

B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
HUNH TH DÂN
PHÂN TÍCH LI ÍCH VÀ CHI PHÍ KINH T
D ÁN XE BUÝT TC HÀNH
AN SNG – CNG HÒA – BN THÀNH
LUN VN THC S KINH T TP. H CHÍ MINH – 2010


B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT


Hunh Th
 Dân
ii

LI CM N

u tiên tôi xin chân thành cm n thy Nguyn Xuân Thành, ngi không ch tn
tình hng dn tôi trong quá trình làm lun vn mà còn ging dy cng nh đng
viên tôi trong sut hai nm qua. Tôi cng xin chân thành cm n Tin s Jay
Rosengard, ging viên Tài chính công và Kinh t hc đô th, là ngi hng dn
khoa hc cho tôi thc hin lun vn này.
Tôi cng xin cm n các thy cô và toàn th cán b nhân viên ti Chng trình
Ging dy Kinh t Fulbright.  đây tôi đã hc hi đc rt nhiu điu quý giá t
nhân cách cng nh tri thc ca các thy cô. Tôi tin chc rng, nhng gì hc đc 
đây s rt hu ích cho tôi khi tr v công vic hng ngày.
Và tôi cng xin cm n ông Vn Công im, Phó trng phòng Qun lý Vn ti
Công nghip, S Giao thông Vn ti TPHCM đã h tr nhng tài liu hu ích.
Cui cùng tôi không th quên cm n các anh, ch trong tp th lp MPP1 đã có
nhng góp ý b ích cng nh giúp đ tôi trong sut quá trình hc tp. iii

TÓM TT
Giao thông là bài toán nan gii đi vi thành ph H Chí Minh (TPHCM). Tình
trng giao thông ngày càng tr nên ti t do quá ít phng tin giao thông công
cng, quá nhiu phng tin giao thông cá nhân và không gian đng quá ít. Cho
dù giao thông công cng đã và đang đc quan tâm rt nhiu, nhng vai trò ca nó
vn rt hn ch và ch đáp ng đc 5,4% nhu cu đi li, thp hn rt nhiu mc
tiêu 30% đc đt ra t nm 1998.

kinh t
) ca d án.
Kt qu phân tích cho thy đây là d án kh thi v kinh t vi NPV
kinh t
là 2.453 t
đng và sut sinh li kinh t ni ti thc là 16,9%. Vi nhng thay đi ca nhng
bin s đu vào theo hng không thun li cho d án thì xác sut đ NPV
kinh t

dng vn lên đn 86,75%.
Tuy nhiên, nhc đim ca bài vit này là ch phân tích li ích và chi phí kinh t mà
cha xem xét mt cách đy đ tính kh thi v mt tài chính cng nh nhng kh
nng mà ngân sách Thành ph cn phi h tr (tr cp) cho d án.
Thêm vào đó, vic kho sát lu lng đi li trên tuyn đng này ch trong hai ngày
gn nhau làm cho đ tin cy ca d liu không cao cho dù hn ch này có th đc
gim thiu nh kinh nghim mà tác gi đã đi qua tuyn đng này hàng ngày trong
hn 10 nm qua. Tuy nhiên, s bin đng ca lt ngi đi li s tác đng không
nhiu đn tính kh thi ca d án do lng ngi s dng BRT cn thit ti thiu đ
d án kh thi ch bng khong 30% lng khách c lng trong bài vit này.
Tóm li, vi nhng gi đnh ca thông s đu vào  mc thn trng, thì đây là mt
d án có hiu qu v mt kinh t. Thành ph H Chí Minh nên tin hành các bc
nghiên cu c th, nht là nghiên cu các phng án tài chính, kh nng h tr ca
ngân sách và nhng vn đ liên quan đ thc hin d án này. 
v

MC LC

LI CAM OAN i
LI CM N ii
TÓM TT iii

3.4. Nhng li ích và chi phí ca d án BRT 13
CHNG 4: PHÂN TÍCH LI ÍCH – CHI PHÍ 16
4.1. Các gi đnh và thông s chung 16
4.2. D báo lng khách 17
4.2.1. Các vn đ chung 17
4.2.2. Lng khách hin t
i 18
4.2.3. D báo lng khách 21
4.3. c tính các chi phí 22
4.3.1. Chi phí đu t 22
4.3.2. Chi phí vn hành và bo trì 25
4.4. Các li ích 26
4.4.1. Gim chi phí vn hành xe buýt hin hu và xe máy 26
4.4.2. Gim thi gian đi li 27
4.4.3. Gim thiu ngoi tác 27
4.4.4. Các li ích khác 28
vii

