KINH
TE
THE Gim
Ban
chdt
cua cuoc khung hoang kinh te the
gidi,
cCfu
vdt chu nghTa tu ban hay xay dung
chu nghTa xa hoi the ky XXI
DAO THE TUAN
T
7" ien nay the gidi dang lam vao mot cudc khung hodng kinh
tetrdm
trgng md hau qud
- J. J.
ciia
nd chiia the ddnh gid het. Vay bdn chdt cudc khiing hodng kinh te'ldn ndy
Id
gi?
Tiiang lai cua he thdng kinh te the gidi se ra
sao?
Vai tro cua
cac
to chiic kinh te qudc te
nhii
the nao? Ciiu vdt chd nghia
tii
bdn hay xdy dUng chit nghia xd hdi
theky
XXI de

mot khiing hoang
nang
Ifldng, rdi den khung hoang thflc
pham, khiing hoang tin dung. Luc dau
tfldng
la
lam phat, sau day lai trd thanh
thieu phat.
Do khdng hieu dfldc bdn chdt cua
khung hodng (KH) nen cac bien phap khlc
phuc khdng cd hieu qua. Viec gia dau hda
tang khdng phai vi thieu dau tren thi trfldng
qud'c te. Gia
lUdng
thiic tang nhanh khdng
phai vi thieu
lUdng
thiic,
nam
nay the gidi
dUdc mua,
lUdng
thiic hien nay cd nhieu.
Thiic ra trUdc khung hoang dau hda da cd
cuoc khiing hoang ba't ddng san d Hoa Ky.
Bay gid ngUdi ta cho rang nguyen nhan cua
ta't ca cac KH
nay
la
sii

ngan hang., Giam ddc
Quy Tien te qud'c te ndi la CNTB dang d
tren dinh cua sfl suy thoai. Chinh phu My
va
Anh da phai qud'c hflu hda hay qud'c hflu
hda mot phan mot sd' ngan
hang
de cflu
nen kinh te.
Uy ban Lao ddng qud'c te d Anh
(CWI)
cho
ring
cac trao ddi tai chinh va dlu cd
la
ngudn gd'c chinh ciia
Idi
nhuan ngan hang
va
doanh nghiep. Cac doanh nghiep thudng
dung tin dung de md rong thi trfldng.
Cdng cudc cai
each
da bat dau tfl dau cac
nam
1980, luc tren the gidi dang cd mot
phong
trao
"dieu chinh cd ca'u kinh
te"'

nghia tU do mdi. Chu nghia tu do mdi dau
Dao
ITie
Tuan, GS, Vien sy. Ha Ndi.
50
Ban chat cua cuoc khung khoang

tien dUdc tiep nhan d Hoa Ky va Anh do hai
nha lanh dao Reagan
va
Thatcher.
Dang le nhflng nfldc XHCN cu dang
chuyen ddi da cd mot cdng cu ra't td't la dinh
hfldng XHCN de ban che anh hudng cua chii
nghia
tii
do mdi; nhUng cdng cu nay trUdc
day do khdng hieu qua trong thdi ky trUdc
cai
each,
khdng du sflc de chd'ng lai xu
hfldng ciia chu nghia tfl do mdi - qua de cao
kinh te thi trUdng
va
sfl rut lui cua nha
nfldc.
Vai trd dieu tiet ciia nha nUdc trong
sii
phat trien la ra't can thiet de cd mot
sii

viec tim
Idi
nhuan
ngan ngay
khdng cd
Idi
cho tui tien cua ngUdi tiet kiem
lln
nen kinh te ndi chung, vi ngfldi de
danh
khdng cd phan flng
va
phfldng tien nhfl cac
nha tai chinh quan sat thi trfldng thu
Idi
tfl
cac cuoc KH. Viec tao mot quy de bu
vao
cac thieu hut cua thi trfldng luc dau tfl dai
hari cd
Idi
cho mdi trfldng
va
cdng
bIng
xa
hoi.
Nen kinh te that khdng phai dfla
vao
tieu thu cac vat re tien mau hdng

Theo dng, KH
ngay
nay gid'ng nhU cudc suy
thoai
nam
1929-1934: tao ra
va
pha hoai
phUdng
tien thanh toan cua he thd'ng
tin
dung, tai trd dau tU dai ban
bIng
ngudn
vd'n vay ngan ban, nd nan khdng
Id,
dau cd
tran
lan tren chflng khoan
va
tien te, he
thd'ng tai chinh
va
tien te khdng dn dinh ve
cd ban. Sau cudc KH nay the gidi chia
thanh 2 vflng: cac nfldc phfldng
tay va
cac
nfldc cdng san. Da sd' cac nfldc the gidi thfl 3
bi de qud'c dd ho.

