Vận dụng hệ thống câu hỏi tích cực hóa hoạt
động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương cho
học sinh trung học phổ thông trong dạy học
bài thơ "Vội Vàng" của Xuân Diệu Trần Thị Trang Nhung Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Ngữ văn)
Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: GS.TS. Nguyễn Thanh Hùng
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng hệ thống câu hỏi tích cực
hóa hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương cho học sinh trung học phổ
thông. Cách thức vận dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh làm việc chủ động, tích
cực, sáng tạo để chiếm lĩnh giá trị nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của
bài thơ "Vội vàng". Thiết kế thể nghiệm dạy học bài thơ "Vôi vàng" theo hướng
vận dụng câu hỏi tích cực hóa hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương.

Keywords. Ngữ văn; Phương pháp dạy học; Phổ thông trung học

Content
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1.Tình hình sử dụng câu hỏi trong giờ dạy văn hiện nay
Câu hỏi có vai trò quan trọng trong tiến trình dạy học của giáo viên nhưng thực tế hiệu
quả của việc sử dụng các câu hỏi này còn nhiều hạn chế. Nội dung của phần lớn các câu

kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên, thực sự trở thành chủ thể của quá trình nhận
thức. Hệ thống câu hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương còn giúp
học sinh hình thành và rèn luyện phương pháp tự tìm hiểu, tự khám phá và cảm nhận về
một tác phẩm văn học. Nó còn giúp giáo viên xây dựng phương án dạy học tối ưu, thích
hợp với hoàn cảnh và đối tượng dạy học.
1.5.Hiệu quả thực tế của việc dạy học bài thơ ‘‘Vội vàng”
Bài thơ „„Vội vàng” của Xuân Diệu đã được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác
nhau. Trên thực tế nhiều giáo viên đã rất công phu khi xây dựng các phương án giảng dạy
tác phẩm này. Tuy nhiên trong các giờ dạy cũng như một số thiết kế bài giảng số lượng
câu hỏi tái hiện, không có giá trị phát huy trí lực, chưa kích thích được hứng thú của học
sinh còn nhiều, còn ít những câu hỏi có tác động đến sự làm việc chủ động, tích cực, sáng
tạo của học sinh để chiếm lĩnh giá trị nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm.
2. Lịch sử vấn đề
Sử dụng câu hỏi trong giờ học không phải là một vấn đề quá mới mẻ. Đã có rất nhiều
công trình khoa học nghiên cứu dưới góc độ phương pháp luận về câu hỏi trong dạy học
ở cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, việc xây dựng hệ thống những câu hỏi hướng dẫn
học sinh làm việc chủ động, tích cực để chiếm lĩnh giá trị nội dung và hình thức nghệ
thuật của tác phẩm văn chương cho học sinh trung học phổ thông chưa được đề cập đến
một cách cụ thể.
Một số giáo án, thiết kế bài giảng tác phẩm „„Vội vàng” trong chương trình sách giáo
khoa Ngữ Văn 11 đã đưa ra thiết kế nhiều câu hỏi phục vụ việc giảng dạy của giáo viên,
nhưng còn nhiều câu hỏi tái hiện, chưa xây dựng được hệ thống câu hỏi tích cực hoá hoạt
động của học sinh.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Tính tích cực,chủ động của học sinh trong hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương.
Hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh làm việc chủ động, tích cực để chiếm lĩnh giá trị
nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm văn chương.
Bài thơ „„Vội vàng” của Xuân Diệu.
3.2. Phạm vi nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu, kết kuận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận vă
được trình bày trong 3 chương
Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng hệ thống câu hỏi tích cực
hoá hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương cho học sinh trung học phổ thông
Chương 2: Cách thức vận dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh làm việc chủ động, tích
cực, sáng tạo để chiếm lĩnh giá trị nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của bài thơ
„„Vội vàng ”
Chương 3: Thiết kế thể nghiệm dạy học bài thơ „„Vội vàng” theo hướng vận dụng câu
hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm lĩnh TPVC

Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG HỆ
THỐNG CÂU HỎI TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG CHIẾM LĨNH TÁC PHẨM
VĂN CHƢƠNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Câu hỏi và sử dụng câu hỏi trong dạy học tác phẩm văn chƣơng ở trƣờng trung
học phổ thông
1.1.1. Câu hỏi
1.1.2. Sử dụng câu hỏi trong dạy học tác phẩm văn chương ở trường phổ thông
Câu hỏi có vai trò vô cùng quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học tác phẩm
văn chương nói riêng. Nó có tác dụng trong việc thu hút sự chú ý của người đối thoại, lôi
cuốn họ tham gia vào đề tài mình đang nói, đang trình bày, đang diễn giảng. Mặt khác câu
hỏi có tầm quan trọng đặc biệt trong hoạt động nhận thức thế giới của con người và trong dạy
học bởi tương quan giữa cái đã biết và cái chưa biết thúc đẩy việc mở rộng hiểu biết của con
người. Nêu câu hỏi là cách tốt nhất để biết những điều đã biết và cả những điều chưa biết
ở học sinh và về học sinh. Đối với giáo viên câu hỏi được coi là một „„kĩ thuật dạy học”
nhằm tổ chức quá trình lĩnh hội kiến thức, quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh,
giúp học sinh tiếp nhận những kiến thức mới, kĩ năng kĩ xảo mới.
Câu hỏi được sử dụng phải phù hợp đặc trưng của giờ dạy tác phẩm văn chương, với
tiến trình dạy học luôn bị chi phối bởi thời gian, bên cạnh đó nó phải thích hợp với học
sinh, với phương pháp dạy học của giáo viên. Câu hỏi phải gắn với quá trình khám phá
tác phẩm, làm rõ nội dung và giá trị nghệ thuật trong sáng tác của người nghệ sĩ. Mặt

Những câu hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương của học sinh là
những câu hỏi có tác dụng thúc đẩy quá trình làm việc với tác phẩm của học sinh một
cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo để chiếm lĩnh giá trị nội dung tư tưởng và hình
thức nghệ thuật của tác phẩm văn chương. Tích cực được biểu hiện ở bên ngoài bằng thái
độ, hành động với công việc, ở bên trong thể hiện bằng những vận động tư duy, trí nhớ,
những chấn động của các cung bậc tình cảm, cảm xúc. Quá trình làm việc của học sinh
trong giờ dạy tác phẩm văn chương không phải chỉ thể hiện ở số lượt phát biểu của các
em, ở những biểu hiện bên ngoài mà quan trọng hơn, nó thể hiện ở sự trăn trở thực sự của
tư duy, cảm xúc, thúc đẩy học sinh khao khát tìm hiểu, vận dụng kinh nghiệm đã biết của
bản thân để lí giải vấn đề đặt ra trong tác phẩm, tác động đến việc hình thành kĩ năng,
thái độ của học sinh.
* Vai trò của hệ thống câu hỏi tích cực hoá:
Câu hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương sẽ định hướng cho
học sinh những việc làm cụ thể trong quá trình tìm hiểu tác phẩm, có tác dụng vật chất
hoá hoạt động của học sinh, để học sinh thật sự có được sự hoạt động trí tuệ từ tiếp cận,
phân tích, cắt nghĩa đến bình giá phù hợp với quy luật cảm thụ văn chương.
Mặt khác hệ thống câu hỏi này góp phần khẳng định vị trí chủ thể tiếp nhận của bản
thân học sinh. Người học sẽ chuyển từ vị trí thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp
nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập. Hệ thống câu
hỏi cũng khẳng định vai trò tổ chức, hướng dẫn của giáo viên trong giờ dạy tác phẩm
văn chương.
1.2.2. Những tiền đề lí luận của việc đề xuất hệ thống câu hỏi tích cực hoá hoạt động
chiếm lĩnh tác phẩm văn chương trong dạy học
1.2.2.1. Cơ chế dạy học Văn mới với việc vận dụng câu hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm
lĩnh TPVC
Với quan điểm học sinh là chủ thể nhận thức đã xác lập lại một cơ chế dạy và học văn
trong những mối liên hệ hợp lí giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với bài văn và
sách giáo khoa. Giáo viên không phải là nguồn kiến thức duy nhất, không phải là máy
phát tin mà là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập. Dưới sự hướng dẫn của
thầy, học sinh cảm nhận, khám phá, chiếm lĩnh tác phẩm văn chương một cách chủ động,

