nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2007 43 Ths. Nguyễn Hiền Phơng *
rong h thng phỏp lut an sinh xó hi
ca cỏc quc gia, tr giỳp xó hi l mt
trong nhng b phn cu thnh quan trng.
Cựng vi cỏc b phn khỏc, phỏp lut v tr
giỳp xó hi cú vai trũ quan trng trong vic
bo m quyn con ngi, n nh i sng
ti thiu cho mt b phn nhng thnh viờn
yu th trong xó hi, gim khong cỏch
giu nghốo, gúp phn thỳc y cụng bng v
tin b xó hi.
Vi vic nhn thc ỳng n vai trũ ca
phỏp lut tr giỳp xó hi, ng v Nh nc
ta ó ban hnh cỏc quy nh phỏp lut, t
chc trin khai thc hin v ngy cng hon
thin nhm ỏp ng yờu cu ca thc tin
khỏch quan. Tuy nhiờn, thc trng phỏp lut
tr giỳp xó hi cũn bc l nhiu hn ch.
Nhng hn ch c bn th hin s bt hp
lớ trong vic quy nh tiờu chớ xỏc nh i
tng tr giỳp xó hi, phm vi i tng tr
giỳp xó hi; mc tr cp cũn quỏ thp,

hiu qu dn n nhng khú khn trong vic
huy ng ngun lc cng ng, hn ch
ỏng k cho cụng tỏc xó hi hoỏ hot ng
tr giỳp xó hi.
Gii phỏp cho nhng hn ch ny c
c th hoỏ bng vic gp rỳt ban hnh quy
nh thnh lp qu tr giỳp xó hi thng nht
T

* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
44 tạp chí luật học số 11/2007

t trung ng n a phng lm c s huy
ng ngun lc, qun lớ v iu tit ti
chớnh, m bo chi tr tr cp cụng bng,
kp thi cho i tng. Qu c phõn b
theo hai ni dung chớnh l tr giỳp thng
xuyờn v tr giỳp t xut tng ng vi
hai ni dung chớnh ca ch tr giỳp xó
hi. Ngun hỡnh thnh qu khụng ch t
ngõn sỏch nh nc m cũn bao gm c
ngun lc t s úng gúp, h tr ca t
chc, cỏ nhõn trong v ngoi nc. Cn cú
nhng quy nh thụng thoỏng, trỏnh gõy
phin h, rc ri, phc tp cho cỏc t chc,
cỏ nhõn cú lũng ho tõm t nguyn úng

nhiờn, do nhng hn ch nht nh v iu
kin kinh t, phỏp lut hin hnh mi ch
quy nh phm vi ỏp dng cú gii hn nht
nh theo nguyờn tc u tiờn v mc khú
khn. Mt b phn dõn c khụng nh cú nhu
cu tr giỳp, thm chớ ỏp ng c yờu cu
th hng theo lut nh vn cha tip cn
c vi ch ny. Hn na, ngay trong
nhúm i tng thuc phm vi ỏp dng cng
cú nhiu bt hp lớ th hin vic cha xỏc
nh v phõn loi ỳng i tng dn n
lóng phớ ngun ti chớnh vn ó eo hp.
Theo chỳng tụi, trong gii phỏp m
rng phm vi i tng tr giỳp cn thc
hin song song hai ni dung: Mt l, b
sung thờm mt s i tng thc s cú nhu
cu tr giỳp; hai l, r soỏt li cỏc tiờu chớ
xỏc nh i tng hng trong tng nhúm
sa i, b sung m bo tớnh cụng
bng, hp lớ.
Trờn c s kh nng ỏp ng ca iu
kin kinh t v nhu cu m m bo cuc
sng ca mt s nhúm i tng, trong thi
gian ti cn m rng i tng tr giỳp xó
hi, bao gm:
- Ngi cú thu nhp thp. Cn xỏc nh
l ngi cú thu nhp di 1/2 mc chun
nghốo do khụng tỡm c vic lm, tht
nghip theo quy nh phỏp lut hoc vic
lm bp bờnh.