cac bien phap chd'ng ddc quyen, nhUng
luc gap khd khan lai ddi nha nfldc phai hd
trd.
Paul Krugman, giai Nobel
nam
2008,
cho
ring
tang chi tieu cdng cd tac diing
trong KH. Dieu tiet khdng gifl dfldc he
thd'ng,
vi cd he thdng ngan
hang
trong bdng
td'i tham dU
va cang
ngay ngan hang cang
dflng cac giao dich khdng truyen thd'ng. Mdi
trfldng y thflc he khdng mud'n md rong
sii
dieu tiet
nay.
Quy
dii
trfl lien bang My cho
ring
nhflng
ngfldi se dieu khien cd quan
nay
se gap

hoi.
Nghien cuv Kinh
teso
370 - Thang 3/2009
51
Ban chat cua cuoc khung khoang

Dominique Strauss-Kahn, nguyen bd
trfldng bd kinh te cua Chinh phu Phap,
giam dd'c mdi ciia Quy Tien te qud'c te, cho
ring
tinh hinh ra't nghiem trong. Trfldc bet
day la mot cudc KH
toan
cau dau tien, sau
dd khdng phai do mot sd' nfldc quan ly kem,
ma nguyen nhan ciia nd
nam
ngay trong
long ciia cac td chflc tai chinh. Hau qua cua
cuoc KH
nay
dd'i vdi con chau chung ta ra't
nghiem trong va dd'i vdi cac nfldc Chau Phi
ding
sau cudc KH
nay
cdn cd cuoc KH ve
lUdng
thflc. Cudc KH

hep nuc cua ho.
Immanuel Wallerstein
la
giao sfl ve
lich sii
va
xa hoi hoc d trfldng dai hoc Yale,
giam dd'c trung tam Fernand Braudel d
New York, nghien cflu lich
sii
ciia CNTB,
chuyen gia ve chu ky dai (chu ky
Kondriatiev). Trong mot cudc phdng va'n
dng ndi : " CNTB da den luc ket thuc. Thdi
diem cua chu ky tinh the phfl hdp vdi thdi
kj^
chuyen tiep gifla hai he thd'ng. Tdi
nghi
rang da 30
nam
nay chung ta d trong giai
doan cud'i cflng ciia CNTB. Cai khac cd ban
ciia giai doan
nay
vdi sfl ndi tiep khdng
ngflng cua cac chu ky tinh the trfldc kia, d
chd CNTB khdng the
la
mot he thdng.
Chung ta dang d giai doan B cua mot chu

tap
trung, tha't nghiep tang len
va
kinh te bi
thieu phat. Thdi ky
ngIn
cua chu nghia tfl
do mdi da
lat
ngfldc dfldc tam thdi xu hfldng
vao cud'i cac
nam
1990, chi phi cd the tha'p
hdn cac
nam
1970, nhflng cao hdn 1945.
Thdi ky tich
luy
thflc - 30 nam
vang
son -
cd dfldc
la
do cac nha nfldc theo hoc thuyet
Keynes da giup CNTB. Nhflng hien nay da
dat den gidi ban".
Chu ky Kondriatev
Do nha kinh te Nga de nghi
nam
1925.

viln thdng-1971
Cudc KH gan day nha't gid'ng nhfl cudc
KH
nay la
luc he thd'ng phong kien sup dd d
Chau Au
vao
the ky
XV-XVI
dfldc thay
bIng
he thd'ng TBCN.
52
Nghien
ciiu
Kinh
teso
370 -
Thang
3/2009
Ban chat cua cuoc khung khoang

Theo J. Case, uy vien Uy ban Kinh
te.
Dang Cong san Anh, phan tich cudc KH
tren quan diem duy vat lich
s^
cho
ring
cudc KH nay cd 2 giai doan: giai doan mot

sii
khdng dn dinh, cai tien sfl
phan phd'i, dau tu
vao
khoa hoc ky thuat
de tao ra cac y tudng mdi: dau tfl de nhap
tfl ban tai chinh vao tfl ban san xua't, dau
tu du kien chi mdi chiem 10 % GDP, sau
Chien tranh the gidi II da dau tU 110%
GDP mdi thuc day dUdc san xuat. Sang tao
hien nay hi rdi loan, phai dau tU de thoat
khdi tinh trang
nay.
Phai tang chat XHCN
trong quan ly kinh te:
1.
Cd che thi trUdng la mot phUdng sach
cho mot loat cac quyet dinh
va la
trong tai
ciia
gia tri kinh te ciia san pham, nhUng nd
se hdng neu thfl ve cdng
bIng,
hieu qua va
dn dinh khdng dUdc.
2.
Mot he thd'ng tai chinh tinh vi, phflc
tap,
nang ddng, khoa hoc