4.5. ánh giá kt qu tính toán 29
4.5.1. Ngân lu kinh t ca d án 29
4.5.2. Phân tích ri ro ca d án 30
4.5.2.1. Phân tích đ nhy 30
4.5.2.2.Phân tích mô phng Monte Carlo 32
4.6. Phân tích tài chính s b 33
4.6.1. Các thông s và gi đnh 34
4.6.2. Kt qu phân tích tài chính s b 34
4.7. Phân tích xã hi 36
CHNG 5: NHNG VN  CHÍNH SÁCH LIÊN QUAN N VIC TRIN
KHAI D ÁN BRT S 1 37
5.1. La chn phng thc thc hin 37

VND Tin Vit Nam

ix

DANH MC CÁC BNG BIU

Bng 4-1: Kt qu kho sát lt xe máy và lt ngi 19
Bng 4-2: Kt qu kho sát lt xe ô tô và lt ngi 20
Bng 4-3: Tng hp kt qu kho sát lt ngi ô tô, xe máy và xe buýt 20
Bng 4-4: D báo nhu cu ca tuyn BRT s 1 22
Bng 4-5: Các thông s v lao đng cho mt xe 25
Bng 4-6: Tng hp ngân lu kinh t ca d án 29
Bng 4-7:  nhy đi vi lng khách 31
Bng 4-8:  nhy đi vi chi phí đu t 31
Bng 4-9:  nhy đi vi tng trng GDP TPHCM 31
Bng 4-10:  nhy đi vi vn tc xe buýt và xe máy 32
Bng 4-11:  nhy đi vi lm phát 32
Bng 4-12: Các bin s đu vào cho vic mô phng Monte Carlo 33
Bng 4-13: Mc tr giá ca các phng án 35
Bng 4-14: Chia tách li ích gia các đi tng 36
x

DANH MC CÁC HÌNH V,  TH

Hình 2-1: S đ tuyn BRT s 1 10
Hình 3-1: Khung phân tích li ích kinh t ca d án giao thông 12
Hình 3-2: Khung phân tích li ích và chi phí 13
Hình 4-1: Phân b ca ngân lu kinh t ròng ca d án 33
xi


cho dù rt nhiu n lc nhm gia tng
nng lc và cht lng cng nh khuyn khích công chúng s dng các phng tin
giao thông công cng đã và đang đc trin khai.
Mt trong nhng nguyên nhân làm cho giao thông công cng (ch yu là xe buýt)
cha thu hút đc nhiu lng khách là do s bt tin ca nó. S lng các tuyn
xe buýt quá ít và cht lng dch v không đc đm bo. Ví d, theo thng kê
chính thc nm 2009 đã có hn 700 trng hp đón tr khách xa l, gn 1.300
trng hp đu không đúng ni quy đnh, 670 trng hp chy sai l trình và b
trm gn 170 trng hp.
2
Có l cn phi mt nhiu nm na vi nhng n lc ln
thì khu hiu “chúng ta cùng buýt” mi có th tr thành hin thc.
Theo k hoch mi nht, UBND TPHCM đang đt mc tiêu đn nm 2025 các
phng tin vn ti công cng s chim 44% lt ngi đi li.
3

 đt đc mc tiêu nêu trên, mt k hoch phát trin giao thông công cng ht
sc tham vng đang đc trin khai. áng k nht là 6 tuyn tàu đin ngm (Metro
- MRT) và 3 tuyn xe đin nh (Ligh Rail Transit– LRT). Tuy nhiên, ngay c khi


1
S Giao thông vn ti TPHCM (2010)
23
David Dapice, Gomez-Ibanez và Nguyn Xuân Thành (2009).
2


4
José A. Gómez-Ibáñez, Nguyn Xuân Thành (2008)
3

Do b gii hn v thi gian và các ngun lc khác, nghiên cu này ch tp trung
phân tích nhng thành phn c bn ca li ích và chi phí kinh t gm: tit kim thi
gian, gim thiu ngoi tác (gim thiu ô nhim khí và gim thiu tai nn), chi phí
đu t ban đu, chi phí vn hành. i vi tính kh thi v mt tài chính cng nh
gánh nng ca ngân sách khi thc hin d án trên, bài vit này ch phân tích mt
cách s b mt s vn đ ch yu.
1.4. B cc lun vn
 đt đc mc tiêu nghiên cu nói trên, lun vn đc b cc nh sau: Chng 2
s đánh giá hin trng và k hoch phát trin giao thông công cng ca Thành ph
H Chí Minh đn nm 2025. Trong đó, k hoch phát trin BRT là mt b phn
quan trng. Chng 3 trình bày khung phân tích đ đánh giá D án. Chng 4 phân
tích li ích và chi phí ca D án. Chng 5 phân tích nhng vn đ chính sách liên
quan đn vic trin khai D án. Cui cùng là kt lun. 4
CHNG 2
ÁNH GIÁ HIN TRNG GIAO THÔNG,
CÁC MC TIÊU VÀ PHNG ÁN LA CHN2.1. Hin trng giao thông ti Thành ph H Chí Minh
2.1.1. Bi cnh kinh t xã hi