- Cỏ nhõn v gia ỡnh nhn nuụi dng
ngi gi cụ n khụng ni nng ta. Hin
nay, chỳng ta ó thc hin tr cp cho cỏc cỏ
nhõn, h gia ỡnh nhn nuụi dng tr em
m cụi, tr em b b ri (Quyt nh s
38/2004/Q-TTg ngy 17/3/2004). Do vy,
vic b sung thờm nhúm i tng ny l
hon ton hp lớ v cú tớnh kh thi cao, phự
hp vi ch trng xó hi hoỏ cụng tỏc tr
giỳp xó hi.
- H gia ỡnh nghốo cú t hai ngi tr
lờn b tn tt nng khụng cũn kh nng lao
ng. Thc t i sng ca cỏc h gia ỡnh
nghốo vn d ó rt vt v, khú khn. Trng
hp li cú thờm nhng ngi tn tt nng,
khụng cú kh nng lao ng li cng y
cuc sng ca h vo cnh khn cựng. Vic
tr giỳp cho cỏc gia ỡnh ny xut phỏt t nhu
cu m bo cuc sng ca h. Hn na,
chỳng ta cng ó thc hin ch tr giỳp
i vi h gia ỡnh cú t hai ngi tr lờn
khụng t phc v c do hu qu cht c
hoỏ hc ca M s dng trong chin tranh
Vit Nam (Quyt nh s 16/1004/Q-TTg
ngy 5/2/2004). Vic b sung thờm tiờu chớ
h gia ỡnh nghốo, cú 2 ngi tn tt nng
khụng cú kh nng lao ng hng tr
cp l cụng bng, hp lớ.
Cựng vi vic b sung i tng hng
tr giỳp xó hi cng cn xem xột, sa i

ú quy nh mc tr cp c th cho tng
nhúm i tng.
Mc chun tr cp xó hi c hiu l
mc tr cp thp nht dnh cho i tng tr
giỳp xó hi cú hon cnh khú khn ớt nht so
vi cỏc i tng khỏc sng ti cng ng.
Nguyờn tc xỏc nh mc chun tr cp
xó hi l phi m bo tớnh khỏch quan,
khoa hc v thc tin, hn ch tỡnh trng ỏp
t ý chớ ch quan ca cỏc c quan hoch
nh chớnh sỏch. Vic tớnh toỏn mc chun
phi da vo mc ớch m bo cỏc nhu cu
sinh sng ti thiu cho i tng, trong ú
mt phn l trỏch nhim tr giỳp ca Nh
nc, mt phn l trỏch nhim ca bn thõn
i tng v gia ỡnh. Trng hp i tng
khụng cũn gia ỡnh, thõn nhõn thỡ Nh nc
phi cung cp bng mc sng ti thiu.
Mc chun tr cp xó hi phi phự hp vi
tỡnh hỡnh phỏt trin kinh t xó hi cho tng
thi kỡ (nh tc tng trng kinh t, thu
nhp bỡnh quõn u ngi, tc tng tin
lng ti thiu ) v t trong mi quan h
hi ho vi cỏc tr cp khỏc trong h thng
an sinh xó hi.
Cú th xut ba phng phỏp tớnh mc
chun tr cp xó hi nh sau:
- Xỏc nh mc chun tr cp xó hi da
vo chi phớ ti thiu cn thit duy trỡ cuc
sng cho mt ngi trong 1 thỏng. Mc chi

bỡnh ca cng ng dõn c hai nm mi
cụng b mt ln (theo s liu ca Tng cc
thng kờ) v thng cụng b chm sau 1
nm nờn tin cy v s liu cha cao.
Mi phng phỏp u cú u, nhc
im riờng. V lớ thuyt, phng phỏp th ba
c tớnh toỏn khoa hc, phự hp nhng vp nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2007 47
phi hn ch ln l s ph thuc vo s liu
ca Tng cc thng kờ. Phng phỏp ny
cng ó tng c xut tớnh tr cp
cho i tng ngi cú cụng nhng cng
vp phi nhng khú khn trong thc tin
khin khụng thc hin c. Trờn c s cõn
nhc gia cỏc phng phỏp, phng phỏp
th 2 (da vo tin lng ti thiu) l phự
hp vi nguyờn tc xỏc nh mc tr cp
chun v cú tớnh kh thi hn c bi cng
c tớnh toỏn ch yu trờn c s nhu cu
chi tiờu, m bo cụng bng, vn dng linh
hot theo s bin ng ca tng trng kinh
t, giỏ c sinh hot cho tng thi kỡ. Mt
khỏc, cỏch tớnh ny cng m bo s phự
hp vi cỏch tớnh chung ca cỏc ch tr
cp khỏc trong h thng an sinh xó hi nh
tr cp bo him xó hi, u ói xó hi.
Trờn c s mc chun tr cp xó hi,

