Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
66 tạp chí luật học số 1/2010 TS. Khơng Hân *
TS. Chu Chi Dung **
hut ng vn vt ó xut hin rt lõu
i Trung Quc, thut ng ny xut
hin sm nht trong cun T truyn vo
giai on u thi Chin quc. Lỳc ú vn
vt dựng ch cỏc khớ c v vt t l
trong l nhc in chng. Thut ng vn
vt hin nay tuy cú liờn h vi ý ngha
nguyờn thu ú nhng v c bn vn l hai
khỏi nim khỏc nhau. Hin nay, thut ng
ny cú ni dung rng hn, dựng ch
nhng di tớch v di vt cú giỏ tr v lch s,
ngh thut, khoa hc m con ngi ó li
trong hot ng xó hi ca mỡnh.
(1)
iu 2
Lut bo v di sn vn hoỏ (vn vt) nc
Cng ho nhõn dõn Trung Hoa quy nh ni
hm ca thut ng vn vt ch yu bao
gm nm ni dung sau õy:
- Nhng di tớch vn hoỏ c, m c, kin

nhng v khỏch quan nú cng cú vai trũ nht
nh trong vic bo v cỏc di sn vn húa. Vớ
d: Phỏp lut thi nh Chu ó quy nh ti
n cp bo khớ. Khớ õy ch bo vt quc
gia, l nhng dựng trong cỳng t. Trong
T truyn - Vn Cụng nm th 18 cú ghi
li quy nh ca Chu Cụng nh sau: Phỏ
hu (vn vt) l ti n trm, bo v n
trm l ti tng tr trỏi phộp, trm cp cỏc
vn vt l vi phm nghiờm trng o c, x
T

* Khoa lut i hc tng hp Võn Nam Trung Quc
** Trng i hc nhõn vn
i hc tng hp Võn Nam Trung Quc
Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
tạp chí luật học số 1/2010 67

ti nng, quyt khụng khoan dung.
(2)
Sau
i nh Chu, giai cp thng tr ngy cng
nh ra nhng quy nh nghiờm khc hn v
vic bo v bo khớ quc gia cng nh tụng
miu, lng m ca cỏc bc vng.
Bt k l trong Phỏp kinh thi Chin
quc hay trong Cu chng lut u cú

Nm 1928 khi Nh nc Cng hũa nhõn
dõn Trung Hoa cha c thnh lp, Chớnh
ph Quc dõn ng ó thit lp U ban bo
qun c vt trung ng, ph trỏch cụng tỏc
bo qun v bo v di sn vn hoỏ trong c
nc. Nm 1930, Chớnh ph Quc dõn ng
cụng b Lut bo tn c vt. Sau ú Vin
hnh chớnh li cụng b Nhng quy nh v
khai qut c vt, t ra cỏc ni dung nh phờ
chun khai qut, kho c. Tuy nhiờn, do chin
tranh chng xõm lc Nht v ni chin nờn
nhng iu lut v quy nh ny ó khụng
c thc hin mt cỏch cú hiu qu.
Sau khi Nh nc Cng ho nhõn dõn
Trung Hoa c thnh lp, trong vic xõy
dng c cu cng nh trong vic lp phỏp,
chớnh quyn trung ng u chỳ trng n
vic bo v di sn vn hoỏ. u tiờn cp
trung ng ó thnh lp Cc qun lớ di sn
vn hoỏ quc gia, ph trỏch tt c cỏc cụng
vic cú liờn quan n bo v di sn vn hoỏ.
cp tnh, tr i Loan, Hng Kụng v Ma
Cao, trong 32 tnh, thnh ph trc thuc trung
ng v khu t tr thỡ cú 20 tnh thnh cú cc
di sn vn hoỏ, ph trỏch cụng tỏc bo tng v
bo v di sn vn hoỏ ca a phng. Nhng
ni cha thnh lp c cc di sn vn hoỏ
ca a phng mỡnh thỡ u cú phũng di sn
vn hoỏ trc thuc phũng vn hoỏ cp tnh
ph trỏch cỏc cụng vic cú liờn quan õy l s

