TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC ĐỀ TÀI:

“XÂY DỰNG CON NGƯỜI TRONG THỜI ĐẠI MỚI”
Giảng viên hướng dẫn : TS. Võ Minh Tuấn
Sinh viên thực hiện : Mai Thoại Nhung
Lớp : ĐH 21/6 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
THÁNG 3 NĂM 2006
đoan của sự thoái hoá của con người. Chỉ có như vậy, chúng ta mới không bị
thoái hoá bởi những mặt trái của cơ chế thị trường, mới tránh được nguy cơ đi
chệch định hướng XHCN trong quá trình phát triển. Phát huy nguồn lực con
người là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền
vững. Vì thế vấn đề xây dựng con người mới đã và đang là vấn đề cấp bách trong
thời đại mới này và đây cũng là vấn đề được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm.
Đó chính là lí do em chọn đề tài này. Chương 1
TỔNG QUAN LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN BẢN CHẤT CON NGƯỜI
1.1. Triết học cổ đại coi con người là một thực thể vũ trụ thu nhỏ, con
người có số phận bị quy định bởi ý chí tạo hoá:
Triết học duy tâm tuyệt đối hoá đời sống tinh thần của cọn người chia cắt
toàn bộ hoạt động tinh thần con người ra khỏi quá trình tâm sinh học của nó, tiêu
biểu là triết học Hêghen. Hêghen coi con người là hiện thân của ý niệm tuyệt đối,
ông đã có công phát hiện ra một quy luật của đời sống tinh thần cá nhân (là sự
phát triển của đời sống tinh thần cá nhân cần thiết và tất yếu phải lặp lại trong
quá trình hình thái rút ngắn và cô đọng những trình độ cơ bản mà đời sống tinh
thần xã hội đã trải qua) vạch ra cơ chế của đời sống tinh thần.
Phơ Bách nhà triết học duy vật siêu hình tiêu biểu phê phán Hêghen đã
giai thích duy tâm siêu nhiên về bản chất con người. Theo Phơ Bách vấn đề quan
hệ giữa tư duy và tồn tại là vấn đề bản chất con người, ông coi con người là một
sinh vật hữu tính (có cảm giác, biết tư duy, có ham muốn, ước vọng ) con người
là một bộ phận của giới tự nhiên, mà xét theo bản chất của nó là tình yêu thương
(kiểu mẫu là tình yêu nam nữ). Tuy nhiên Phơ Bách đã mắc phải hạn chế lớn là
ông đã chia cắt con người ra khỏi các quan hệ xã hội hiện thực của nó.

Con người là sản phâm của quá trình phát triển, tiến hoá về cả ba mặt:
sinh học, tâm lý và xã hội, ở mỗi thời đại lịch sử cụ thể, do đó bản chất con người
mang tính lịch sử cụ thể.Chính trong sự hình thành của mình, bản chất con người
vừa là sản phẩm của cả ba mối quan hệ, ba mặt tác động (tự nhiên - tâm lý - xã
hội) đồng thời con người vừa là chủ thể trong các quan hệ đó, vừa là sáng tạo và
hoàn thiện không ngừng các quan hệ đó. Sáng tạo về văn hoá, tinh thần, sáng tạo
xã hội và chính bản thân con người.
Con người là sản phẩm của lịch sử, của sự tiến hoá lâu dài của giới hữu
sinh bởi vì không có thế giới tự nhiên, mà ngược lại dựa vào giới tự nhiên, thông
qua hoạt động thực tiễn, tác động vào giới tự nhiên, cải tạo giới tự nhiên để phục
vụ cho hoạt động sống của con người.Trong quá trình cải tạo tự nhiên, cụ thể là
hoạt động lao động sản xuất con người lấy đó làm cơ sở tồn tại đồng thời thông
qua hoạt động vật chất và tinh thần, thúc đẩy xã hội phát triển từ thấp đến cao,
không có hoạt động của con người thì cũng không có sự tồn tại của toàn bộ lịch
sử xã hội của loài người.
1.3. Kết luận:
Bản chất con người là tổng hoà của các quan hệ xã hội, về đời sống sinh
học và tâm lý của nó trong những giai đoạn phát triển lịch sử cụ thể, là một chủ
thể sáng tạo, là quá trình không ngừng hoàn thiện.
Do đó muốn thay đổi bản chất con người phải thay đổi các quan hệ hiện
thực của nó mà cơ bản là các quan hệ xã hội con người đang sống. Muốn xây
dựng môt xã hội tiến bộ vì con người thì phải xoá bỏ tất cả các quan hệ làm tha
hoá con người, phải giải phóng con người khỏi mọi sự tha hoá, trả lại vị trí làm
chủ và sáng tạo cho con người, là mục đích cao cả về con người của học thuyết
Mác-lê-nin.
