Thảo luận tài chính công
Đề tài
Trong quá trình đánh giá phân tích chi tiêu công, sau
khi phát hiện các khuyết tật của thị trường chính phủ
đã sử dụng hình thức can thiệp nào? Liên hệ những
hình thức can thiệp đó trong việc cung ứng hàng hóa
dịch vụ công của chính phủ Việt Nam hiện nay.
Nhóm 11
1
Thảo luận tài chính công
I Khái niệm, đặc điểm và phân loại chi tiêu công
1. Khái niệm
Chi tiêu công là các khoản chi tiêu của các cấp chính quyền,các đơn vị quản lý hành chính,các
đơn vị sự nghiệp được sự kiểm soát và tài trợ bởi chính phủ
2 .Đặc điểm
Đặc điểm nổi bật của chi tiêu công là nhằm phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng dân
cư ở các vùng hay phạm vi quốc gia
Điều này xuất phát từ chức năng quản lý toàn diện nền kinh tế_xã hội của nhà nước và
cũng chính trong quá trình thực hiện chức năng đó nhà nước đã cung cấp một lượng hang hóa
công khổng lồ cho nền kinh tế
Chi tiêu công luôn gắn liền với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế,chính trị ,xã
hội mà nhà nước thực hiện
Các khoản chi tiêu công do chính quyền nhà nước các cấp đảm nhận theo nội dung đã
được quy định trong phân cấp quản lý ngân sách nhà nước và các khoản chi tiêu công này nhằm
đảm bảo cho các cấp chính quyền thực hiện chức năng quản lý phát triển kinh tế_xã hội . Mặt
khác,các cấp của cơ quan quyền lực nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định cơ cấu ,nội dung
,mức độ của các khoản chi tiêu công nhằm thực hiện các mục tiêu ,nhiệm vụ kinh tế,chính trị,xã
hội của quốc gia
Các khoản chi tiêu công hoàn toàn mang tính công cộng
Chi tiêu công tương ứng với những đơn đặt hang của chính phủ về mua hang hóa dịch vụ
nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước, đồng thời đó cũng là những khoản

mình và chi ngân sách địa phương cấp dưới; quyết định phân bổ dự toán ngân sách cấp
mình và mức bổ sung cho ngân sách cấp dưới.
 UBND các cấp: Lập dự toán ngân sách điạ phương; quyết định giao nhiệm vụ chi cho các
cơ quan trực thuộc; quyết định giao nhiệm vụ chi cho ngân sách cấp dưới; quy định
nguyên tắc bố trí và chỉ đạo thực hiện dự toán ngân sách điạ phương đối với một số lĩnh
vực chi được HĐND quyết định.
Nhóm 11
3
Thảo luận tài chính công
 Các đơn vị sử dụng ngân sách: Tổ chức lập và thực hiện dự toán chi ngân sách thuộc
phạm vi quản lý; chi đúng mục đích, đúng đối tượng và tiết kiệm; các đơn vị sự nghiệp
được quyền chủ động sử dụng nguồn sự nghiệp để phát triển và nâng cao chất lượng, hiệu
qủa hoạt động.
1.2. Giúp cải thiện tính minh bạch chi ngân sách
Tính minh bạch chi NSNN có tầm quan trọng trong việc giải trình trước công dân về việc
phân bổ nguồn lực tài chính của nhà nước và giải trình về chất lượng chi tiêu NSNN tổng thể.
Tính minh bạch chi NSNN cũng rất quan trọng đối với các nhà tài trợ – những người tất nhiên sẽ
không hài lòng khi họ hỗ trợ nguồn lực tài chính nhưng lại không có đầy đủ thông tin tin cậy để
đánh giá được số tiền tài trợ được sử dụng vào việc gì và sử dụng tốt như thế nào. Đối với Chính
phủ cũng như các cơ quan của Chính phủ, tính minh bạch tài chính có tầm quan trọng để nâng
cao hiệu quả quản lý chi tiêu ngân sách, Chính phủ đã ban hành điều lệ tổ chức kế toán Nhà
nước đồng thời quy định một số công tác kế toán chủ yếu như chứng từ, sổ sách, báo cáo quyết
toán, kiểm tra kế toán; tính giá thành và phí lưu thông hàng hóa, bảo quản tài liệu kế toán. Nó đã
góp phần quan trọng đối với việc củng cố công tác kế toán trong các xí nghiệp, các đơn vị, tăng
cường kiểm tra, kiểm soát của tài chính Nhà nước .Tính minh bạch hoá việc sử dụng nguồn lực
tài chính nhà nước, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm mức bội chi NSNN và tỷ lệ lạm
phát theo mục tiêu đề ra của nền kinh tế.