Quc v vin li ban hnh vn bn Hng
dn thc hin Lut bo v di sn vn hoỏ
nc Cng ho nhõn dõn Trung Hoa gm 8
chng, 50 iu, phõn tớch sõu hn v tinh
thn ca Lut ng thi tng cng tớnh kh
thi ca B lut. Ngoi ra, Cc di sn vn hoỏ
quc gia cn c vo Lut bo v di sn vn
hoỏ ó a ra cỏc mu quy nh v xin phộp
khai qut kho c, giy phộp khai qut
kho c nm 1983, bin phỏp thm nh t
cỏch khai qut kho c nm 1983 Sau ú
trờn c s cỏc vn bn phỏp quy nờu trờn, c
quan ny ó ban hnh Bin phỏp qun lớ khai
qut kho c vo nm 1998, trong ú a ra
nhng quy nh rừ rng v thm nh t cỏch
khai qut kho c, xin phộp v phờ duyt cỏc
hng mc, vic tin hnh v qun lớ cỏc hng
mc, chnh lớ t liu v bỏo cỏo khai qut
tng cng bo v di vt di nc, Quc
v vin nm 1989 cũn ban hnh iu l qun
lớ bo v di sn vn hoỏ di nc ca nc
Cng ho nhõn dõn Trung Hoa. thỳc y
v quy phm hoỏ vic hp tỏc vi nc ngoi,
c quan ny cũn ban hnh Bin phỏp qun lớ
vic kho c ca nc Cng ho nhõn dõn
Trung Hoa cú liờn quan n nc ngoi vo
nm 1991. Ngy 28/10/2002 Quc v vin ó
thụng qua Lut bo v di sn vn hoỏ sa i
gm 8 chng trong ú cỏc iu khon tng
t 33 iu lờn 80 iu.

cp trờn cỏc mt ch yu sau:
2.1. Mõu thun gia xõy dng kinh t v
bo v di sn vn hoỏ
Di gúc no ú thỡ gia xõy dng
kinh t v bo v di sn vn hoỏ luụn tn ti
nhng mõu thun nht nh. Cú th núi rng Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
tạp chí luật học số 1/2010 69

nhng thnh tu t c ca cụng tỏc bo
v di sn vn hoỏ Trung Quc hin nay
cng khụng tỏch ri s phỏt trin nhanh
chúng ca kinh t. Quc gia giu mnh mi
cú th cung cp vt lc, ti lc v nhõn lc
cho cụng tỏc bo v di sn vn hoỏ, mi cú
th cu c nhiu di tớch ang ng trc
nguy c b hu hoi. ng thi vi vic thỳc
y cụng tỏc bo v di sn vn hoỏ phỏt trin,
vic xõy dng kinh t cng to nờn nhng
nguy hi cho di sn vn hoỏ m ch yu biu
hin hai phng din xõy dng c s h
tng v khai thỏc du lch vn hoỏ.
Phỏt trin kinh t v bo v di tớch l mt
cp mõu thun. Kinh t phỏt trin lm thay
i b mt thnh ph, nụng thụn, ng
quc l nhng cng lm tn hi cho cỏc di
tớch trờn v di mt t.
(5)

trỡnh c ln cp quc gia cũn i vi cỏc
hng mc quy hoch ca a phng thỡ rt
khú thc hin. Nguyờn nhõn l do vic bo
v di sn vn hoỏ v xõy dng c bn tn ti
nhng mõu thun v li ớch. Lut bo v di
sn vn hoỏ quy nh: a im xõy dng
cụng trỡnh cn trỏnh nhng ni m khụng
th di chuyn di sn vn hoỏ c, do
nguyờn nhõn c bit khụng th trỏnh c
thỡ n v bo v di sn vn hoỏ cn tin
hnh bo v ti ngay a im ú, nu nh
khụng th tin hnh bo v ngay ti a im
thỡ di s phờ chun ca cỏc c quan cp
tnh, khu t tr v hnh ph trc thuc trung
ng hoc cỏc c quan cp cao hn tin
hnh d b hoc chuyn n a im mi.
Vic bo v ngay ti a im cng nh di
di hay phỏ b u do bờn xõy dng b kinh
phớ. Vic a kinh phớ ny vo quy hoch
xõy dng c bn lm tng s vn u t ca
chớnh quyn a phng v kộo di thi gian
hon thnh cụng trỡnh. Chớnh vỡ th m a s
chớnh quyn a phng cỏc cp thng ch
chỳ ý n mc tiờu y nhanh tc phỏt
trin kinh t m khụng chỳ ý vic bo v di
sn vn hoỏ trong quỏ trỡnh quy hoch.
Trung Quc so vi cỏc nc phỏt trin
phng Tõy cũn l nc ang phỏt trin, kinh
phớ dựng cho vic bo v di sn vn hoỏ
khụng th bng nhng nc ny nhng Trung