Chương 2
THỰC TIỄN VẬN DỤNG LÝ LUẬN BẢN CHẤT CON NGƯỜI TRONG
CHIẾN LƯỢC CON NGƯỜI CỦA ĐẢNG TA TRONG THỜI ĐẠI MỚI
2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất con người mới:
2.1.1. Bản chất con người mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh:

Đảng viên là hạt nhân trong đội ngũ cán bộ của bộ máy Nhà nước và các
tổ chức chính trị xã hội. Quan điểm "Đảng viên đi trước, làng nước theo sau"
không bao giờ lỗi thời, giờ đây đang cần toàn đảng nghiêm chỉnh thực hiện để
khôi phục lại lòng tin của quần chúng, khắc phục hiện tượng dân chỉ tin đảng nói
chung, không còn nguyên vẹn niềm tin đối với những đảng viên cụ thể. Giải pháp
nêu gương trong xây dựng con người không phát huy được hiệu quả, cũng như
trong sự nghiệp cách mạng, ở chiến lược xây dựng con người, xây dựng đảng
luôn luôn giữ vai trò then chốt. (tr 265, 266, Hồ Kiếm Việt).
Bên cạnh công tác giáo dục, quản lý cán bộ, đảng viên thì tư tưởng Hồ Chí
Minh cũng đề cập đến vấn đề cấp bách là phải giáo dục tư tưởng cho thanh niên
học sinh, sinh viên, đặc biệt là về chính trị. Đối với họ, chính trị đứng ngoài cuộc
sống hằng ngày, đó là công việc của chính khách, của các lãnh tụ, của các nhà
ngoại giao, của các tổ chức chính trị, các đảng phái, sự tham gia chính trị vào
công việc của họ chỉ làm rắc rối thêm các mối quan hệ.
Tóm lại, những luận điểm trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con
người mới phù hợp với sự phát triển của đất nước là cơ sở phương pháp luận cho
thực hiện mục tiêu xây dựng con người mới XHCN trong giai đoạn phát triển
mới của cách mạng nước ta.
2.2. Đảng ta đánh giá về chiến lược xây dựng con người mới:
"Nghị quyết đại hội VIII và nghị quyết đại hội IX của Đảng đã khẳng
định: Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người
Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá theo định hướng XHCN, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội,
tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ, văn minh" (tr 552, 553,phát triển con người trong quan
niệm của C.Mac và Ăngghen con người cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam).
"Phát triển con người Việt Nam - đó chính là động lực, là mục tiêu nhân
văn, là nền tảng, là cơ sở lâu bền, tạo đà cho bước phát triển tiếp theo của sự
nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá xã hội mà Đảng ta đang lãnh đạo

đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi công dân, kết hợp tốt tăng trưởng kinh tế với tiến
bộ xã hội, giữa đời sống vật chất và đới sống tinh thần, giữa đáp ứng các nhu cầu
trước mắt với chăm lo lợi ích lâu dài, giữa cá nhân với tập thể và cộng đồng xã
hội" (Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH, Nxb.Sự thật
Hà Nội 1991, tr 13).
2.3. Thực trạng của việc thực hiện chiến lược xây dựng con người mới của
Đảng và lối sống đạo đức của người dân ta hiện nay:
2.3.1. Thành tựu đạt được và những hạn chế trong chiến lược xây dựng
con người mới của Đảng:
Trong chiến lược xây dựng con người của Đảng ta, mà then chốt là vấn đề
giáo dục-đào tạo, Đảng ta đã giải quyết một số vấn đề mà tại hội nghị lần thứ sáu
Ban chấp hành Trung ường khoá IX Đảng ta đã khẳng định: Qua 5 năm thực hiện
nghị quyết, nền giáo dục nước ta đã đạt chuẩn quốc gia về xoá mù chữ và phổ
cập giáo dục tiểu học, tiến hành phổ cập trung học cơ sở ở một số tỉnh, thành phố
trình độ dân trí và chất lượng nguồn lực con người được nâng lên, chất lượng
giáo dục toàn diện có chuyển biến bước đầu. Sự nghiệp giáo dục ngày càng được
đề cao và được toàn xã hội quan tâm.
Song bên cạnh những thành tựu đạt được, nền giáo dục nước ta còn đứng
trước nhiền khó khăn, yếu kém, nhất là về chất lượng và quản lý nhà nước về
giáo dục. Cơ cấu giáo dục còn bất hợp lý, mất cân đối, nhiều nhu cầu nhân lực
của nền kinh tế chưa được đáp ứng (kết luận của hội nghị lần thứ sáu Ban chấp
hành Trung ương khoá IX về tiếp tục thực hiện nghị quyết Trung ương khoá
VIII Tạp chí cộng sản số 25, 2002).