1.3. Nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực đát nước
Nhờ sự can thiệp của chính phủ, nước ta đã hình thành hệ thống định mức làm cơ sở
phân bổ ngân sách:

Chi tiêu công là một phạm trù tài chính gắn liền với chức năng quản lý của Nhà nước và
có liên quan đến nhiều lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Hiệu quả quản lý chi tiêu công được đặt
ra trong bối cảnh là nguồn lực tài chính của mỗi quốc gia có sự giới hạn nhất định, nhưng làm
thế nào để thỏa mãn tốt những nhu cầu cần thiết nhằm đạt các mục tiêu quản lý kinh tế, chính trị,
xã hội của Nhà nước. Thời gian qua, Nhà nước đã làm nhiều nỗ lực để nâng cao hiệu quả quản lý
chi tiêu công. Điều này được biểu hiện bằng việc Nhà nước đã xây dựng khuôn khổ pháp lý về
quản lý chi ngân sách; cải thiện tính minh bạch chi ngân sách; hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn
lực tài chính nhà nước.
Nhóm 11
5
Thảo luận tài chính công
Tuy nhiên, khi khẳng định sự cần thiết phải có sự can thiệp của Nhà nước thì cũng cần
cân nhắc kỹ lưỡng tời cái được - cái mất của sự can thiệp ấy. Cách giải quyết không phải là bỏ
mặc thị trường, mà phải là nâng cao hiệu quả của sự can thiệp đó. Nhà nước có một vai .trò
chính đáng và thường xuyên trong các nền kinh tế hiện đại Vai trò đó của Nhà nước đặc biệt thể
hiện rõ rệt ở việc xác định "các quy tắc trò chơi" để can thiệp vào những khu vực cần có sự lựa
chọn, thể hiện nhưng khuyết tật của thị trường, để đảm bảo tính chỉnh thể của nền kinh tế và để
cung cấp những dịch vụ phúc lợi.
Quả thực, không thể phủ nhận vai trò của Nhà nước trong các lĩnh vực như: ổn định kinh
tế vĩ mô thông qua chính sách tài chính và tiền tệ, củng cố an ninh quốc phòng, cung cấp hàng
hoá công cộng, chống ô nhiễm môi trường, phát triển giáo dục tăng thu nhập và nâng cao phúc
lợi xã hội, tạo dựng một bộ khung xã hội được sự điều hành của luật pháp, định hướng cạnh
tranh một cách có hiệu quả bằng cách giảm độc quyền…Ví dụ như là quốc phòng là một ví dụ
chứng tỏ vai trò tối quan trọng của Nhà nước. Điều đó được quyết định bởi quốc phòng là một
kiểu hàng hoá hoàn toàn khác hẳn với các loại hàng hoá vật thể khác ở chỗ, người ta không trả
tiền cho mỗi đơn vị sử dụng mà mua nó như một tổng thể nhằm mục đích bảo vệ an ninh của cả
một quốc gia. Ở đây, bảo vệ cho một cá nhân không có nghĩa là giảm bảo vệ cho người khác, bởi
tất cả mọi người tiêu thụ các dịch vụ quốc phòng một cách đồng thời.
Các loại hàng hoá kiểu như vậy được gọi là hàng hoá công cộng, bởi không một doanh
nghiệp tư nhân nào có thể bán quốc phòng của toàn dân cho các công dân riêng lẻ và coi đó là

đã mua thì người khác không thể tiêu dùng con gà ấy được nữa. Chính vì tính chất này mà người
ta cũng không mong muốn loại trừ bất kỳ cá nhân nào trong việc tiêu dùng hàng hóa công cộng.
 Hàng hóa công cộng thuần túy và không thuần túy
Trong thực tế, có một số hàng hóa công cộng có đầy đủ hai tính chất nêu trên như quốc
phòng, ngoại giao, đèn biển, phát thanh Các hàng hóa đó có chi phí biên để phục vụ thêm một
người sử dụng bằng 0, ví dụ đài phát thanh một khi đã xây dựng xong thì nó ngay lập tức có thể
phục vụ tất cả mọi người, kể cả dân số luôn tăng.
Tuy nhiên có nhiều hàng hóa công cộng không đáp ứng một cách chặt chẽ hai tính chất
đó ví dụ đường giao thông, nếu có quá đông người sử dụng thì đường sẽ bị tắc nghẽn và do đó
những người tiêu dùng trước đã làm ảnh hưởng đến khả năng tiêu dùng của những người tiêu
dùng sau. Đó là những hàng hóa công cộng có thể tắc nghẽn. Một số hàng hóa công cộng mà lợi
Nhóm 11
7
Thảo luận tài chính công
ích của nó có thể định giá thì gọi là hàng hóa công cộng có thể loại trừ bằng giá. Ví dụ đường
cao tốc, cầu có thể đặt các trạm thu phí để hạn chế bớt số lượng người sử dụng nhằm tránh tắc
nghẽn.