nờn khú cú th cú tỏc dng giỏm sỏt, chi phi
chớnh quyn a phng. Th hai, c ch
ph trỏch nhiu u mi lm cho cụng tỏc
bo v di sn vn hoỏ khú tin hnh mt
cỏch cú trỡnh t.
Hin nay trung ng v a phng u
thit lp cc qun lớ di sn vn hoỏ chuyờn
ph trỏch cỏc cụng tỏc cú liờn quan n bo
v di sn vn hoỏ. Nhng gia cỏc c quan
trung ng v a phng khụng cú mi
quan h qun lớ trc tip m ch n thun l
quan h ch o nghip v. Cc di sn vn
hoỏ quc gia ch yu ph trỏch t chc, hip
ng cụng tỏc bo v di sn vn hoỏ ca mt
s hng mc xõy dng ln ng thi ph
trỏch hng mc kho c di nc v hng
khụng, giỳp cỏc cụng tỏc bo v di sn
vn hoỏ, cỏc ti nghiờn cu kho c v
xut bn bỏo cỏo hc thut Phũng di sn
vn hoỏ ca cỏc tnh chu s qun lớ trc tip
ca chớnh quyn a phng, ch chu s ch
o v nghip v ca Cc di sn vn hoỏ
quc gia. Chc nng c bn ca phũng di
sn vn hoỏ l ph trỏch cỏc hng mc kho
c ti a phng, hip ng vi cc di sn
vn hoỏ quc gia giỏm sỏt vic thc thi v
cht lng khai qut kho c ti a phng,
t chc v phi hp vi cỏc hng mc xõy
dng tin hnh cụng tỏc thm dũ v khai
qut, ph trỏch cụng tỏc bo v di ch.


Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
tạp chí luật học số 1/2010 71

qun lớ ca a phng ú.

Hỡnh thc qun lớ
ny ht sc phc tp trong khi ch cú mt
i tng qun lớ to nờn tỡnh trng cng
qun lớ nhng trỏch nhim li khụng thuc
v ai. c bit, cú tỡnh trng tranh ginh v
li ớch v li cho nhau khi quy trỏch
nhim. Kt qu l cỏc di tớch v di sn ó
khụng c bo v kp thi v cú hiu qu.
2.3. Bo m phỏp lut cho vic bo v
di sn vn hoỏ cha c kin ton
Nh trờn ó núi, Trung Quc ó tin hnh
son tho v thc thi nhiu vn bn phỏp lut
cú liờn quan n vic bo v di sn vn hoỏ.
õy l bc tin xa so vi nhng thi kỡ trc.
Tuy nhiờn, trong thc t cụng tỏc, s bo m
v mt phỏp lut cho cụng tỏc bo v di sn
vn hoỏ vn cũn tn ti mt s vn .
Trc tiờn, Lut bo v di sn vn hoỏ
lut c s trong lnh vc bo v di sn vn
hoỏ thỡ vn tn ti hin tng tớnh ch o
cao nhng kh nng thc thi kộm. iu 4
Lut bo v di sn vn hoỏ quy nh nguyờn
tc, phng chõm bo v di sn vn hoỏ l:
bo v l chớnh, ng cu hng u, s