do, độc lập và mang tính cá nhân là chủ yếu. Còn tiếp nhận một tác phẩm văn chương
trong nhà trường lại mang tính tập thể và có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên.Vì vậy
giáo viên phải biết tạo ra những cuộc đối thoại trong giờ học bằng cách tạo ra những câu
hỏi để kích thích học sinh thâm nhập tác phẩm
1.2.2.4. Tính hệ thống của câu hỏi trong hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương
Theo GS. TS Nguyễn Thanh Hùng “Tính hệ thống của câu hỏi được thể hiện ở các
bình diện hỏi, những nội dung liên đới, phù hợp với đối tượng khách quan qua kiến thức,
cách hỏi, hình thức hỏi và kỹ thuật hỏi. Tính hệ thống của câu hỏi phụ thuộc vào cách
tiếp cận đối tượng và vấn đề [24, tr.42]
Với mục đích kích thích học sinh làm việc một cách chủ động, tích cực, sáng tạo
dưới sự hướng dẫn, tổ chức của giáo viên để từ đó tự phát triển về tư duy, kiến thức, kĩ
năng và thái độ chúng ta có hệ thống câu hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm
văn chương.
1.2.2.5.Vai trò của câu hỏi trong hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương
* Câu hỏi là cách thức để thực hiện giao tiếp
Câu hỏi đặt ra là cách thức để thực hiện giao tiếp và cốt yếu là để khêu gợi, thúc đẩy
sự giao tiếp nhằm đến mục đích cuối cùng của bài học. Trong giờ dạy tác phẩm văn
chương học sinh và giáo viên tham gia vào cuộc giao tiếp gián tiếp với tác giả thông qua
tác phẩm và trực tiếp giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau. Thông qua các
cuộc giao tiếp ấy học sinh sẽ trở nên chủ động, tích cực chiếm lĩnh tác phẩm về cả nội
dung và nghệ thuật, qua đó thu nhận được kiến thức, phát triển về tâm hồn cũng như hình
thành được các kỹ năng theo yêu cầu của bài học. Giáo viên cũng có cơ hội để nắm bắt
được trình độ tiếp nhận của học sinh với những mặt mạnh, mặt yếu cần điều chỉnh, biểu
dương, phát huy. Câu hỏi còn là hình thức phổ biến và hết sức cơ bản để bày tỏ quan hệ
tinh cậy và tôn trọng học sinh của người giáo viên, thực hiện sự bình đẳng về nhân cách
giữa giáo viên và học sinh.
* Câu hỏi nhằm thực hiện quá trình dạy học
Câu hỏi nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức và phát triển tư duy học sinh. Vì vậy
nó có thể coi là một kĩ thuật trong dạy học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của
người học. Học sinh đóng vai trò là chủ thể của quá trình nhận thức, chủ động giành lấy

điểm qua một số kiểu câu hỏi sau: Câu hỏi nêu và giải quyết vấn đề, câu hỏi sáng tạo, câu
hỏi tự bộc lộ cảm xúc, câu hỏi phát triển tư duy văn học, câu hỏi tranh luận, câu hỏi đọc
hiểu, câu hỏi liên tưởng, tưởng tượng, câu hỏi phát hiện, câu hỏi lựa chọn
Ngoài ra còn có nhiều loại câu hỏi khác nhưng nếu biết vận dụng một cách hợp lí,
khéo léo vẫn có tác dụng khích thích, thúc đẩy quá trình làm việc chủ động, tích cực,
sáng tạo của học sinh với tác phẩm.