 Hàng hóa công cộng quốc gia và hàng hóa công cộng địa phương
Hàng hóa công cộng quốc gia: do chính quyền trung ương cung cấp cho toàn bộ quốc gia.
Những loại hàng hóa có cả hai tính chất trên ở mức cao sẽ thường được xếp vào hàng hóa công
cộng quốc gia. Một số hàng hóa công cộng quốc gia tiêu biểu là ngoại giao, quốc phòng, chính
sách lưu thông tiền tệ, v.v…
Hàng hóa công cộng địa phương: do chính quyền địa phương cung cấp chủ yếu cho công
dân địa. Hàng hóa công cộng địa phương thường chỉ mang một trong hai tính chất nói trên hoặc
mang cả hai tính chất nhưng ở mức độ không cao. Một số hàng hóa công cộng địa phương tiêu
biểu là giáo dục phổ cập, y tế cộng đồng, vệ sinh môi trường, cung cấp nước sạch, v.v…
Hơn nữa, tính không cạnh tranh trong tiêu dùng của hàng hóa công cộng không bó hẹp
trong phạm vi địa phương, quốc gia mà còn có tính chất quốc tế. Tri thức có thể coi là một hàng
hóa công cộng quốc tế, mọi người dân trên thế giới đều có thể được hưởng lợi ích do tri thức
đem lại.

kết thúc, Nhà nước Việt Nam đã chi khoảng 10 nghìn tỷ đồng, cả nước đã xây dựng và đưa vào
sử dụng hơn 25 nghìn công trình thiết yếu các loại, góp phần thay đổi đáng kể bộ mặt nông thôn
miền núi, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân. Tuy nhiên, cũng có đánh giá rằng hiệu quả
của Chương trình 135 còn chưa cao, nhiều mục tiêu chưa thực hiện được.
 Giai đoạn II (2006-2010)
Chính phủ Việt Nam đã xác định có 1.946 xã và 3.149 thôn, buôn, làng, bản, xóm ấp đặc
biệt khó khăn thuộc các xã khu vực II thuộc 45 tỉnh, thành được đưa vào phạm vi của Chương
trình 135.
Nhóm 11
9
Thảo luận tài chính công
Mục tiêu tổng quát
• Tạo chuyển biến nhanh về sản xuất
• Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất gắn với thị
trường.
• Cải thiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân.
• Giảm khoảng cách phát triển giữa các dân tộc và giữa các vùng trong nước.
• Đến năm 2010: Trên địa bàn không có hộ đói, giảm hộ nghèo xuống còn dưới 30%.
Nội dung chính chương trình
Nhà nghèo trước khi chưa có chương trình
• Hỗ trợ phát triển sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao trình độ sản suất của
đồng bào các dân tộc. Đào tạo cán bộ khuyến nông thôn bản. Khuyến nông, khuyến lâm,
khuyến ngư. Xây dựng các mô hình sản xuất có hiệu quả, phát triển công nghiệp chế biến
bảo quản. Phát triển sản xuất: Kinh tế rừng, cây trồng có năng suất cao, chăn nuôi gia
súc, gia cầm có giá trị.
• Phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu ở các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn. Làm đường dân
sinh từ thôn, bản đến trung tâm xã phù hợp với khả năng nguồn vốn, công khai định mức
hỗ trợ nhà nước. Xây dựng kiên cố hóa công trình thủy lợi: Đập, kênh, mương cấp 1-2,
trạm bơm, phục vụ tưới tiêu sản xuất nông nghiệp và kết hợp cấp nước sinh hoạt. Làm hệ
thống điện hạ thế đến thôn, bản; nơi ở chưa có điện lưới làm các dạng năng lượng khác

giới đã hỗ trợ khoảng 300 triệu USD cho chương trình 135 của Việt Nam . Kết thúc năm 2008,
Chương trình đã có 110 xã hoàn thành mục tiêu: 93,7% xã cơ bản đã có các công trình thiết yếu
về cơ sở hạ tầng; 61% xã có công trình thủy lợi nhỏ đảm bảo phục vụ sản xuất.
Về cơ bản thì đạt được mục tiêu: phát triển cơ sở hạ tầng các xã nghèo, hoàn thành các
công trình hạ tầng cơ sở thiết yếu. nhưng bên cạnh đó vẫn còn một số tồn tại: cuối năm 2003,
phát hiện sai phạm 8 tỷ đồng trong việc chi cho xây dựng cơ sở hạ tầng cho dân tộc thiểu số, một
số công trình không tính đến hiệu quả lâu dài: Ninh Thuận công trình thủy lợi không hiệu quả
trong mùa khô, chưa đưa vào sử dụng, Đập Phà Sắc 3km đường ống nước bị gãy.