trỏch qun lớ di sn vn hoỏ ca chớnh quyn
tnh, thnh ph trc thuc trung ng, khu
t tr t chc cỏc n v kho c tin hnh
iu tra, thm dũ kho c nhng ni cú th
cú di vt ang b vựi lp trong phm vi cụng
trỡnh v Kinh phớ chi cho vic kho sỏt
kho c, khai qut phỏt sinh trong quỏ trỡnh
xõy dng u do n v xõy dng ph trỏch.
iu 5 Lut bo v di sn vn hoỏ quy nh
tt c di sn vn hoỏ di t, ni thu nm
trong a gii v lónh hi Trung Quc u
thuc quyn s hu quc gia. Nu nh trong
hng mc xõy dng do doanh nghip quc
doanh tin hnh thỡ cỏc kinh phớ kho c,
khai qut cn thit hon ton cú th do chớnh
quyn thng lng gii quyt. Quyn s
hu di sn vn hoỏ thuc Nh nc, tớnh
cht ca doanh nghip quc doanh cng
thuc v Nh nc, do ú v mt lớ lun,
doanh nghip quc doanh thay Nh nc b
kinh phớ khai qut, bo v di sn vn hoỏ l
hon ton cú th thc hin c. Nhng Nhà nớc và pháp luật nớc ngoài
72 tạp chí luật học số 1/2010
trong trng hp l doanh nghip ngoi quc
doanh thỡ vn ny tr nờn khú gii quyt.
Cỏc cụng trỡnh xõy dng cn phi tin hnh
cụng tỏc kho c khai qut thụng thng u

chy cht lm cho nhng ngi cú trỡnh
chuyờn ngnh khụng c s dng. Hin
tng ny xy ra khỏ nghiờm trng mt s
c quan bo v di sn vn hoỏ a phng.
2.5. í thc bo v di sn vn hoỏ cha
y
Di sn vn hoỏ l nhng ca ci quý giỏ
m t tiờn ó sỏng to v truyn gi, l ca
ci ca ton dõn tc, mi ngi phi cú trỏch
nhim bo v. Th nhng, di sn vn hoỏ l
ca chung mi ngi, ai cng cú trỏch nhim
thnh ra ai cng khụng cú trỏch nhim. í
thc bo v di sn vn hoỏ kộm khụng phi
l hin tng cỏ bit m nú tn ti khỏ ph
bin. Theo mt ngi lm cụng tỏc di sn
vn hoỏ quan sỏt, nhng vựng nụng thụn
cng xa thnh th thỡ ý thc bo v di sn vn
hoỏ cng kộm. mt s a phng, hin
tng dựng gch m c xõy chung ln,
dựng bia ỏ lm nn nh khỏ ph bin. Nu
nh c hi n Lut bo v di sn vn hoỏ
thỡ hu nh khụng bit, nu nh núi n giỏ
tr ca di sn vn hoỏ thỡ cng ch hi c
mt cõu n gin l ỏng giỏ bao nhiờu tin.
Chớnh vỡ th m ó lm cho nhiu di sn vn
hoỏ dự nhỡn b ngoi rt bỡnh thng nhng
cú giỏ tr nghiờn cu vụ cựng ln lao b hu
hoi mt cỏch vụ ý thc. í thc cha y
v bo v di sn vn hoỏ khụng ch xut hin
cỏc tng lp nhõn dõn m tn ti ngay c

giá năng lực. Do đó khi xây dựng kinh tế và
bảo vệ di sản văn hoá phát sinh mâu thuẫn,
các cơ quan này thường hi sinh việc bảo vệ
di sản văn hoá mà ưu tiên cho phát triển kinh
tế. Do thể chế bảo vệ di sản văn hoá hiện nay,
các cơ quan giám sát di sản văn hoá không
thể giám sát được chính quyền địa phương,
càng không thể ra quyết sách giải quyết các
vấn đề phát sinh. Tác giả cho rằng chỉ có
trên cơ sở giải quyết quan hệ phụ thuộc lẫn
nhau về tài chính, nhân sự giữa cơ quan
quản lí di sản văn hoá và chính quyền địa
phương, cơ quan bộ ngành quản lí di sản văn
hoá mới có thể có sự giám sát hữu hiệu tới
chính quyền địa phương. Do đó, kiến nghị
tiến hành cơ chế quản lí trực tiếp đối với việc
bảo vệ di sản văn hoá giống như các ngành
thuế và bảo vệ môi trường làm rõ chức
trách quản lí, chỉ có như vậy mới có thể làm
cho ngành quản lí di sản văn hoá phát huy
được vai trò giám sát, bảo vệ thực sự, giải
quyết tận gốc sự xem nhẹ bảo vệ di sản văn
hoá của các cơ quan chính quyền địa phương.
- Thành lập quỹ bảo vệ di sản văn hoá
quốc gia, tăng cường tính khoa học và tính
hợp lí của hệ thống pháp luật liên quan
Điều 10 Luật bảo vệ di sản văn hoá quy
định: “Các khoản chi tài chính cho việc bảo
vệ di sản văn hoá sẽ được tăng lên cùng với
sự tăng lên của thu nhập tài chính; Nhà