san de the cha'p. Subprime la tin dung do
Ngan hang trung Udng My de ra
nam
2002
de cac ho ngheo cd the mua nha, cd lai sua't
thay ddi, gia tri nha tang thi lai sua't se
giam. Tin dung nay boat dong td't trong thdi
ky vang son (2002-2006). NhUng luc tang
trudng giam, gia ba't ddng san giam lam cho
lai sua't tang,
dan
khdng tra nd dUdc
lam
cho
ngan bang bi pha san.
Ccic
n^an
hang
Idn
cho ngan hang nhd mUdn tien cflng bi anh
hfldng, phai ban cd phan lam cho chi sd'
chflng khoan giam.
2.
Sau dd KH lan rong sang cac nfldc
khac.
Nhieu ngan hang Chau Au cho ngan
hang My vay de thflc hien subprime. Cac
ngan hang khdng tin nhau, khdng cho nhau
vay
lam

TBCN, ciia Uu tien cho cac nha tai chinh, do
dau cd trong ba't ddng san., do chinh sach
cdng nghiep hda khdng cd chien
ludc,
chay
theo
Idi
nhuan trUdc
mlt,
tao ra cac bong
bdng tai chinh,
3.
La
ket qua ciia chinh sach
tii
do mdi,
khdng cd dieu tidt.
4.
La ket qua cua
sii
toan cau hda
khdng cd bien gidi, khdng cd dieu tiet
5.
La ket qua cua
sii
chuyen chinh cua
iMy
Dau cd chflng khoan
la
cd sd

Trong
10
nam
nfla se tha'y rd hdn va trong 30-40
nam
nfla se cd mot he thd'ng mdi xua't hien.
Hoa ky se d trong mot tinh trang khdng dn
dinh ve chinh tri.
2.
Tfldng lai cua he thong kinh te the
gidi
Hien nay
toan
the gidi dang di
vao
mot
cudc khung hoang kinh te
va
tai chinh chfla
tflng cd trong 30
nam
qua, dang lam cho
tang trfldng bi rd'i loan, cd tac dung xa'u den
viec lam, tieu dung
va
dau tfl cua cac ho
nhan dan
va
doanh nghiep,
lam

trfldng dang suy thoai
va
lai
ciia
cac doanh
nghiep dfl kien se giam 35-40 %.
va'n de dang dfldc thao luan d Chau Au
hien nay
la
cd y kien cho
ring
cudc KH
nay
khdng nghiem trong
bIng
cudc KH
nam
1929,
do dd cd the thdi gian phuc hdi se
khdng keo dai llm, chi khoang 2
nam
nhfl d
cac KH trfldc. Tuy vay cho den nay vln chfla
du cd sd de danh gia het tac hai ciia cudc KH
d ta't ca cac nfldc tren the gidi.
PhUdng thflc san xua't TBCN da hoan thanh
nhiem vu lich sii ciia nd, xda bd cac quan he
xa
hoi cd, thuc day viec phat trien khoa hoc
va

Ho da lam nhieu viec khdng can thiet (quang
cao) hay pha hoai (vu trang). Mot ty le
Idn
nhflng ngfldi san xua't khdng cd nha d
va
sd'ng
trong td'i tam, thieu
van
hda, hang trieu ngUdi
chet ddi. Khoa hoc, cdng nghe, thdng tin dUdc
dung de
lam
gian diep, kiem tra ngUdi san
xua't va tang cUdng do lao ddng. Doanh nghiep
trd thanh da qud'c gia nhUng chinh tri lai theo
chu nghia dan tdc
va
bai ngoai. Tu ban va
hang hda
lUu
thdng
tii
do nhUng con ngUdi lai
bi han che di ddng. Tich luy tU ban
va Idi
nhuan pha hoai mdi trUdng CNTB.
Trong 30
nam
nay ngUdi ta tin
ring

nfldc ngheo vdi sfl dau cd
tren thi trUdng thUc pham. De hd trd cho
viec chd'ng KH, nha nudc phai
cit
nhieu chi
phi xa hoi, nha nUdc dang by sinh ngUdi
ngheo de cflu ngfldi giau.
Cac
chinh phu
dang cd thuyet phuc nhan dan la chi cd
CNTB
la
cd sflc sdng nha't. Tuy vay khdng cd
CNTB nao cd bo mat cua con ngudi.
54
Nghien cuv Kinh
teso
370 - Thang 3/2009
Ban chat cua cuoc khung khoang