 Cung cấp hàng hóa công
Chính sách trợ giúp kinh tế: cung cấp dịch vụ y tế nhiều hơn cho người nghèo, để giảm
rủi ro đối với họ. Một chính sách thân thiết khác là khám chữa bệnh cho người nghèo và trẻ em
dưới 6 tuổi. Được thực hiện từ năm 2002 đến năm 2009 đã có 21 triệu người được thụ hưởng.
Nhóm 11
11
Thảo luận tài chính công
Tổng kinh phí để mua thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo trong giai đoạn 2005-2009 là trên
8.500 triệu lượt người nghèo được cấp thẻ BHYT và khoảng 90% được khám chữa bệnh bằng
thẻ.
Chính sách hỗ trợ giáo dục: nâng cao số lượng trẻ em được đến trường, phát triển trình độ
giáo dục cho người nghèo bằng cách thực hiện các chương trình hỗ trợ như: cho vay vốn ưu đãi
sinh viên ĐH, CĐ thuộc diện hộ nghèo, khó khăn ( Ngân hàng chính sách xã hội còn có 597
phòng giao dịch ở các quận huyện nơi đang theo học tại các trường ĐH, CĐ để làm thủ tục vay
vốn ưu đãi); các học bổng cho các sinh viên nghèo hiếu học, miễn giảm học phí cho học sinh
thuộc diện hộ nghèo, hoàn cành khó khăn. Năm 2007, 5 triệu lượt học sinh nghèo được miễn
giảm học phí, năm 2007-2008 có hơn 750.000 học sinh, sinh viên đã được vay vốn học tập gần
5.169 tỷ đồng. Trong đó, số hộ nghèo chiếm hơn 14%, hộ cận nghèo 67%, hộ khó khăn gần
15%. Theo đánh giá của Ngân hàng chính sách xã hội, sau hai năm thực hiện quyết định 157 của
thủ tướng chính phủ về đào tạo, đối tượng và chính sách ưu đãi được mở rộng hơn, số tiền cho
vay của chương trình đã tăng lên 47 lần so với chín năm trước đó. Số học sinh sinh viên có hoàn
cảnh khó khăn được thụ hưởng cũng tăng gấp 14 lần.

nghèo, vùng khó khăn, góp phần giảm nghèo nhanh.
Tuy nhiên, chương trình chi tiêu công cũng còn tồn tại biến dạng như:
Chất lượng của chương trình, công trình không cao: chính sách vẫn còn phân tán, trùng
lắp trong quá trình thực hiện các chính sách an sinh xã hội cũng được chính phủ chi ra. Trong đó
đáng nói nhất là tình trạng giải ngân vốn cho các chương trình, dự án còn châm, làm giảm vốn
hiệu quả vốn đầu tư. Chất lượng một số công trình đầu tư chưa được đảm bảo. Có công trình đầu
tư xây dựng xong đã không mang lại hiệu quả, như đầu tư chợ nhưng không có người mua bán,
nhiều trường học bệnh viện xuống cấp nhanh, một số khu neo đậu tàu thuyền không có tàu
thuyền vào.
Sai đối tượng, tham ô: Nhiều chính sách trước khi ban hành chưa có nghiên cứu kỹ, chưa
xác định được đối tượng thụ hưởng nên khi đi vào cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn, gây lãng
phí. Đồng thời quá trình phân bổ tiền trợ cấp từ Chính phủ xuống địa phương nhiều trường hợp
sai đối tượng và bị ăn bớt. Do đó,ước tính tỷ lệ rò rỉ của Quốc gia theo các năm trung bình
khoảng 10%. Ví dụ như: dịp tết Kỷ Sửu, Chính phủ đã chi 3.800 tỷ đồng để hỗ trợ người nghèo
ăn tết, mỗi nhân khẩu 200.000đồng hoặc 1trđ/ hộ. Thế nhưng chủ trương hợp lòng dân đó đã bị
một số nơi làm méo mó. Phổ biến nhất là tình trạng tiền cho dân nghèo bị xà xẻo hoặc lấy của
người nghèo chia cho người không nghèo.Bên cạnh đó, một số chương trình phân bổ tiền sai, ví
dụ trong chương trình kiểm toán 135, Kiểm toán nhà nước đã đề nghị xử lý gần 39,6 tỷ đồng.
Đáng lưu ý là trong khi rất nhiều địa phương mong mỏi nhận được sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà
nước để thoát nghèo vẫn có trên 2,347 tỷ đồng tiền thừa, không dùng đến, phải nộp trả ngân sách
Nhà nước. Trong khi đó, có khoảng 4, 9 tỷ đồng đã bị các địa phương chi sai đối tượng.