Tuy nhiên, sau nhiều năm phát triển giáo dục-đào tạo ở nước ta, như nghị
quyết hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương khoá VIII đã chỉ rõ, chưa
đáp ứng kịp thời những đòi hỏi lớn và ngày càng cao về nhân lực cho công cuộc
đổi mới kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thực hiện công nghiệp hoá,
hiện đại hoá. Nghị quyết hội nghị đã chỉ ra 5 yếu kém (về quy mô cơ cấu, về đội
ngũ giáo viên, về chất lượng và hiệu quả, về kỷ cương trong giáo dục, về thực
hiện công bằng xã hội) của ngành giáo dục và đào tạo của nước ta. Số liện thống

giàu mạnh và chủ nghĩa quốc tế trong sáng.
Bên cạnh đó tồn tại mặt trái là lối sống tiêu cực về đạo đức của một bộ
phận cán bộ, đảng viên mà hội nghị Trung ương lần thứ sáu đã nhận định: "Tình
trạng cán bộ thoái hoá, biến chất chưa được ngăn chặn và đẩy lùi. Trong đội ngũ
cán bộ vẫn tồn tại tình trạng trì truệ, thiếu trách nhiệm và tính chiến đấu chưa
cao". Biểu hiện của tình trạng thoái hoá khá phức tạp và đa dạng như bệnh
chuyên quyền độ đoán, không tôn trọng dân chủ, bệnh quan liêu xa rời thực tiễn,
xa rời nhân dân, bệnh xu nịnh và tâm lý cầu an hưởng lạc, không giám đấu tranh
bảo vệ cái đúng, chống cái sai, chống chủ nghĩa cá nhân, thực dụng; chủ nghĩa
địa phương hẹp hòi; lối sống xa hoa, đua đòi, thậm chí mê tín, dị đoan Không
chỉ có vậy mà còn có: ''biểu hiện của tư tưởng sùng ngoại, tôn sùng Chủ Nghĩa
Tư Bản, chạy theo lối sống của xã hội tiêu thụ, tuyệt đối hoá giá trị vật chất, tiền
bạc ''văn hoá'' lai căng, tự ti dân tộc, thậm chí phai nhạt ý thức giai cấp, niềm tin
và lý tưởng cộng sản đã xuất hiện một cách báo động". Trong tất cả những vấn
nạn đó phải đặc biệt quan tâm đến nạn tham nhũng, có thể coi tham nhũng đang
là quốc nạn, là vấn đề chính trị ở nước ta.
Trên đây là một số tồn đọng đang nổi cộm trong hàng ngũ cán bộ, đảng
viên - những người chủ trì trong công cuộc xây dựng đất nước ta trong thời kỳ
hiện nay, và một lực lượng cũng cần nhắc đến đó là giới trẻ, lớp thanh niên -
những người chủ tương lai của đất nước. Bên cạnh những thanh niên thông minh,
sáng tạo và nghị lực, biết tận dụng mọi cơ hội, mọi khả năng để vượt qua những
thử thách của cuộc sống xứng đáng là người chủ tương lai của đất nước, thì vẫn
tồn tại không ít lớp thanh niên có thái độ thờ ơ, vô trách nhiệm, bi quan, chán
nản, trông chờ ỷ lại hay có những hành động mang tính cực đoan, chạy theo lợi
ích cá nhân, cơ hội, vụ lợi, chạy theo cái xấu, đua đòi, giả dối, Thậm trí trong lối
sống thanh niên hiện nay đang tồn tại lối sống văn hoá thứ cấp: nhu cầu, thị hiếu,
năng lực, văn hoá của thanh niên chưa định hình, đang có những biến đổi, biến
động sâu sắc, phong phú và phức tạp.
Thể chất bao gồm những yếu tố cơ bản như hình dáng, tầm vóc, chiều cao,
trọng lượng Đây là những tiêu chuẩn quan trọng đầu tiên phải có của người cán

ngay sau khi giành độc lập, Đảng ta đã chủ trương xây dựng và phát triển một
nền giáo dục toàn diện nhằm rèn luyện, bồi dưỡng cho con người Việt Nam trên
tất cả các mặt đức, trí, thể, mỹ. Ngày nay, trong sự nghiệp đổi mới nền giáo dục
nước ta nói chung và chiến lược cán bộ nói riêng càng phải coi trọng các yếu tố
đó. Trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH, Đảng
ta khẳng định: "Cần xây dựng con người với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và
thẩm mỹ ngày càng cao" (Cương lĩnh xây dựng Đảng trong thời kỳ quá độ lên
CNXH, Nxb. CTQG, Hà Nội, 1991, tr 10).