thc hin tr giỳp cn da trờn quan im
giỳp cho h cỏi cn cõu ch khụng phi xõu
cỏ chỳ trng n cỏc hỡnh thc tr giỳp
khỏc nh b tỳc vn hoỏ, hc ngh, to vic
lm, t vn hng nghip
4. Cn chỳ trng n vn xó hi
hoỏ cụng tỏc tr giỳp xó hi
Thi gian qua, bờn cnh nhng thnh
cụng ca cụng tỏc tr giỳp xó hi do Nh
nc m bo thc hin khụng th khụng k
n s úng gúp to ln ca cng ng.
Trong iu kin hin nay, khi nhng giỏ tr
o c, truyn thng ngy cng b m nht
do nh hng tiờu cc ca s phỏt trin nn
kinh t th trng cng ũi hi phỏp lut
phi cú nhng quy nh nhm khuyn
khớch, phỏt huy nhng giỏ tr cao p ca
con ngi. Xó hi hoỏ cụng tỏc tr giỳp xó
hi cn phi c chỳ trng trong cỏc quy
nh phỏp lut v tr giỳp. Cú th xut
mt s gii phỏp sau:
- Thit lp cỏc mụ hỡnh chm súc i
tng tr giỳp ti cng ng. i vi cỏc i
tng iu kin c sinh sng v chm
súc ti cỏc c s bo tr xó hi ca Nh nghiên cứu - trao đổi
48 tạp chí luật học số 11/2007


ang bc u nghiờn cu thớ im mụ hỡnh
chm súc ny di s h tr hp tỏc ca
Chớnh ph Thu in i vi i tng tr
em m cụi, b b ri 4 tnh Nng, Tha
Thiờn Hu, ng Nai v Bỡnh Dng. Trc
nhng u im v tớnh kh thi ca mụ hỡnh
ny, trong tng lai chỳng ta cn m rng
phm vi thc hin. õy c coi l gii phỏp
quan trng nhm xó hi hoỏ cụng tỏc tr
giỳp xó hi tin ti m bo thc hin ch
i vi cỏc i tng iu kin (theo Bỏo
cỏo tng kt cụng tỏc tr giỳp xó hi nm
2005 ca V bo tr xó hi B
LTB&XH, chỳng ta mi m bo thc
hin ch cho 52,67% i tng cú nhu
cu tr giỳp thng xuyờn).
Mt gii phỏp na l thit lp mụ hỡnh
nh xó hi cỏc a phng nuụi dng
v chm súc i tng tr giỳp. i tng
sng trong nh xó hi ny l nhng i
tng iu kin tip nhn vo c s bo
tr xó hi ca Nh nc song do quy mụ,
iu kin hn ch ca cỏc c s, khụng
kh nng tip nhn nuụi dng v chm súc
nờn h c tip nhn vo nh xó hi. Cỏc
i tng ny c hng tr cp hng
thỏng v c chm súc bi cỏc nhõn viờn
xó hi. Nh xó hi c thnh lp cỏc a
phng v do a phng qun lớ, t chc
thc hin. Cú th s dng cỏc hỡnh thc liờn

chuyên môn nghiệp vụ đảm nhiệm công việc
này. Nếu thiết lập được mạng lưới nhân viên
xã hội vận hành tốt có thể tính tới việc trao
cho họ một số quyền hỗ trợ trong lĩnh vực
kiểm tra, giám sát việc nuôi dưỡng, chăm
sóc đối tượng tại các gia đình, nhà xã hội,
các cơ sở bảo trợ xã hội ngoài công lập
nhằm mục đích chung là thực hiện tốt pháp
luật trợ giúp xã hội.
5. Hoàn thiện các quy định về việc giải
quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo trong
lĩnh vực trợ giúp xã hội
Như đã đề cập, đây là mảng nội dung
còn nhiều quan điểm và hạn chế trong pháp
luật hiện hành về trợ giúp xã hội nói riêng và
pháp luật an sinh xã hội nói chung.
Tại nhiều quốc gia (Đức, Thuỵ Điển,
Singapore ) việc giải quyết các tranh chấp
trong lĩnh vực này thực hiện theo thủ tục
khiếu nại, tố cáo hoặc tố tụng đơn giản bởi
họ có hệ thống toà xã hội hoặc toà an sinh xã
hội chuyên trách. Tại Việt Nam, cơ chế giải
quyết khiếu nại, tố cáo được vận hành tương
đối thuận lợi. Tuy nhiên, cơ chế giải quyết
bằng con đường tố tụng với việc thiết lập hệ
thống toà án mới trong điều kiện hiện nay là
không đơn giản, thiếu tính khả thi. Nên
chăng, có thể tính đến giải pháp linh hoạt là
những tranh chấp về trợ giúp có liên quan
đến việc sử dụng ngân sách nhà nước sẽ do