Thang 10-2008 dai dien cac nUdc dang
phat trien hop d Caracas, thii do Venezuela,
da quyet nghi nhu sau:
1.
KH kinh te
va
tai chinh dang xa'u
din
va
phat trien nhanh, khd cd the

va
Td chflc
ThUdng mai the gidi (WTO), cdn goi la bd ba
khdng than thanh. Theo Paulo dos Santos,
giao sU dai hoc London, thi cac td chflc
nay
da chu trUdng tU nhan hda,
tii
do hda
va
bd
dieu tiet he thd'ng tai chinh the gidi, gay ra
cuoc KH kinh te.
Cac
td chflc
nay
da thuc day
cac chinh sach
nay vao
cac nfldc mdi trdi day
lam cho ho chiu cac thiet hai ciia KH kinh te.
Cdng cuoc cai
each
da
bit
dau tfl dau nhflng
nam
1980, luc tren the gidi dang cd mot phong
trao
"dieu

phuc
dfldc cac nfldc
Idn
dieu tiet he thd'ng tai chinh
va
giam dau cd. Thang 4-2008, IMF dfl
bao
la
khung hoang subprime
lam
ma't 1 ty USD bi
che nhao. Thang 8, IMF cho
ring
thi trUdng
tin dung cd the quan ly dfldc. Thang 12,
giam
dd'c mdi D. Strauss Kahn ndi
ring
khdng cd
KH
Idn
tren thi trfldng va KH tin dung cd the
khlc phuc dfldc
vao nam
2009. Den luc 2
ngan hang My bi pha san thi dng ta mdi
nhan
ring:
tdi khdng the ndi
ring

lai sua't.
Mot cuoc
kiem
tra
nang liic
ciia WB cho
tha'y, nang
liic
ciia
cac
bd phan cua td chflc
nay khdng
dii sflc giup cac nfldc cung cd' he
thd'ng tai chinh. Cac chu trUdng cua WB da
lam
cho he thd'ng tien te ciia cac nUdc yeu di.
Theo y kien cua chuyen gia nUdc ngoai,
viec hdi nhap
vao n€n
kinh te the gidi
va tii
do hda mdi da cd 6
sii Ifla
dd'i (fallacies) dd'i vdi
cac nfldc dang phat trien (A. Panagaraya,
2005):
1.
Cac nUdc da phat trien bao ve bien gidi
va
trd cap rat cao.

cho ndng nghiep) va tien vien trd cho nUdc
ngheo da ma't do viec trd cap d cac nUdc da
phat trien.
Nghien ciiu
Kinh
t6's6370
•
Thing
3/2009
55
Ban chat cua cuoc khung khoang

Hi?n
nay cd nhieu td chflc phi chinh
phii
phan ddi WTO; cd 10
1^
do de WTO khdng
thanh cdng:
(1).
Ve cd ban khdng dan chii.
(2).
Khdng
lam
cho ta an
toan
hdn.
(3).
Dim
nat lad dong va quyen con ngfldi.

phan Doha bi tha't bai.
Trfldc tinh hinh gia Ifldng thflc tren the
gidi tang manh, nguy cd ma't an ninh Ifldng
thitc
dang ddn gan, td chflc nay khdng cd
boat ddng nao de bao ve muc tieu Thien nien
ky (giam ngheo) ciia Lien hiep qud'c. Vien
Chinh sach budn ban ndng nghiep
(lATP)
da
neu ra 7 ly do khien WTO khdng the giai
quyet van de KH Ifldng thflc. Vong
dam
phan
Doha da:
(1).
Lam
tang sfl phu thuoc cua cac nfldc
dang phat trien
vao
nhap khau Ifldng thflc.
Hi^n
nay 2/3 sd' nfldc dang phat trien phai
nhap
Ifldng thflc.
(2).
Lam
tang sfl bien dong ciia gia Ifldng
thflc
va

lai Thoa thuan ciia vong
dam
phan Uruguay
va
Doha
vl
ndng nghiep, xem
cac nfldc da ap dung chinh sach nhfl the
nao
de cung cd
hg
thdng thflc pham
va
ndng
nghiep.
(2).
Ddi hdi cac nfldc phai
lap
cac quy dfl
trfl qud'c gia va vung de giam sfl bien ddng
ciia gia ca.
(3).
Tao sfl canh tranh the gidi ve quy che
ban che the
liic
ciia cac cdng ty da qud'c gia
trong thi trfldng Ifldng thflc.
Dang le nhflng nfldc dang chuyen ddi da
cd mot cdng cu ra't td't
la

hfldng khac nhau dang diin ra tren the gidi.
4.1.
Xu hudng
thvC
nhat: cUu vdt CNTB
bdng
each
thay ddi no de
vUdt
qua
cuoc KH
Cac nha nfldc cua cac nfldc da phat triin
dang rdt cac khoan
tiln
khdng
Id
(Hoa
Kp •
900 ty USD,
Chau
Au 1700 ty EUR)
di
cflu
vdt cac ngin hang, vi
ndu h$
thdng ngin
hang
svp
dd thi ca he thd'ng kinh te sup dd.
Cac nfldc TBCN dang cd