Tái nghèo: bên cạnh đó vẫn còn một số hộ đã thoát nghèo nhưng trong một thời gian
ngắn lại bị tái nghèo. Mà nguyên nhân đó là, người dân chưa được hưởng đầy đủ các chính sách
trợ cấp của Nhà nước và bị tác động bởi các yếu tố khách quan như: thiên tai, dịch bệnh và biến
động xấu của thị trường.
Nhóm 11
13
Thảo luận tài chính công
Ví dụ 2 :


chỉnh giá điện năm 2011 là bước đi cần thiết để thực hiện chủ trương của Chính phủ về việc chuyển các
mặt hàng sang thực hiện theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước và thực hiện lộ trình điều
chỉnh giá điện quy định tại Quyết định 21/2009/QĐ-TTg ngày 12/2/2009 của Thủ tướng Chính phủ về giá
bán điện năm 2009 và các năm 2010 - 2012 theo cơ chế thị trường. Cũng qua đây nhằm xử lý một số vấn
đề mang tính căn bản, dài hạn hơn để xử lý những khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực phát triển điện lực
Nhóm 11
14
Thảo luận tài chính công
ở nước ta thời gian qua, chủ yếu như: Giá điện của Việt Nam trong những năm qua vẫn đang ở mức thấp
và thấp hơn giá thành thực tế cho sản xuất kinh doanh điện nếu tính đầy đủ các yếu tố đầu vào theo giá thị
trường, do vậy không bảo đảm được cân bằng tài chính cho các đơn vị sản xuất điện, không hấp dẫn được
các nhà đầu tư vào lĩnh vực này, dẫn tới tình trạng chậm đầu tư các nguồn điện mới; đồng thời cũng
không khuyến khích doanh nghiệp và người sử dụng điện điện lựa chọn đổi mới công nghệ sản xuất, sử
dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, v.v Bên cạnh đó, hiện nay chi phí cho sản xuất kinh doanh điện cũng đã
tăng cao. Theo báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), hầu hết các chi phí thực tế cho sản xuất
kinh doanh điện (số liệu chưa được kiểm toán) đều tăng cao hơn so với số liệu tính toán. Trong năm 2010,
các nhà máy nhiệt điện chạy than mới đưa vào vận hành phát không ổn định, điều kiện thuỷ văn bất lợi,
hạn hán kéo dài, các nhà máy thủy điện không đủ nước để vận hành, vì vậy hệ thống phải huy động các
nguồn điện có giá cao (nguồn điện chạy dầu, nhập khẩu) làm tăng thêm chi phí hàng nghìn tỷ đồng. Các
thông số đầu vào hình thành giá điện cũng đã tăng cao

Biểu giá điện năm 2011 được điều chỉnh trên nguyên tắc không gây ra sự biến động lớn về giá; bảo
đảm an sinh xã hội, đặc biệt đối với các hộ nghèo và các hộ thu nhập thấp, tức là nhà nước vẫn có cơ chế
hỗ trợ giá điện cho các hộ này giá điện cho các thành phần được xây dựng minh bạch, không có bù chéo
trong giá giữa các đối tượng khách hàng; giá điện được tính toán để tách bạch chức năng kinh doanh và
bảo trợ xã hội của ngành điện.
Bảng giá điện từ 01/03 năm 2011
Số TT Nhóm đối tượng khách hàng
GIÁ
(VND/kWh)

2.1.2 Cấp điện áp dưới 6 kV 1,192
2.2 Chiếu sáng công cộng
2.2.1 Cấp điện áp từ 6 kV trở lên 1,217
Nhóm 11
15
Thảo luận tài chính công
2.2.2 Cấp điện áp dưới 6 kV 1,291
2.3 Đơn vị hành chính sự nghiệp
2.3.1 Cấp điện áp từ 6 kV trở lên 1,242
2.3.2 Cấp điện áp dưới 6 kV 1,291
3 Giá bán điện cho kinh doanh
3.1 Cấp điện áp từ 22 kV trở lên
a) Giờ bình thường 1,713
b) Giờ thấp điểm 968
c) Giờ cao điểm 2,955
3.2 Cấp điện áp từ 6 kV đến dưới 22 kV
a) Giờ bình thường 1,838
b) Giờ thấp điểm 1,093
c) Giờ cao điểm 3,067
3.3 Cấp điện áp dưới 6 kV
a) Giờ bình thường 1,862
b) Giờ thấp điểm 1,142
c) Giờ cao điểm 3,193
4 Giá bán lẻ điện cho sinh hoạt
4.1 Giá bán lẻ điện sinh hoạt
Cho kWh từ 0-50kWh (diện người nghèo) 993
Cho kWh từ 0-100 kWh (không thuộc diện người nghèo) 1,242
Cho kWh từ 101- 150 1,304
Cho kWh từ 151-200 1,651
Cho kWh từ 201- 300 1,788

nhân nào có thể bán dịch vụ quốc phòng cho các công dân của một quốc gia mà vẫn duy trì
được hoạt động kinh doanh. Nó chỉ đơn giản là không thể bán dịch vụ quốc phòng cho những
người cần và không bảo vệ những người từ chối thanh toán dịch vụ đó. Và nếu những người này
vẫn được bảo vệ mà không phải trả tiền thì tại sao họ phải chọn cách thanh toán? Điều này được
coi là vấn đề "kẻ ăn không", và đó là lý do chính giải thích vì sao chính phủ phải điều hành quốc
phòng và dùng thuế để chi cho quốc phòng.