S Giao thông Vn ti TPHCM (2010)
5

ph tính đn cui nm 2009 là 4,5 triu phng tin (cha k 1 triu phng tin
giao thông mang bin s ca các tnh, thành ph khác lu thông trên đa bàn thành
ph H Chí Minh) trong khi din tích giao thông ch khong 4,8%.
8
Hn th, vi
mt tc đ gia tng chóng mt (1.300 xe máy và 150 ô-tô đng ký mi mi ngày)
9

thì s lng phng tin giao thông trên đa bàn Thành ph còn nhiu hn na.
Tt c nhng vn đ nêu trên làm cho tình trng tc nghn giao thông  TPHCM
ngày mt trm trng hn. Nm 2009 có 74 v ách tc hn 30 phút, tng 26 v so
vi nm 2008, đc bit trong đó có nhng v ách tc 4, 6, thm chí đn 9 gi lin.
10

Kt qu kho sát mi đây ca công ty Tiên Phong (tháng 04 nm 2010) cho thy tc
đ trung bình ca các phng tin tham gia giao thông tuyn đng Nguyn Vn
Tri–Nam K Khi Ngha ch là 12,4–12,8km/h trong gi cao đim, 13,2km/h vào
gi thp đim, nu đem so vi nm 2003 thì tc đ bình quân ca các phng tin
giao thông đã gim khong 4km/h.
11

2.1.3. Giao thông công cng
Nh đã nêu  phn gii thiu, cho dù mc tiêu đã đc xác đnh t nm 1998 là đn
nm 2010, t l giao thông công cng s chim 30%. Tuy nhiên, trên thc t, vào
cui nm 2009 giao thông công cng  TPHCM ch chim 5,4%.
12


chuyn, thi gian trên xe, hay thi gian t nhà đn ch làm, hc, hoc mua sm
bng phng tin công cng. Mt h thng giao thông công cng đ tt s lôi cun
đc ngi dân tham gia. Theo kho sát ca Nguyn Anh Dng (2008) thì có đn
75% ngi phn hi mun chuyn qua s dng h thng BRT mt khi h thng này
đc đm bo v thi gian cng nh cht lng nh gii thiu trong khi kho sát.
2.2. Mc tiêu phát trin giao thông công cng ca TPHCM đn nm 2025
2.2.1. Mc tiêu chung
Theo quy hoch giao thông ca TPHCM đn nm 2020 và tm nhìn sau nm 2020
đc phê duyt ti Quyt đnh s 101/Q-TTG ca Th tng Chính ph, ngày
22/01/2007 và các vn bn liên quan, mc tiêu phát trin vn ti hành khách công
cng vào nm 2020 s chim 47 – 50% nhu cu đi li.
15
Tuy nhiên, đây là con s rt
lc quan so vi t l 5,4% hin nay. MVA Asia (2010) d báo t l giao thông công
cng vào nm 2025 ch là 22%.
16

2.2.2. Các gii pháp và chính sách c th
 gii quyt các vn đ liên quan đn giao thông, nhiu chính sách nhm nâng cao
hiu sut s dng c s h tng giao thông hin hu nh: chuyn đng hai chiu
thành đng mt chiu, tng s lng và tuyn đng xe buýt, điu chnh thi gian
làm vic và hc tp tránh gi cao đim, phát trin h thng đèn tín hiu, giáo dc
lut giao thông cho ngi dân, tr cp cho giao thông công cng.
17

Song song vi các gii pháp qun lý giao thông tt hn trên các tuyn hin hu là
k hoch xây mi c s h tng giao thông vi các phng thc vn ti kt hp


15

BRT, cung cp dch v tng t đi vi Metro, tt hn h thng xe đin nh.
21
Ví
d, h thng BRT  Bogota – Cô-lôm-bi-a vi kh nng vn ti 45.000 hành
khách/gi/hng, trong khi h thng xe đin nh  Bng Cc và h thng Metro 
Manila ch vn chuyn khong 22.000 – 26.000 hành khách/gi/hng.
22

Do đó, bên cnh vic phát trin các h thng Metro, xe đin nh và h thng xe buýt
hin hu thì vic phát trin h thng BRT có th là mt trong nhng hng đi thích
hp đ gii quyt phn nào tình trng giao thông quá ti nêu trên, đng thi đáp ng
nhu cu đi li trc mt cng nh lâu dài ngày càng tng ca ngi dân.