(The Spectator) da dang mot bai ndi cua
Tdng thdng Phap Nicolas Sarkozy
va
nguyen
giam ddc Quy dU trfl lien bang My, Alan
Greenspan cdng nhan la Marx cd mot phan
cd ly trong viec phan tich khung hoang ciia
CNTB.
J.Stiglitz
de nghi cac bien phap khac phuc
hau qua ciia KH tai chinh sau:
1.
Sip
xep lai cac ngan hang. Cac ngan
hang hien nay khdng binh dang, chinh phii
can giup ho trd nen binh dang bang
each
ddng gdp vd'n
va
bao lanh trai phieu.
2.
Ngan can sfl pha san ciia cac ngan hang
gid'ng nhfl bdm mau vao ngfldi hi ma't mau.
3.
Kich thich sfl phat trien: tang bao hiem
that nghiep, giam thud, dflng de cho ban che
tieu dung lam giam san Ifldng, dau tU vao
xay diing cd sd ha tang.
4.
Phuc hdi

Kinh te
ciia
cac nUdc vUa ndi len van cdn
tiep tuc tang, nhUng rdi cung se bi cud'n
vao
KH the gidi. Rdi ta't ca cac nfldc deu bi anh
hfldng do qua trinh toan cau hda
Idi
keo.
Cudc KH dd
bit
dlu tfl Hoa Ky, dang md
rong ra Ireland, Anh,
toan
bo Chau Au, rdi se
anh hfldng den Chau My Latinh, Chau A
va Chau Phi. Trung Qud'c cung khdng
tranh ndi, hien dang tang trfldng nhflng
se bi cud'n vao.
Da 6
nam
nay, mot
sd'
nha kimh te va nha
bao
da canh bao ve mot sd' hien tUdng bat
thudng nhUng khdng ai nghe:
-
Nam
2002, nha bao E. Todd tfl hdi vi sao

nam
2008 da dfldc md ta 4
nam trfldc.
Giao sU triet hoc Phap F. Fourquet tra
Idi
cho bai bao cua P. Jorion, da neu len luan
diem ve CNTB gdm cd 25 dieu:
1.
Cudc KH
nay
la dien hinh cua CNTB:
san xua't qua thfla, dlu cd va suy sup
gin
lien vdi che do. Thflc cha't ciia viec san xuat
thfla la sfl tieu thu dfldi mflc do thu nhap
tha'p ma CNTB tao ra.
2.
Giai phap ma cac nfldc TBCN de xua't la
giai phap TBCN, thudng qua cac cudc KH
giai ca'p lao ddng chiu thiet nha't cdn giai ca'p
tu ban lai
lam
giau.
3.
Viec cac ngan hang
giau
len
la
quyen
Idi

nfldc XHCN.
7.
Neu chung ta mud'n cac giai cap lao
ddng khdng tha't bai, mud'n xda ngheo, bdc lot
va chien tranh thi phai huy ddng cac giai ca'p
lao ddng dau tranh
8. Cai thflc the
nay
cd quyen
liic
dieu tiet
nen kinh te, vfla la mot thanh phan kinh te,
va
d vi tri cao nha't.
9. Quyen
liic
ciia thflc the xa hdi
nay
mang tinh chii quan, nd cd mot mang
Ifldi
re
cam
sau
cho phep thflc hien dfldc quyen
liic
ay; gifla nd
va cai
khac cd mot gidi ban mang
tinh tham khien ngfldi ta khdng the phan
biet

quyen
liic
ciia Hoa Ky, do sfl vdi tay ra the
gidi cua cac cdng ty da qud'c gia va cac ngan
hang
Idn
the
liic
cua Hoa Ky
la
the
liic
the
gidi,
mac du the gidi khdng nghe bo nhfl
nhflng ngfldi linh.
13.
Nha nfldc lien bang My
va cac
cd quan
cua thuc cha't dd nam quyen
toan
the gidi, da
dieu tiet kinh te the gidi. Do thieu cac quy
che chinh thflc nen nd chi dieu tiet cud'i cung
nhu cho vay tien luc cd khung hoang tai
chinh.
14.
CNTB the gidi khdng tdn tai neu
khdng cd mot nUdc dUdc giao quyen a'y mot

17.
Luc ma
Ngan
khd' My qud'c hflu hda
cac cdng ty hay Quy dfl trfl lien bang cflu cac
ngan hang la de cho cudc KH d My khdng lan
rong ra toan the gidi.
Toan
the gidi theo ddi
cudc
bail
cii Tdng thd'ng My nhfl la Tdng
thd'ng the gidi.
18.
Ngay luc ma chung ta khdng phan biet
dfldc kinh te My vdi kinh te the gidi, cung
nhfl khdng cdng nhan nfldc
nay
dflng dlu
CNTB the gidi, thi viec nfldc My vln coi
minh cd the ndi
va
hanh dong nhfl
la
ho cd
quyen
liic
thflc sfl tren
toan
the gidi.