Chƣơng 2: CÁCH THỨC VẬN DỤNG CÂU HỎI HƢỚNG DẪN HỌC SINH LÀM
VIỆC CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, SÁNG TẠO ĐỂ CHIẾM LĨNH GIÁ TRỊ NỘI
DUNG TƢ TƢỞNG VÀ HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT CỦA BÀI THƠ ‘‘VỘI
VÀNG”.
2.1. Định hƣớng, cách tổ chức dạy học và biện pháp hƣớng dẫn học sinh tiếp cận tác
phẩm ‘‘Vội vàng ”
2.1.1.Định hướng tiếp cận
Đây là hoạt động giúp học sinh bước vào thế giới nghệ thuật, người đọc phải có cái
nhìn vượt qua và phá huỷ thế giới nhìn thấy được để gợi lên trong tưởng tượng một cái
nhìn về thế giới nghệ thuật, “tham dự” vào cuộc giao tiếp nghệ thuật với nhà văn. Tiếp
cận tác phẩm văn chương trong nhà trường cần trả lời câu hỏi tác phẩm từ đâu ra? nó như
thế nào? và dùng để làm gì? Tương ứng với ba câu hỏi ấy là ba khuynh hướng tiếp cận
thường thấy hiện nay.
2.1.1.1.Tiếp cận tác phẩm văn học theo khuynh hướng phái sinh
Những hiểu biết về thời đại, về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm là cơ sở để
tìm hiểu, lí giải, đánh giá tác phẩm văn học. Tiếp cận tác phẩm theo hướng phái sinh sẽ
giúp người đọc kết nối được những mối liên hệ vô hình giữa nhà văn và tác phẩm, vận
dụng một cách thích hợp những hiểu biết ngoài văn bản để cắt nghĩa tác phẩm. Tuy
nhiên, tiếp cận tiểu sử tác giả không phải là lấy đời sống riêng của nhà văn để cắt nghĩa
tác phẩm theo lối xã hội học dung tục.
2.1.1.2.Tiếp cận tác phẩm văn học theo khuynh hướng bản thể và những tìm tòi về thi
pháp
Phương pháp tiếp cận theo cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học là phương pháp tiếp

những giá trị chung của tác phẩm?. Hay đưa ra những câu hỏi nêu và giải quyết vấn đề:
Các yếu tố cuộc đời của nhà thơ Xuân Diệu có ảnh hưởng như thế nào đến sáng tác của
ông? để tìm hiểu các yếu tố của cuộc đời ảnh hưởng trực tiếp đến phong cách nghệ thuật
và tư duy văn học của tác giả. Với Xuân Diệu, cần có những câu hỏi yêu cầu học sinh tìm
hiểu để làm rõ những tác động của hoàn cảnh riêng của nhà thơ với sáng tác của ông đặc
biệt là với bài thơ này. Điều ấy giải thích ở Xuân Diệu có một trái tim thiết tha, vồ vập cố
bám riết lấy cuộc sống, muốn giao cảm hết mình với mọi người, một nhà thơ với nhiều
cách tân mới lạ.
2.1.2.2. Sử dụng câu hỏi tiếp cận vào nội bộ tác phẩm
Giáo viên cho học sinh thảo luận để tìm ra các yếu tố, các cung bậc của giọng điệu thơ, sau
đó tìm ra cách đọc đúng nhất phù hợp với sự vận động của mạch cảm xúc trong tác phẩm.
Giáo viên đưa ra câu hỏi yêu cầu học sinh đọc kĩ, đọc nhiều lần tác phẩm để nhận ra những
ấn tượng ban đầu về nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm. Việc làm này rèn luyện
cho các em kỹ năng đọc hiểu văn bản nghệ thuật, đồng thời tạo tâm thế để học sinh bước vào
phân tích, cắt nghĩa, bình giảng bài thơ. Ví dụ nêu câu hỏi đọc hiểu: Đọc thầm bài thơ và nêu
cảm nhận ban đầu của em về nhạc điệu của bài thơ? nhạc điệu ấy được tạo ra bằng những thủ
pháp gì? Theo em để đọc đúng bài thơ này thì cần đọc như thế nào?.
Tiếp đó, giáo viên đưa ra câu hỏi yêu cầu học sinh xác định bố cục của bài thơ, có thể
để các em tự xác định hoặc đưa ra nhiều hướng phân chia bố cục bài thơ để học sinh lựa
chọn, điều này khiến học sinh phải tư duy để lựa chọn cách chia hợp lí, đồng thời rèn cho
các em cách cảm thụ văn chương một cách khách quan, khoa học.
Giáo viên nêu câu hỏi đọc hiểu cho học sinh để tiếp cận tác phẩm: đọc kĩ nhan đề
„„Vội vàng” và tìm ra ý nghĩa dự báo của nó?. Học sinh có thể tranh luận và lí giải sự
cảm nhận của mình.
2.2. Định hƣớng, cách tổ chức dạy học và biện pháp hƣớng dẫn học sinh phân tích
tác phẩm ‘‘Vội vàng”
2.2.1. Định hướng phân tích
1.2.1.1. Phân tích cấu trúc ngôn từ của tác phẩm
Phân tích tác phẩm văn học phải xuất phát từ việc khai thác trực tiếp các yếu tố ngôn ngữ
trong văn bản tác phẩm. Phân tích tác phẩm từ các yếu tố ngôn ngữ có thể coi là chiếc chìa