nhiệm trong Luật bảo vệ di sản văn hoá cần
được bãi bỏ. Làm như vậy sẽ công bằng hơn Nhµ n−íc vµ ph¸p luËt n−íc ngoµi
74 t¹p chÝ luËt häc sè 1/2010
đối với bên xây dựng, bởi việc phát hiện ra
di sản văn hoá thường mang tính không dự
báo trước được, trong quá trình xây dựng, có
những công trình phát hiện ra được nhưng
cũng có những công trình không phát hiện ra
được. Để đơn vị phát hiện ra di sản văn hoá
phụ trách kinh phí khảo cổ là điều bất hợp lí.
- Tăng cường xây dựng đội ngũ cán bộ,
đề ra các biện pháp bảo vệ di sản văn hoá
Trong quá trình tìm hiểu nguyên nhân yếu
kém của việc bảo vệ di sản văn hoá, chúng ta
không nên chỉ quy vào trách nhiệm của chính
quyền và bên xây dựng mà cũng cần thấy
rằng có trách nhiệm của bản thân người làm
công tác bảo vệ. Trong các sự vụ huỷ hoại di
tích có thể thấy được một nguyên nhân quan
trọng đó là nhận thức về đặc tính của bản thân
di tích chưa đầy đủ. Di sản văn hoá có những
đặc tính đặc thù duy nhất chỉ nó mới có, do
đó việc bảo vệ di sản văn hoá càng mang tính
phức tạp. Đối với từng loại di sản văn hoá,
với những tính chất khác nhau cần có biện
pháp bảo vệ khác nhau, do đó các chuyên gia,
học giả cần nhanh chóng nghiên cứu đưa ra

nhận thức di sản văn hoá trên nhiều phương
diện, từ đó giải quyết đúng mối quan hệ giữa
bảo vệ di sản văn hoá với xây dựng kinh tế
và khai thác du lịch./.

(1).Xem: Lý Hiểu Đông, Văn vật học, Nxb. Học Uyển,
2005, tr. 1 - 6.
(2). Tả truyện, Nxb. Nhân dân Cát Lâm, 1996, tr. 247.
(3). Triệu Kiệt, “Tổng thuật chế độ bảo vệ văn vật
trong các triều đại Trung Quốc”, Tạp chí Khảo cổ và
văn vật, kì 3 năm 2003.
(4). Tống Tân Triều, “Lí giải về hệ thống quản lí khảo
cổ học Trung Quốc”, báo Di sản văn hoá Trung Quốc,
số 6 năm 2006.
(5). Trần Thuần, Cố Dịch, “Bảo vệ di sản văn hóa
dưới góc độ quốc tế”, (Khoa học xã hội), Báo Phúc
Đán, số 4 năm 2003.
(6).Xem: Điều 14 Luật quy hoạch thành phố.
(7).Xem: Điều 16 Luật bảo vệ di sản văn hoá.
(8).Xem: Điều 29 Luật bảo vệ di sản văn hóa.
(9). Từ Sùng Linh: “Cải cách hệ thống quản lí các di
sản văn hóa quốc gia ở châu Âu và những gợi ý cho
Trung Quốc”, Báo Đại học Thanh Hoa, số 2 năm 2005.