la hai hinh thflc
xa
hdi
cIn
cd nhau
de tdn tai.
22.
Nen van minh the gidi dang thai
nghen dang bi
van
minh Tay phfldng thd'ng
tri
bIng each
chinh phuc nhflng khdng pha
hoai,
chi
bi
Idi
keo, anh hfldng, me hoac
bIng
van hda (chii nghia thflc dung, chay theo
Idi
nhuan, chu nghia ca nhan), tdn giao (sung
bai
dan chu, quyen con ngfldi va ca nhan) sd
hflu ca nhan (kinh td thi trfldng)
va
ly tri
(khoa hoc).
23.

xa
hdi
ddng tinh,
cai nay
cIn
cai kia.
24.
He
thd'ng TBCN khdng
suy sup bao gid
neu thieu
sfl
dieu tiet
vi cd mot the che
chinh
tri dieu tiet
KH tai
chinh
va cd he
thd'ng
nao
cd
the
thay
the sau khi he
thd'ng XHCN tha't
bai.
Hdn
nfla hien
nay

25.
Trai
lai xa hdi the
gidi
se sup dd neu
nd khdng
tra
Idi
cho
thach thflc ciia thdi
dai
la thach thflc sinh thai,
la sfl
ndng
len
ciia
khi
hau, va neu cau tra
Idi
khdng dfla
ra
dung
luc thi xa hdi the
gidi
se
bien
ma't.
Thang
1-2009 d
Chau

thi
trUdng;
• Tang cfldng
va
dan
chii
hda
cac
dich
vu
edng cdng;
• Quan
ly
cdng nfldc,
van tai
va
tai san
cdng;
•
DUa he
thd'ng ngan hang
vao sii
kiem
soat ciia
nhan
dan;
•
Hd trd cac hdp tac
xa va
trd lai

khdng
sfl
dung nang
lUdng
nguyen
tii va
phat
trien nang lUdng
tai
sinh,
xay
diing
ke
hoach giao thdng
tap the
cdng;
•
Hd trd
ndng nghiep, ndng
dan,
sinh
hoc
va
viec budn
ban
phan phd'i
ngIn
(ndng
dan
tu

te
the
gidi.
Dien
dan
kinh
te the
gidi
nam nay cd
2500
ngUdi lanh
dao
cac
qud'c
gia va
cdng
ty da
qud'c
gia da hop.
Trong
20
nam
qua,
dien
dan
nay
da ca
ngdi viec
xda bd
dieu tiet,

the
gidi khdng
cd nha
nUdc
de
dieu tiet
he
thd'ng
tai
chinh
the
gidi.
Ngay
G.
Soros
nha dlu cd
Idn
nha't
the
gidi,
da
gay ra
cudc
KH tai
chinh Chau
A nam
1997 cung
da ndi thi
trUdng
tU do

dfl. Ho da
thd'ng nha't
la
cudc khiing hoang
nay
da
dUdc
tien doan
each
day 9 nam, luc
dien
dan
bat
dlu
hop lln dau
tien
nam 2001 d
Porto
Alegre (Braxin). Viec thao luan
de tim ra mot
he thdng
xa
hdi mdi
thay
cho chu
nghia
tfl
ban,
gan day ho goi dd la
CNXH

da't,
viec
lam,
giao
due
va y
te
cho
ngfldi ngheo;
-
Dan
chii
hda
truyen thdng
va
kien thflc.
Nghien
cuv
Kinh
teso
370 -
Thang 3/2009
59
Bdn
chat cua cuoc khung khoang

KH
nay
la cd hdi de dan chii hda cac nha
nfldc,

xa hdi hda thua
Id".
4.2. Xu hudng xd hoi ddn chu
Xu hfldng nay la ciia
cac
dang
Xa
hdi dan
chii,
each day
khoang 10
nam
da
nam
quyen
lanh dao d hau het cac nfldc Chau Au. Tuy
vay trfldc cudc KH
nay
khdng cd mot dang xa
hdi nao dfla ra dfldc mot phfldng an giai quyet
cudc KH vi
cac
dang
nay
cung dang d trong
tinh trang KH. Cud'i cac
nam
1990,
gin
bet