hoá hoạt động của học sinh. Các câu hỏi cần thể hiện sự chủ động, tích cực và sáng tạo của
học sinh trong quá trình phân tích tác phẩm.
2.2.2.2. Hướng dẫn học sinh phân tích ngôn ngữ bài thơ
Hướng dẫn học sinh phân tích ngôn ngữ của bài thơ bằng những câu hỏi yêu cầu học
sinh thống kê, nhận xét, so sánh để thấy cách dùng từ táo bạo của nhà thơ đồng thời
cảm nhận được cảm xúc dào dạt, mãnh liệt, đắm say của tác giả. Mặt khác, cần phân tích
nhạc điệu đặt biệt của bài thơ này. Xuân Diệu đã tạo ra nhạc điệu của bài thơ này bằng
nhiều thủ pháp đa dạng, chúng hòa điệu với nhau rất ăn ý và nhuần nhuyễn. Giáo viên
nêu câu hỏi khái quát hoá: thống kê những cách diễn đạt ngôn từ đặc biệt của bài thơ để
chứng minh cách dùng từ táo bạo và cảm xúc mãnh liệt của nhà thơ theo mẫu sau:
+ Thể thơ sử dụng.
+ Lối diễn đạt.
+ Thủ pháp nghệ thuật.
+ Từ loại tiêu biểu.
Sau đó chia lớp thành bốn nhóm tương ứng với các yêu cầu của câu hỏi, thời gian làm
việc của mỗi nhóm là 3 phút. Sau thời gian qui định, các nhóm cử đại diện trình bày.
Cuối cùng giáo viên chốt lại kiến thức cơ bản.
2.2.2.3. Hướng dẫn học sinh phân tích hình tượng nghệ thuật bài thơ
a.Bức tranh thiên nhiên: thiên đường trên mặt đất.
Giáo viên đặt ra các câu hỏi yêu cầu học sinh tìm hiểu các dấu hiệu hình thức của văn
bản để diễn tả bức tranh thiên nhiên trong tác phẩm. Ví dụ sử dụng câu hỏi phát hiện: Ở
chín câu thơ tiếp theo, hiện lên một bức tranh thiên nhiên cùng với những xúc cảm của
nhà thơ. Hãy tìm ra nhịp thơ, cách dùng từ, hình ảnh và cách biện pháp nghệ thuật thể
hiện trong chín câu thơ này? Sau khi học sinh tìm hiểu và trả lời, giáo viên định hướng lại
những kiến thức cơ bản về nội dung và nghệ thuật.
Tiếp theo, giáo viên nêu câu hỏi sáng tạo: từ những câu thơ viết về thiên nhiên trong
bài thơ, hãy tưởng tượng và viết một đoạn văn ngắn miêu tả bức tranh thiên nhiên ấy?
thời gian thực hiện công việc là năm phút, sau thời gian trên, giáo viên gọi một số học
sinh trình bày, các học sinh khác nhận xét, bổ sung nhằm rèn luyện kỹ năng thuyết trình,
phản biện cho học sinh.