Không có nhiều hàng hóa công cộng thực sự - những hàng hóa nhiều người có thể cùng sử
dụng và là đối tượng của vấn đề kẻ ăn không - do đó hầu hết các hàng hóa và dịch vụ trong nền
kinh tế thị trường đều có thể được các công ty tư nhân sản xuất và bán trong các thị trường tư
nhân. Các ví dụ khác về hàng hóa công cộng có thể kể đến là chương trình kiểm soát lũ lụt và
sâu bọ, và thậm chí cả băng tần sóng phát thanh và truyền hình được phát sóng rộng rãi trong
không trung. Mỗi hàng hóa này đều có thể được nhiều người tiêu dùng sử dụng cùng lúc, và
cũng là đối tượng để những kẻ ăn không hưởng thụ, ít nhất ở một mức độ nào đó. Tuy nhiên, với
sóng phát thanh và truyền hình, các chương trình có thể được các cá nhân sản xuất và thu lợi
bằng cách bán thời gian phát sóng cho quảng cáo. Hoặc trong một vài trường hợp khác, các tín
hiệu phát sóng hiện đã được đổi tần số điện tử để các công ty tư nhân có thể kiếm tiền bằng cách
cho thuê các thiết bị giải mã cho những người muốn xem các chương trình này.
Chính sách giáo dục của nhà nước. Khi bạn đến với trường học cuả mình, bạn đang tìm
kiếm cách cải thiện cho chính mình và gia đình chứ không cần thiết phải cải thiện cho cả một
cộng đồng lớn. Nhưng kết quả từ sự nâng cao học vấn của bạn đã trở thành một thành viên hữu
Nhóm 11
17
Thảo luận tài chính công
ích và được đào tạo cao hơn trong cộng đồng của bạn. Bạn hiện giờ có những kỹ năng mới và đã
xây dựng được một doanh nghiệp mới tạo cơ hội và việc làm cho những người khác.
Như vậy, học vấn của bạn đã làm lợi cho những người khác, điều này khác với quan hệ giữa những
người sản xuất và tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ. Giáo dục thường được coi là đưa lại những lợi ích ngoại
sinh cho một quốc gia do những nhân công có học vấn thường linh hoạt và năng suất hơn, và chắc chắn là
ít khả năng thất nghiệp hơn. Điều này có nghĩa là chi tiêu nhiều hơn cho giáo dục ngày hôm nay có thể sẽ
dẫn đến những khoản tiết kiệm của xã hội và cá nhân không phải chi tiêu vào việc phòng chống tội phạm,

nó thường có xu hướng được cung cấp với số lượng ít. Một người có vườn bên đường được trồng
hoa thì cả khu vực gần đó sẽ tăng vẻ mỹ quan cũng như nhiều người cùng được thưởng thức vẻ
đẹp của hoa. Thế nhưng người trồng hoa sẽ cân đối thời gian, chi phí bỏ ra với nhu cầu thưởng
thức vẻ đẹp của hoa của cá nhân mình chứ không tính đến nhu cầu của những người hàng xóm,
chính vì vậy người đó nhiều khả năng sẽ trồng ít hoa đi.
Tuy vậy khu vực tư nhân có thể cung cấp hàng hóa công mà trước đây người ta cho
rằng phải hoàn toàn do Chính phủ thực hiện.
Nhóm 11
19
Thảo luận tài chính công
Công trình nghiên cứu của nhà kinh tế học đạt giải Nobel Elinor Ostrom cho thấy người ta rất
giỏi sử dụng những hoạt động mang tính chất xã hội hóa để giải quyết những vấn đề mà các sách
giáo khoa kinh tế cho rằng phải hoàn toàn do Chính phủ thực hiện.
Cung cấp các “hàng hóa công” (như là hệ thống thủy lợi cho một cộng đồng nông thôn)
thường hứa hẹn đủ lợi ích để có thể tạo ra tính sáng tạo của những người mà - nếu được trao đủ
tự do và sự đảm bảo về quyền lợi thì có thể xác định rõ ràng cách thức hợp tác với nhau để cung
cấp các hàng hóa đó. Sự hợp tác này thường được thực hiện dưới những hình thái khác nhau mà
chúng ta có thể thấy trên thị trường giống như những hàng hóa đặc trưng của khu vực tư nhân
(giầy dép chẳng hạn).