Cac dang nay chu trfldng
dfldng
Id'i
dam cfldi gifla CNTB
va
nha nfldc
phuc
Idi
de dam bao sfl cdng
bIng.
Cac dang
xa
hdi
dan
chii trfldc
day
da khdng chi trich
. che do CNTB tai chinh
ma
lai ca tung kinh te
thi trfldng
va
da tham gia hay iing ho cac tac
nhan tai chinh, den nay lai ndi den sfl nguy
hiem cua CNTB da man. Cae dang Xa hoi
dan chu dang chii trfldng phai xay dflng mot
CNTB qud'c gia vdi mot sfl can bang xa hdi.
Day
la
sfl thoa hiep vdi mdt CNTB dau cd

tinh hinh tien hda cua the gidi hien dai: toan
clu
hda. Hien nay ngfldi lam cdng da thay
ddi,
phai bao ve cho ho. Cae van de phai tap
trung
vao
la xa hdi theo nghia rong, mdi
trfldng
va
kinh te.
Vi vay chung ta khdng the dat by vong gi
vao xu hfldng mang tinh xet lai nay.
4.3.
Xu hudng xdy dUng CNXH
theky
XXI cua cdc
nude
Chau My Latinh
Hien nay sau sfl tha't bai ciia chu nghia tfl
do mdi, hau het cac nfldc Chau My Latinh
deu do cac dang phai ta lanh dao. Tuy vay
gifla cac dang
nay
cd sfl khac nhau ve thai do
dd'i vdi CNXH. Ngoai Cuba
va
Nicaragua
trfldc day da xay dflng CNXH, hien nay tich
ciic

cac
bien
phap
cai
each
dang thiic hien cd cai tien dUdc mflc
sd'ng cua cac tang
Idp
ngheo nha't va cd dan
chu hda dfldc
cac
quan he xa hdi
va
chinh tri
d cac nfldc dfldc khdng.
Marc Saint Upery (2008),
nha.bao
My
chuyen ve My Latinh, phan
tich cac
thach
thflc dd'i vdi chau My Latinh va cac
trao Iflu
tien bd. Ong canh
bao
ve mot chu nghia lang
man
each
mang. Thay the cho mot tfl tfldng
60

Idi
ciia ho. Gifla
cac
nha kinh te y
k-ien
ra't khac nhau. 0 My, cac nha kinh te
va nhan
dan
ra't lo
ling.
Nhflng chung ta
chfla tha'y dieu xa'u nha't ciia KH cd the gay
ra
va
chfla thay rd hieu qua ciia cac giai
phap cd the tin dfldc. CNTB ndi chung
khdng phai
la
mot lau dai
bIng
nhflng con
bai,
do mot sd' ngfldi dien chd'ng dd
va
nd
khdng phai la mot ky sinh
trflng
trong cd
the khde manh cua loai ngfldi. Tuy vay
chung ta thay nhflng ngfldi ngheo d cac nfldc

Ve chinh tri, lieu
sii
da'u tranh ciia
quIn
chung cd tang cUdng
dUdc
sii
kiem soat xa hdi, tranh dUdc
sii
suy
thoai cua
xa
hoi hau tU ban. Cudc KH
nay
la cd hdi de dao ngUdc cac chinh sach phan
dong nha't trong 20-30
nam
qua
va
chinh
phuc cac khdng gian mdi cho sU cdng
bIng
va quyen
Idi
mdi.
Ddi vdi canh ta Chau My Latinh, phai
khuyen khich ho gifl mot che do phan phd'i
ben vflng trung
va
dai ban, dfla vao mdt the

1.
Uu tien la sii dung cac ngudn
Idi
tfl
nhien tai sinh dfldc.
2.
Coi trong gia tri tieu dung hdn gia tri
trao ddi.
3.
Dan chu tham gia d ta't ca cac khu
viic
ciia ddi sd'ng tap the.
4.
De cao tinh lien
van
hda.
Phiiang tien de
dg,t
cdc
miic
tieu tren:
1.
Md'i quan he vdi
tii
nhien.
2.
Coi trong gia tri sii dung.
3.
Nguyen
tic

chinh tri mdi, khdng phai chi gdm nhflng
ngfldi lao ddng
an
Ifldng
ma
ca tieu ndng,
phu nfl, thd dan
5.
Tim cac va'n de trung tam ciia dao
dflc nhfl thai do tap the va ca nhan, quan he
vdi sfl khdng tfldng. .
r;,
De hieu tinh hinh xay dflng CNXH d
Chau My Latinh chung tdi da tim hieu tinh
hinh ciia Venezuela.
Nghien
ciiu
Kinh
teso
370 - Thang 3/2009
Ml
Ban chat cua cuoc khung khoang