18
David Dapice, Gomez-Ibanez và Nguyn Xuân Thành (2009)
19
Nguyn Anh Dng (2008)
20
Kain (1991), World Bank (1996)
21
Wright (2005), Hensher (2006)
22
ITDP (2007), Wright (2005)
8

2.3. H thng xe buýt tc hành (BRT)
2.3.1. Xe buýt tc hành
Các h thng BRT thay đi theo nhng đc trng riêng bit, nhng tt c đu cung
cp mt dch v cao hn xe buýt thông thng. Dch v siêu vit này có th đt

24

9

hp vi phát trin môi trng đô th, khuyn khích phát trin kinh t, giao thông vi
thit k thân thin. Tuy nhiên, ngoài nhng u đim k trên ra, h thng BRT cng
có mt s nhc đim nht đnh đó là: vì có đng đi riêng nên mc đ chim dng
lòng đng là khá ln, khó có th vn chuyn lng khách quá ln.
2.3.2. Kinh nghim phát trin BRT  mt s nc và Vit Nam
Rt nhiu thành ph đã trin khai các h thng xe buýt tc hành nhm giúp h đt
đc nhng mc tiêu v giao thông vn ti đã đc đt ra nh: Lôn-đôn  Anh,
Cleveland, Hartford, Washington  Hoa K, Sydney  Úc, Lima  Peru, Bogota 
Cô-lôm-bi-a và Bc kinh, Thng Hi, Qung Châu  Trung Quc.
25

 Vit Nam, Hà Ni đang trin khai h thng BRT trên tuyn đng Ging Võ –
Láng H và Gii Phóng – i C Vit, có chiu dài 46km và kinh phí đu t 99,88
triu USD. Tài tr chính cho d án là Ngân hàng Th gii 84,12 triu USD, chính
ph Vit Nam 11,76 triu USD, Qu Môi trng Toàn cu (GEF) 4 triu USD.
26

 thành ph H Chí Minh đang có mt s đ xut ca S Giao thông Vn ti lên
UBND TP v vic phát trin h thng BRT.  có bng chng cho vic phát trin
h thng BRT trong thành ph hay không chúng ta cn phân tích tính hiu qu ca
nó, đc bit là v mt kinh t. ây là mc tiêu ca bài vit này.
2.3.3. D án xe buýt tc hành
D án xây dng h thng BRT đc xác đnh nh
là mt phn phát trin h thng
giao thông  TPHCM (đc bit là giao thông công cng), nhm đy mnh phát trin
kinh t cng nh xã hi ca Thành ph.

Ngun: WorldBank (2005)


27
Các thông s này da trên d án BRT ti Hà Ni World Bank (2007), nghiên cu ca Joaquín C Nicolai
and Dietmar M Weiss (2008) và Nguyn Anh Dng (2008).
11
CHNG 3
KHUNG PHÂN TÍCH

Nghiên cu này s s dng khung phân tích d án trong tài liu Phân tích chi phí và
li ích cho các quyt đnh đu t ca Glenn P.Jenkins, Arnold C.Harberger (1995)
và tài liu ca Ngân hàng th gii (2002), Phân tích kinh t ca các hot đng đu
t: Công c phân tích và ng dng thc t.
3.1. Li ích và chi phí
Li ích kinh t là tt c các li ích mà d án mang li cho nn kinh t (bao gm c
li ích trc tip và ngoi tác tích cc tính theo giá kinh t). Còn chi phí kinh t là tt
c các chi phí tính theo giá kinh t b ra đ thc hin d án và ngoi tác tiêu cc.
Li ích ròng là li ích còn li sau khi ly tt c các li ích tr tt c các chi phí.
So sánh li ích kinh t ca mt d án vi các chi phí tng ng đòi hi phi sp xp
tt c d liu liên quan thành mt biên dng tng hp cho toàn b thi gian hot
đng ca d án.
3.2. Li ích và chi phí d án giao thông
Các d án giao thông đu nhm mc đích ci thin dch v hin có hay phát trin
dch v c s h tng mi đ gim bt chi phí giao thông. Li ích ph bin nht ca
các d án giao thông là: tit kim chi phí vn hành xe; tit kim thi gian đi li;
gim bt tn sut và mc đ nghiêm trng ca tai nn; gim thiu ô nhim môi

AF. Din tích này bng s lt khách thay th (Q
0
) nhân vi chênh lch chi phí
đi xe máy và đi BRT (C
0
– C
1
).
Vic chi phí đi BRT r hn đi xe máy làm phát sinh thêm (Q
1
– Q
0
) lt khách. Li
ích kinh t ròng ca vic phát sinh thêm s lt khách đc th hin bi din tích
ABF. Din tích này bng s lt khách phát sinh (Q
1
– Q
0
) nhân vi chênh lch chi
phí đi xe máy và đi BRT (C
0
– C
1
) chia 2. ây là cách tính gn đúng vi gi đnh
đon AB trên đng cu gn nh là đon thng.
C
0

C
1