuất hiện:
- Cảm giác khác thường ( bồn chồn, hốt hoảng, sợ hãi, ), tiếp đó xuất hiện
triệu chứng ở một hoặc nhiều cơ quan.
- Mẩn ngứa, ban đỏ, mày đay, phù Quincke.
- Mạch nhanh nhỏ khó bắt, HA tụt có khi không đo được.
- Khó thở ( kiểu hen, thanh quản), ngẹt thở
- Đau quặn bụng, ỉa đái không tự chủ
- Đau đầu, chóng mặt, đôi khi hôn mê
- Choáng váng, vật vã, giãy giụa, co giật.
II. Xử trí:
A. Xử trí ngay tại chỗ
1. Ngừng ngay đường tiếp xúc với dị nguyên ( thuốc đang dùng tiêm, uống,
bôi, nhỏ mắt, mũi).
2. Cho bệnh nhân nằm tại chỗ
3. Thuốc: Adrenalin là thuốc cơ bản để chống sốc phản vệ
- Adrenalin dung dịch 1/1.000, ống 1 ml = 1 mg, tiêm dưới da (hoặc TB)
ngay sau khi xuất hiện sốc phản vệ với liều như sau:
. 1/2-1 ống ở người lớn
. Không quá 0,3 ml ở trẻ em: ống 1 ml (1mg) + 9 ml nước cất = 10 ml sau
đó tiêm 0,1 ml/ kg
. Hoặc Adrenalin 0,01 mg/kg cho cả trẻ em lẫn người lớn.
- Tiếp tục tiêm Adrenalin liều như trên 10-15 phút / lần cho đến khi huyết
áp trở lại bình thường.
- ủ ấm, đầu thấp chân cao, theo dõi huyết áp 10-15 phút/ lần (nằm nghiêng
nếu có nôn )
Nếu sốc quá nặng đe doạ tử vong, ngoài đường tiêm dưới da có thể tiêm
Adrenalin dung dịch 1/10.000 (pha loãng 1/10) qua tĩnh mạch, bơm qua ống nội

- Băng ép chi phía trên chỗ tiêm hoặc đường vào của nọc độc.
Chú ý:
- Theo dõi bệnh nhân ít nhất 24 giờ sau khi HA đã ổn định.
- Nếu HA vẫn không lên sau khi truyền đủ dịch và Adrenaline thì có thể
truyền thêm huyết tương, albumin (hoặc máu nếu mất máu) hoặc bất kỳ dung dịch
cao phân tử nào sẵn có.
- Điều dưỡng có thể sử dụng Adrenaline dưới da theo phác đồ khi y, bác sỹ
không có mặt.
- Hỏi kỹ tiền sử dị ứng và chuẩn bị hộp thuốc cấp cứu sốc phản vệ trước khi
dùng thuốc là cần thiết.

SỐC PHẢN VỆ
Ts.Bs Bế Hồng Thu
I.CƠ CHÊ:
Sốc phản vệ (Anaphylaxis) là phản ứng dị ứng quá mẫn, tức khắc thông qua
trung gian IgE, giải phóng các hoá chất trung gian từ tế bào mast và bạch cầu ưa
kiềm diễn biến nhanh chóng dẫn đến tử vong.
Sốc dạng phản vệ (Anaphylactoid) là phản ứng giải phóng các chất trung
gian không qua IgE mà trực tiếp từ các tế bào mast hoặc theo nhiều cơ chế khác
nhau (bảng 01).
Biểu hiện lâm sàng của sốc phản vệ và sốc dạng phản vệ là giống nhau.
Hầu hết các triệu chứng nặng xảy ra trong vòng vài phút sau khi tiếp xúc với dị
nguyên. Tuy vậy triệu chứng có thể xuất hiện muộn sau nhiều giờ. Một số bệnh
nhân có biểu hiện hai pha với các triệu chứng tái phát sau 4-8 giờ.
Tỉ lệ SPV là 1 % ở các phòng cấp cứu và tử vong từ 500-1000 người/năm ở
Mỹ, nhưng tỉ lệ thật còn cao hơn nhiều vì bỏ sót chẩn đoán và thiếu thống kê.
Bảng 1 . Phân loại phản ứng dị ứng (theo Gell và coombs)

II.NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ GÂY BỆNH:
Bảng 2

+ Adrenalin 0,05 - 0,1 mcg t/m mỗi 5 phút, cho truyền tĩnh mạch 1-4
mcg/phút, điều chỉnh đạt được huyết áp mong muốn (pha 1 ống trong 500ml
natriclorua 0.9% truyền 0.5-2 ml/phút). Nếu quá nặng nên phối hợp với dopamin
(5-20 mcg/kg/ph) và noradrenalin (0.5-30 mcg/kg/ph).
+ Nếu đường tình mạch không thực hiện được thì bơm Adrenalin theo
đường nội khí quản với liều lượng 3-5 ml của dung dịch 1/10.000 pha loãng với 10
ml nước muối 0.9% hoặc tiêm qua sụn nhẫn và khí quản với liều lượng trên
Chú ý:
Trong cơ thể, Adrenalin nhanh chóng bị bất hoạt nửa đời sống chỉ trong 2
phút, bởi vậy cần theo dõi huyết áp liên tục.
- Nếu BN đang điều trị beta blocker (vì beta blocker làm giảm tác dụng của
adrenalin gây tụt huyết áp và nhịp chậm, làm kéo dài triệu chứng). Nhịp chậm
dùng Atropin: 0,3-0,5 mg TB hoặc TM mỗi 10 phút (tối đa là 2mg), Glucagon
truyền 1-5 mg/h sẽ cải thiện được triệu chứng giảm HA, nhịp chậm (do glucagon
có tác dụng tăng nhịp tim và tăng co bóp cơ tim mà không phụ thuộc vào nồng độ
cathecholamin).
3. Đặt ngay đường truyền TM: Bù dịch: là cần thiết, truyền nhanh 500-1000
ml
NaCl 0.9%, nếu cần cho dung dịch cao phân tử. Truyền theo huyết áp và
CVP (không dùng Ringer lactat vì làm tăng tình trạng toan, G 5%).
4. Thuốc kháng Histamin: Diphenhydramin, dimedron 0,5 mg/kg tiêm bắp
hay tĩnh mạch.
Kháng H2: Ranitidin 50 mg IV, famotidin 20 mg IV. Không có tác dụng
ngay nhưng có tác dụng làm giảm các triệu chứng ngoài da.
5. Corticosteroid: Hydrocortisone 500 mg/tĩnh mạch, hoặc
Methylprednisolone 125 mg tĩnh mạch, không có tác dụng ngay tức khắc nhưng
có tác dụng dự phòng tái phát.
6. Cho uống than hoạt: liều lượng lg/kg nếu bệnh nhân ngộ độc giờ đầu,
sớm đến cơ sở y tế.
7.Ngừng ngay thuốc hoặc dị nguyên.