Người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới không thể thiếu yếu tố năng động
và thích nghi, đó là sự nhạy bén, linh hoạt trong mọi hoàn cảnh và điều kiện; là
sự mền dẻo trong tư duy, sáng suốt trong hành động, sắc xảo trong quan hệ, "dĩ
bất biến, ứng vạn biến" theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Ngày nay, chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN, do vậy tính năng động, khả năng thích nghi cao là những yếu tố vô cùng
cần thiết đối với người cán bộ. Nếu không có những yếu tố này, người cán bộ có
thể rơi vào bị động, không làm chủ được trong mọi hoàn cảnh, tình huống. Nhờ
sự năng động, thích nghi người cán bộ sẽ tìm ra được những giải pháp "đột phá"
trong mọi hoàn cảnh có vấn đề, chẳng hạn, trong quá trình mở cửa và hội nhập,
người cán bộ giỏi có thể làm sống dạy một doanh nghiệp hay một vùng kinh tế
Sự nghiệp đổi mới đòi hỏi người cán bộ phải có phong cách lãnh đạo. Xây
dựng phong cách lãnh đạo của người cán bộ ngày nay là hình thành, phát triển và
rèn luyện tác phong làm việc đĩnh đạo, bình tĩnh, sáng suốt, nhanh nhạy, phương
pháp làm việc khoa học, lấy hiệu quả công việc, lấy mục đích vì nhân dân làm
chuẩn giá trị. Phong cách đó đối lập với lề lối làm việc bảo thủ, trì trệ chậm đổi
mới kiểu "sáng vác ô đi, tối vác về" Xây dựng tác phong lãnh đạo chính là góp
phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách người cán bộ trong thời kỳ mới. Đó là
yếu tố không thể thiếu để người cán bộ có thể hoàn thành trách nhiệm: vừa là
người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân như chủ tịch
Hồ chí Minh đã dạy.
2.4. Kết luận:
KẾT LUẬN
Bản chất con người và chiến lược con người của Đảng ta trong thời đại
mới không phải là vấn đề mới mẻ.Vấn đề này phải được quan tâm đúng mức.
Với tư cách là một sinh viên cũng là thành phần của hàng ngũ người chủ tương
lai của đất nước, tôi cũng xin đóng góp ý kiến của mình về vấn đề này như tôi đã
trình bày.
Với tốc độ phát triển như vũ bảo của trình độ khoa học - kỹ thuật như hiện
nay thì nền văn minh nhân loại chịu ảnh hưởng sâu sắc. Nó ảnh hưởng mạnh mẽ
đến đời sống của con người nhất là đời sống văn hoá đã mang nhiều giá trị mới
mẻ và Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng quay ấy! Điều đặc biệt là nước ta
đang trong quá trình quá độ lên CNXH. Quá trình quá độ lên CNXH chứa đầy
những mặt mạnh và mặt yếu kém của nó mà trong suốt bài tiểu luận đã đề cập
đến.
Vấn đề "Bản chất con người" được đặc biệt quan tâm bởi tính cấp thiết
của nó như tôi đã đề cập ngay từ đầu và xuyên suốt bài tiểu luận. Tôi đã đề cập
đến nhiều vấn đề liên quan đến "Bản chất con người". Điểm đặc biệt trong đó là
chiến lược con người của Đảng ta, trong thời đại mới.
Tuy nhiên, bên cạnh những vấn đề màtôi đã đề cập ở trên, không khỏi
những thiếu sót và hạn chế, bởi tôi chưa có khả năng nguyên cứu sâu và một số
phương pháp giải quyết mâu thuẩn tôi đã đưa ra cũng có thể chưa triệt để. Nhận
thức được điều này,tôi cho rằng nghiên cứu "Bản chất con người" là cả một quá
trình lâu dài, đòi hỏi rất nhiều nổ lực.
Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các thầy cô trường đại học
Ngân Hàng, đăc biệt là thầy Minh Tuấn đã tận tình giúp đỡtôi trong suốt quá
trình làm đề tài tiểu luận này.
BẢNG KÝ HIỆU VIẾT TẮT
XHCN : xã hội chủ nghĩa.
CNXH : chủ nghĩa xã hội.
CTQG : chính trị quốc gia.
PGS,TS : phó giáo sư, tiến sĩ.
NXB : nhà xuất bản.