Venezuela cd dan so la 28 trieu ngfldi
(2008),
dien tich la 916 445
km'
(gan gap 3
lln nfldc ta), trfldc day
la

cud'i
cac nam
1950
SPTN/ngfldi len
bIng
cua Tay Dflc. Nhflng tfl
nam
1958 den nam 1964, phai chiu nd nlng
cua thdi ky trUdc
va
do chii trfldng xay dflng
chii nghia tfl ban qud'c gia, day manh qud'c
hflu hda, nen kinh te bi pha hoai.
Nam
1992,
si
quan Hugo Chavez, lanh tu phong
trao
each
mang Bolivar ndi day
chd'ng
che do ddc
tai nhflng that bai, bi tu 2
nam.
Nam
1994
dng
lap
Phong
trao

cdng nghiep, ngan hang de tien len CNXH.
De thuc day qua trinh
nay,
nam
2007 dng da
thanh lap Dang
xa
hdi thd'ng nha't.
SPTN tang
trfldng hang nam
la:
nam
2002 : - 8,9%,
nam
2003:
- 7,8%, nam 2004:
18,3%,
nam
2005:
10,3%,.
nam
2006:
10,3%,
nam
2007: 8,3%. Trong thdi gian nay lam
phat cung tang nhanh vi ngoai dau hda ta't
ca cac hang khac deu phai nhap khau. Chi sd
gia tieu dung tang bang nam:
nam
2002:

nhap 70% hat
va
90% dau thflc vat, dang cd
gang de bao dam an ninh Ifldng thflc.
Ty le ho ngheo
nam
1998: 50,4%,
nam
2003:
62,1%,
nam
2006:
36,3%,
nam
2007:
33,1%.
De chd'ng ddi ngheo trong dieu kien
gia tieu dung tang nhanh, Nha nfldc da lap
mot he thd'ng cfla bang gia re cho ngfldi
ngheo. Ngfldi ngheo dfldc phat mdt cud'n sd
mua hang gia re cbi
bIng
chUa den mot nfla
gia thi trfldng, 60% nhan dan dfldc hfldng che
do
nay.
Ngoai ra viec cung
cap-
dich vu y te
cho ngfldi ngheo cung dfldc Nha nfldc dau tfl

2001, nhflng khdng ap dung
dfldc.
Da thanh lap 3 td chflc: Vien Ruong dat
qud'c gia, Vien Phat trien ndng thdn
va
Cdng
ty Ndng nghiep giup ndng
dan
tieu thu san
pham. Mflc ban dien
la
50 ha da't td't den
3000 ha da't hoang hda. Nguyen nhan cua
viec khdng ap dung dfldc
la
do vfla mud'n cai
each
ruong da't vfla cdng nhan quyen sd hflu
da't dai. Da chia cho ndng dan 2 trieu ha dat
hoang hda nhflng nhieu ndng dan khdng
nhan.
Van de chu yeu hien nay ciia sfl phat trien
la tien ten XHCN nhu the nao ? Nam
2005,
Tdng thd'ng Hugo Chavez tuyen bd
ring
Venezudla se xay dflng CNXH the ky
XXI, khac vdi CNXH the ky XX. Theo ong thi
CNXH the ky XXI se da nguyen
va

ding va
khdng cdng
bIng xa
hdi; ddng thdi phai khac
phuc cac diem yeu cua CNXH the ky XX nhfl
sfl quyen uy, thidu da dang
va
tha't bai cua
md hinh kinh te.
Cd mot so' xi nghiep da trd thanh doanh
nghiep tfl quan cua cdng nhan nhflng hinh
thflc
nay
cung d giai doan thi nghiem.
Ngay
16 thang 10, Tong
thd'ng
Hugo
Chavez ndi: mot bdng ma dang am anh Chau
My latinh, qua cac thanh thi, canh ddng.
NhUng hien tfldng thien tien ay
cIn
ga'p dfldc
hien than. Chung ta dang dfldc keu goi tao
nen cac dieu kien trong mot qua trinh thd'ng
nha't y thflc he,
van
hda, xa hdi, chinh tri
va
kinh te.

Phai giao due nhan
dan
ve gia tri cua
CNXH
va
tinh tfldng trd.
4.
Phai tao quyen
liic
nhan dan de loai bd
sfl khac nhau gifla
cac
giai ca'p va quyen dac
biet ciia giai ca'p thd'ng tri.
5.
Phai tao sfl bflng nd cua quyen nhan
dan,
each
mang, XHCN
va
dan chu.
bIng
viec xay dflng
cac
hdi ddng ca'p xa
va
lien
doan cac cong ddng ca'p xa.
Thang 2-2009 Venezuela da td chflc mot
cudc trflng cau

26 thang 11 Rafeal Correa,
mot nha kinh te hoc d My, nguyen Bo trfldng
Tai chinh,
la
ngfldi chd'ng My tich
ciic
trung
cii Tdng thd'ng. Ong da lap Dang Lien ket
qud'c gia, lien ket vdi Dang Xa hdi. Chfldng
trinh cai
each
gdm 5 diem:
each
mang bien
phap,
each
mang giao due
va
y te, danh dfl,
chu quyen
va each
mang hdi nhap My
Latinh. Nfldc
nay
cung giau dau md nhU
Venezuela, mud'n ky lai vdi My de la'y phan
nhieu hdn.
Nicaragua, thang
1-2008
da bau lai