chốt, những ý tưởng và hình ảnh chủ yếu mô tả đề tài hoặc đưa ra những đầu mối về giọng
điệu tác phẩm, về tâm trạng sáng tạo, cảm hứng và hướng đích của tác giả”[28, tr.83]. Ở
hoạt động tiếp cận, học sinh đã tiếp xúc với nhan đề của tác phẩm và dự báo ý nghĩa của nó.
Đến hoạt động cắt nghĩa cần làm rõ biểu hiện độc đáo của nhan đề để khẳng định cái hay, cái
đẹp của tác phẩm.
2.3.1.2.Cắt nghĩa ngôn từ nghệ thuật đặc sắc
Trong quá trình tiếp nhận, người đọc cần phát hiện những từ ngữ quan trọng được coi
là „„nhãn tự”, những từ ngữ chứa nhiều thủ pháp nghệ thuật thể hiện dụng công của tác
giả và ý nghĩa tư tưởng chứa đựng trong các đơn vị từ ngữ ấy. Cắt nghĩa được ngôn từ
nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm sẽ góp phần thể hiện tài năng của tác giả và giá trị của
tác phẩm.
2.3.1.3.Cắt nghĩa những điểm sáng thẩm mĩ
Để làm rõ những giá trị đặc sắc của tác phẩm, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cắt
nghĩa những điểm sáng thẩm mĩ của tác phẩm ấy, trước tiên là hình tượng nghệ thuật, rồi
đến hình ảnh, thậm chí là những nghịch lí thể hiện trong tác phẩm. những yếu tố này góp
phần quan trọng tạo nên điểm độc đáo cho sáng tác và khẳng định tài năng sáng tạo của
người nghệ sĩ.
2.3.2. Cách tổ chức dạy học và biện pháp hướng dẫn học sinh cắt nghĩa tác phẩm
‘‘Vội vàng”
2.3.2.1 Cắt nghĩa nhan đề „„Vội vàng”
Giáo viên nêu câu hỏi phát triển tư duy cho học sinh: từ những kiến thức về bài thơ
hãy cắt nghĩa nhan đề „„Vội vàng”. Học sinh thảo luận và trả lời, sau đó giáo viên đưa ra
những lí giải cho nhan đề bài thơ:
2.3.2.2 Cắt nghĩa ngôn từ nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm „„Vội vàng”
Trong quá trình cắt nghĩa ngôn từ trong tác phẩm, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cắt
nghĩa những ngôn từ đặc sắc thể hiện dụng công của tác giả. Giáo viên có thể nêu câu hỏi:
trong bài thơ Xuân Diệu đã thể hiện tài năng của người nghệ sĩ ngôn từ khi tạo ra những cách
diễn đạt lạ lẫm, độc đáo. Em hãy tìm những dẫn chứng để chứng minh? Sau khi học sinh suy
nghĩ và trả lời câu hỏi, giáo viên tiến tục tổ chức cho học sinh tranh luận và cuối cùng đưa ra
một số dẫn chứng tiêu biểu về cách sử dụng ngôn từ đặc sắc của nhà thơ trong tác phẩm.