Theo cách tiếp cận tương tự, các học giả khác sau nhiều năm đã phát hiện ra vô số những
ví dụ trong lịch sử về việc khu vực tư nhân đã cung cấp thành công những “hàng hóa công”. Đôi
khi là các công ty tư nhân thực hiện việc này để tìm kiếm những lợi nhuận được tính bằng tiền,
một số các trường hợp khác là do người dân hợp tác để có được những lợi ích chung trong thực
tế, chỉ có điều là chúng không được quy ra tiền hoặc được trao đổi trên các thị trường truyền
thống.
Việc phát hiện những ví dụ như vậy thường làm các nhà kinh tế học đặc trưng - những
người mà tư duy của họ thường bị đóng khung trong những mô hình tương tác kinh tế sai lầm -
ngạc nhiên.
Có lẽ một trong những phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là về việc người ta phát hành ra
tiền tệ tư nhân (hay “hoạt động ngân hàng tự do”). F. A. Hayek, George Selgin, và người bạn

Trong hầu hết các dự án CSHT công cộng (trừ mô hình BOO), việc sở hữu tư nhân chỉ có tính chất
tượng trưng. Ví dụ, một cây cầu thuộc sở hữu của doanh nghiệp BOT, nhưng khi không có người sử dụng
thì doanh nghiệp BOT hầu như không thể làm gì đó đối với cây cầu. Thêm vào đó, trong nhiều trường
hợp rất khó xác định dự án được thực hiện theo cách thức nào, nhất là cách 2, 3 và 4.
Nguồn thu để trang trải các khoản chi phí đầu tư và vận hành chủ yếu từ: (1) thu phí người sử dụng
đối với những dự án có thể thu phí như giao thông chẳng hạn và/hoặc (2) nhà nước trả cho các công ty
vận hành khi thuê họ thực hiện một số loại hình dịch vụ không có nguồn thu như quản lý nhà tù hay vệ
sinh các bệnh viện chẳng hạn hay các dự án có nguồn thu không đủ bù đắp chi phí. Đối với các dự án có
thu phí người sử dụng thì nhà nước là người quyết định mức giá.
Công ty dự án
Việc đầu tư các CSHT công thường đòi hỏi một nguồn vốn rất lớn nên ít doanh nghiệp đủ tiền để
đầu tư toàn bộ. Hơn thế, nếu rủi ro xảy ra mà không thu hồi nợ được sẽ làm cả doanh nghiệp phá sản. Do
vậy, để giảm thiểu rủi ro, các dự án CSHT lớn thường được đầu tư theo phương thức tài trợ dự án. Theo
mô hình này, một công ty dự án sẽ được thành lập và các nhà đầu tư (chủ sở hữu công ty) chỉ bỏ ra một
phần vốn rất nhỏ, phần còn lại chủ yếu là vay nợ. Ví dụ, một dự án có vốn đầu tư 1 tỉ đô la, nhưng vốn
chủ sở hữu chỉ 50 triệu đô la là điều bình thường.
Các công ty dự án đa phần thuộc sở hữu tư nhân, nhưng trong một số trường hợp chúng được
thành lập theo mô hình liên doanh với nhà nước. Ngoài ra, có một mô hình đặc biệt là hợp tác công - công
Nhóm 11
21
Thảo luận tài chính công
(public - public partnership). Theo mô hình này, đối tượng đứng ra thành lập công ty dự án là các doanh
nghiệp hay cơ quan nhà nước. Dự án BOT cầu đường Bình Triệu II do Tổng công ty Xây dựng công trình
giao thông 5 làm chủ đầu tư trước đây là một dự án dạng này.
Ưu và nhược điểm của mô hình PPP
Theo phân tích của Ngân hàng Phát triển châu Á trong quyển Public-Private Partnership Handbook
(tạm dịch là Sổ tay hướng dẫn mô hình hợp tác công - tư), xuất bản năm 2008, ba động cơ để áp dụng mô
hình PPP là thu hút vốn đầu tư tư nhân, gia tăng hiệu quả sử dụng các nguồn lực có sẵn, và tạo ra động cơ
cũng như nâng cao trách nhiệm giải trình.
Nhìn từ góc độ nhà nước, ưu điểm lớn nhất của hợp tác công - tư là giảm được gánh nặng cũng

2.2.3 Phối hợp cả hai biện pháp trên
Ưu diểm của hệ thống kinh tế thi trường là rõ ràng, thể hiện ở chỗ thông qua các hoạt động cạnh
tranh trên thị trường,các nhà sản xuất tìm mọi cách để phân phối và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực có
hiệu quả của các nguồn lực của nền kinh tế để theo đuổi mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Người tiêu dùng
được tự do thỏa mãn tối đa lợi ích của mình trên giới hạn nguồn lực của họ.Như vậy,thị trường là “bàn tay
vô hình”dẫn dắt đến chỗ đạt được lợi ích cho mọi người.