Diệu: giàu cảm xúc, lắm lí lẽ, nhịp điệu sôi nổi, bồng bột, cách tổ chức hình ảnh độc đáo,
lối diến đạt rất „„tây” một cách vừa cố ý, vừa tự nhiên:
2.4.2.2. Bình giá về ý nghĩa tư tưởng và ý vị nhân sinh của tác phẩm „„Vội vàng”
Khi hướng dẫn học sinh bình giá tác phẩm này, giáo viên cần sử dụng những câu hỏi
để kích thích học sinh thể hiện quan niệm, cũng như khả năng cảm nhận tác phẩm của
bản thân và tự tin trình bày những suy nghĩ ấy. Có thể nêu câu hỏi tự bộc lộ: trong bài thơ
này, ta bắt gặp cái nhìn của nhà thơ về cuộc sống và con người, hãy trình bày cảm nhận
sâu sắc nhất của em? Giáo viên khắc sâu: tiếng thơ của Xuân Diệu xuất phát từ một tấm
lòng tha thiết với cuộc đời, sự khát khao giao cảm và tận hưởng cuộc sống của thi sĩ họ
Ngô. Thế giới này được nhà thơ cảm nhận theo cách riêng như một thiên đường trên mặt
đất, như một bữa tiệc lớn của trần gian, lại như một người tình đầy khêu gợi. Xuân Diệu cũng
hưởng thụ theo một cách riêng, đó là hưởng thụ thiên nhiên như hưởng thụ ái tình. Để bình
giá ý vị nhân sinh của tác phẩm, giáo viên đưa ra câu hỏi suy luận cho học sinh: bài thơ bộc
lộ những quan niệm của một nhà thơ mới về thời gian và tuổi trẻ. Theo em, quan niệm ấy
đem đến cách ứng xử như thế nào của nhà thơ với cuộc đời? Học sinh thảo luận, trả lời, sau
đó giáo viên kết luận.

Chƣơng 3: THIẾT KẾ THỂ NGHIỆM DẠY HỌC BÀI THƠ ‘‘vỘI VÀNG” THEO
HƢỚNG VẬN DỤNG CÂU HỎI TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG CHIẾM LĨNH
TÁC PHẨM VĂN CHƢƠNG
3.1. Mục đích thiết kế
Giáo án được thiết kế nhằm mục đích định hướng cho giáo viên tổ chức, hướng dẫn
học sinh chiếm lĩnh tác phẩm văn chương bằng hệ thống câu hỏi tác động vào sự làm việc
chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh thông qua việc tìm hiểu tác phẩm „„Vội vàng”
của Xuân Diệu trong sách giáo khoa Ngữ Văn 11 ban cơ bản.
3.2. Nội dung thiết kế
Giáo án phải thể hiện rõ được những hoạt động trong quá trình chiếm lĩnh tác phẩm
văn chương của học sinh. Làm rõ được vai trò là người thiết kế, hướng dẫn, tổ chức của
giáo viên, sự chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tác
phẩm bằng hệ thống câu hỏi

là những câu hỏi có tác dụng thúc đẩy quá trình làm việc với tác phẩm của học sinh một
cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo để chiếm lĩnh giá trị nội dung tư tưởng và hình
thức nghệ thuật của tác phẩm văn chương. Tích cực chủ yếu phải được biểu hiện bằng
những vận động tư duy, trí nhớ, những chấn động của các cung bậc tình cảm, cảm xúc
của học sinh.
Những câu hỏi được vận dụng một cách linh hoạt nhằm tác động đến quá trình là việc
với tác phẩm của học sinh đều có thể xếp vào hệ thống những câu hoit tích cực hóa.
Trong đó các câu hỏi phát triển tư duy văn học, nêu và giải quyết vấn đề, câu hỏi sáng
tạo, câu hỏi tự bộc lộ cảm xúc là những câu hỏi quan trọng nhất. Mục đích của luận văn
này là đề xuất cách vận dụng hệ thống câu hỏi tích cực hoá hoạt động chiếm lĩnh TPVC
cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học bài thơ „„Vội vàng” của Xuân Diệu. Tuy
nhiên câu hỏi tích cực hoá không phải là loại câu hỏi duy nhất được sử dụng trong giờ
học mà nó còn kết hợp với các loại câu hỏi và biện pháp khác để tạo ra hiệu quả cao nhất
trong giờ học. Trong quá trình sử dụng câu hỏi, giáo viên cần lưu ý kết hợp giữa việc hỏi
với gợi ý, dẫn dắt, khuyến khích học sinh làm việc; phối hợp giữa việc làm ở nhà và việc
làm trên lớp của học sinh, khả năng làm việc độc lập và phối hợp nhóm giữa các em.
Tuy nhiên, việc tác động vào quá trình làm việc của học sinh không chỉ dừng lại ở
cách thức sử dụng câu hỏi tích cực hoá mà còn được bổ trợ bởi nhiều biện pháp khác.
Hiệu quả của giờ học còn phụ thuộc nhiều vào tài năng và tâm huyết của người thầy. References
1. Vũ Quốc Anh cùng nhiều tác giả. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức môn Ngữ
Văn lớp 11. Nxb Giáo dục , (2010).
2. Lê Bảo. Xuân Diệu. Nxb Giáo dục, (1999).
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn. Nxb Giáo
dục, (2006).
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tài liệu tập huấn giáo viên dạy học, kiểm tra đánh giá theo
chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo dục phổ thông, (2010).
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo. Sách giáo khoa Ngữ văn 11 tập 2. Nxb Giáo dục, (2006).