Thế nhưng chúng ta cũng không quên rằng đôi khi “bàn tay vô hình” đó cũng dẫn nền
kinh tế đi lầm đường lạc lối.
Nó có những khuyết tật không thể tránh khỏi đó là:
- Các yếu tố ngoại lai.
- Thiếu hàng hóa công.
- Sự gia tăng về quyền lực độc quyền.
- Chênh lệch thái quá về thu nhập dân cư.
- Thông tin thị trường lệch lạc.
Sự can thiệp của chính phủ sẽ đảm bảo hiệu quả cho sự vận động của thị trường được ổn
định nhằm tối đa hiệu quả kinh tế đảm bảo định hướng chính trị của sự phát triển kinh tế nhằm
khắc phục những khuyết tật của thị trường.
a. Sự gia tăng độc quyền.
Thị trường độc quyền là cấu trúc thị trường của một ngành kinh doanh mà trong đó chỉ có
một người bán (doanh nghiệp,công ty ) duy nhất. Độc quyền cung cấp một loại sản phẩm duy
nhất (không có sản phẩm thay thế gần đúng). Công ty duy nhất đó gọi là công ty độc quyền và
sản lượng sản phẩm nó chiếm toàn bộ sản phẩm của ngành kinh doanh.
Những ngành công nghiệp điện lực,cấp nước,thông tin liên lạc,giao thông công
cộng thường có cấu trúc thị trường độc quyền.
Các công ty độc quyền ít có động cơ cải tiến,đổi mới vì nó không chịu sức ép cạnh tranh
thường xuyên như trong điều kiện thị trường cạnh tranh ,làm chậm sự phát triển của xã hội. Đối
Nhóm 11
23
Thảo luận tài chính công
với các doanh nghiệp thì “tối đa hóa lợi nhuận”được đặt lên trên hết,với các doanh nghiệp độc

Thảo luận tài chính công
 Chính phủ đánh thuế vào các công ty để thu bớt phần lợi nhuận siêu ngạch của công ty
độc quyền ,như vậy sẽ hạn chế bớt quyền lực của công ty độc quyền.
 Chính phủ dùng những nguồn thu thuế của những công ty độc quyền để đầu tư phát triển
các công trình công cộng cung cấp cho dân chúng.
Điều tiết giá cả và sản lượng của các công ty độc quyền :chính phủ áp dụng các biện pháp
này đối với các công ty độc quyền trong những ngành phục vụ công cộng như ngành: ngành
điện,cung cấp nước sạch,thông tin liên lạc,giao thông công cộng,ngân hàng, bảo hiểm Giá điều
tiết nhỏ hơn giá cân bằng của công ty ,với giá này công ty không có lợi nhuận trên bình nhưng
vẫn có lợi nhuận bình thường. Sản lượng điều tiết lớn hơn sản lượng cân bằng của công ty.
Xác lập quyền sở hữu của chính phủ: trong một số ngành cung cấp các dịch vụ công
cộng. Chính phủ thường lập ra các công ty độc quyền hoạt động trong những ngành đó. Chính
những hình thức sở hữu nhà nước mà chính phủ dễ dàng điều tiết và kiểm soát các công ty độc
quyền này hơn.
Ban hành luật lệ chống độc quyền: nhiều quốc gia chính phủ ban hành những luật lệ để
điều tiết và kiểm soát các công ty. Những luật lệ này cho phép các cơ quan pháp luật và cơ quan
quản lí Nhà nước giám sát về giá cả,sản lượng,và việc gia nhập hoặc rời bỏ một số ngành công
nghiệp nhất là các ngành cung cấp các dịch vụ công cộng. Mục tiêu hàng đầu của luật chống độc
quyền là xúc tiến một nền kinh tế có tính cạnh tranh,bằng cách cấm các hoạt động hạn chế hay
có thể hạn chế sự cạnh tranh và bằng cách giới hạn những hình thức cấu trúc thị trường có thể
chấp nhận được.
b. Thiếu hàng hóa công cộng.
Hàng hóa công cộng là những hàng hóa do Nhà nước trực tiếp đảm nhận việc cung ứng
hay ủy nhiệm cho các cơ sở ngoài Nhà nước thực hiện nhằm đảm bảo trật tự và công bằng xã hội
phục vụ các lợi ích chung thiết yếu ,các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân.
Hàng hóa công cộng không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng. Điều này có nghĩa là tiêu dùng
của một người không phải giảm số lượng hay chất lượng của hàng hóa đã có sẵn cho những
người tiêu dùng khác.
Nhóm 11
25