giáo dục”, số 148, 2006.
24. Nguyễn Thanh Hùng. Giáo trình phương pháp dạy học Ngữ Văn ở trung học cơ sở.
Nxb ĐHSP HN, (2008).
25. Nguyễn Thanh Hùng. “Bản chất dạy học văn ở phổ thông”, NCGD, số 11, 1989.
26. Nguyễn Thanh Hùng. “Phân tích chiều sâu của tác phẩm văn chương trong nhà
trường”, NCGD, số 6, 1990.
27. Nguyễn Thanh Hùng. “Định hướng phương pháp dạy tác phẩm trữ tình”, NCGD,
số 3, 1991.
28. Nguyễn Thanh Hùng. “Đọc hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường”,
NXBGD, (2008).
29. Nguyễn Thanh Hùng. “Nghĩ về bước chuyển và hướng chuyển của phương pháp
dạy học Văn”, NCGD, số 5, 1994.
30. Nguyễn Thanh Hùng. Đọc và tiếp nhận văn chương, Nxb Giáo dục, (2002).
31. Nguyễn Thanh Hùng. Hiểu văn, dạy văn. Nxb Giáo dục, (2003).
32. Nguyễn Thanh Hùng – Lê Thị Diệu Hoa. Phương pháp dạy học ngữ văn THPT
những vấn đề cập nhật, Nxb ĐHSP HN, (2006).
33. Đỗ Việt Hùng, Nguyễn Thị Ngân Hoa. Phân tích phong cách ngôn ngữ tác phẩm
văn học.Nxb ĐHSP HN, (2003).
34. Nguyễn Thị Thanh Hƣơng. Phương pháp tiếp cận tác phẩm văn học ở trường trung
học. Nxb Giáo dục, (1998).
35. Nguyễn Thị Thanh Hƣơng. “Các điều kiện để nâng cao hiệu quả giờ dạy học văn,
NCGD, số 2, (1991).
36. Nguyễn Trọng Khánh. Phân tích tác phẩm văn học trong nhà trường từ góc độ
ngôn ngữ, Nxb Giáo dục, (2006).
37. Phan Trọng Luận. “Một quan điểm mới về cơ chế dạy học tác phẩm văn”, NCGD,
số 10, 1986.
38. Phan Trọng Luận. “Cảm thụ văn học giảng dạy văn học”, Nxb Giáo dục, (1998).
39. Phan Trọng Luận. Văn chương bạn đọc sáng tạo, Nxb ĐHQG, HN, (2003).
40. Phan Trọng Luận. Con đường nâng cao hiệu quả giảng dạy văn. Nxb Giáo dục, (
1978).

59. Phạm Toàn. Công nghệ dạy văn. Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2000.
60. Phạm Quang Trung. Cảm xúc văn chương và vấn đề dạy văn ở trường phổ thông.
Nxb Giáo dục, (1998).
61. Đỗ Ngọc Thống. “Đổi mới phương pháp dạy học văn ở trường phổ thông”, Nghiên
cứu giáo dục, số 9, (1997).
62. Trịnh Xuân Vũ “Những biện pháp tích cực hoá hoạt động tiếp nhận của học sinh”,
Nghiên cứu giáo dục, (1993).