Giáo án ôn thi đại học môn Ngữ văn THPT

- Giáo viên: Vũ Văn Lập – Trường THPT Giao Thuỷ -

1
ÔN THI ĐẠI HỌC. CHUYÊN ĐỀ VĂN XUÔI LÃNG MẠNG

Bài 1: “ Hai đứa trẻ” – Thạch Lam.

A. Kiến thức cơ bản
1. Tác giả:
a. Cuộc đời và sự nghiệp.
- Thạch Lam ( 1910 – 1942 ), tên thật là Nguyễn Tường Vinh sau đổi là Nguyễn
Tường Lân, xuất thân trong một gia đình viên chức. Thạch Lam bắt đầu viết văn
làm báo từ năm 1936. Các tác phẩm chính của ồn: Gió đầu mùa ( tập truyện
ngắn; 1937), Nắng trong vườn ( tập truyện ngắn ;1938), Sợi tóc ( tập truyện
ngắn; 1942), Hà Nội 36 phố phường ( bút kí; 1943), Theo dòng ( tập tiểu luận,
phê bình văn học; 1941)

b. Phong cách.
- Thạch Lam viết văn bằng dư vị của tuổi thơ mình, qua đó ông giành tình cảm
thương xót cho những kiếp người nghèo khổ trong xã hội bấy giờ. Những con
người sống cuộc sống quẩn quanh bế tắc, những con người bị chôn vùi mơ ước
trong cái ao đời bằng lặng của xã hội, họ sống không hi vọng, không tương lai
và ngày càng bị cuộc sống bào mòn làm cho tâm hồn dần chai cứng.

- Thạch Lam hay viết về phụ nữ và trẻ em với sự trân trọng và diễn tả thế giới
nội tâm phong phú ở họ. Những nhân vật phụ nữ và trẻ em hiện lên qua từng
trang văn Thạch Lam đều mang vẻ đẹp thanh cao và giàu lòng thương cảm, thấm
đẫm những yêu thương đồng loại.

ấu ( Hai đứa trẻ, Nhà mẹ Lê, Gió lạnh đầu mùa ). ở truyện ngắn “ Hai đứa
trẻ”, toàn bộ câu chuyện chỉ kể về tâm trạng thao thức của hai đứa trẻ Liên
và An, mong mỏi chờ đợi một chuyến tàu đêm đi ngang qua. Thế nhưng
qua câu chuyện kể tưởng như nhỏ nhặt, đơn giản ấy, Thạch Lam đã thể
hiện khá chân thực khung cảnh nghèo nàn, đơn điệu của phố huyện nhỏ,
thân phận và những ước mơ, khát vọng của những con người nơi đây.
- Trong tác phẩm này, Thạch Lam chú trọng đi sâu vào nội tâm nhân vật
với những cảm xúc, cảm giác mơ hồ, mong manh. Những trang viết vể
nội tâm nhân vật, đặc biệt là nhân vật Liên rất sâu sắc và tinh tế.

- Thạch Lam đã sử dụng rất thành công thủ pháp nghệ thuật đối lập, tương
phản giữa các vùng âm thanh và ánh sáng. Cả một phố huyện chìm sâu
vào bóng tối, chỉ còn một vài chấm sáng tù mù quen thuộc xung quanh
ngọn đèn con của một chõng hàng nước, cái bếp lửa của hàng phở khuya
vắng khách và ngọn đèn vặn nhỏ thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa
của một gian hàng tạp hoá. Những ngọn đèn tù mù như ngái ngủ đó tượng
trưng cho cuộc sống tù đọng của những người dân quê nghèo khổ nơi phố
huyện nhỏ của một vùng quê lặng lẽ. Trong cái chìm chìm nhạt nhạt và
vắng lặng đó, đêm nào cũng có một đoàn tàu đi qua mang theo những
luồng ánh sáng mạnh quét vào hai bên và tiếng ồn ào làm xao động cả một
vùng quê yên tĩnh. Đoàn tàu như mang đến một thế giới giàu sang và đầy
ánh sáng, một thế giới lí tưởng và ước mơ. đối lập với cái hiện thực tĩnh
lặng và đầy bóng tối nơi phố vắng một huyện nhỏ. Thủ pháp đối lập cũng
là một thủ pháp quen thuộc của các nhà văn lãng mạn chủ nghĩa. - Thạch Lam có một phong cách, một giọng điệu rất riêng - đó là lối kể
chuyện thủ thỉ, tâm tình thấm đượm chất thơ. Người đọc thất ẩn hiện, kín
đáo, lặng lẽ sau những hình ảnh, những dòng chữ một tâm hồn Thạch
Lam đôn hậu, tinh tế, hết sức nhạy cảm với mọi biến tháu của lòng người

II. GQVĐ

Diễn biến tâm trạng của Liên trong truyện ngắn “ Hai đứa trẻ” thể hiện qua 3
cảnh như 3 nấc thang tâm lí: cảnh chiều tàn, cảnh đêm về và cảnh chuyến tàu
đêm qua phố huyện.

1. Cảnh chiều tàn nơi phố huyện:

Phố huyện hiện lên trong truyện ngắn “ Hai đứa trẻ” là trong sự nghèo
khổ, xơ xác, tiêu điều đem đến cho Liên tâm trạng buồn man mác.

a. Dường như có một sự tương phản giữa khung cảnh thiên nhiên và
đời sống xã hội nơi phố huyện
Xuất phát từ cảm hứng bút pháp lãng mạn, tác giả cảm nhận khung cảnh
thiên nhiên với một vẻ đẹp trữ tình thơ mộng.Một chiều em ả như ru báo hiệu và
gọi về một đêm mùa hạ êm như nhung. Đom đóm trên cánh đồng và vì sao trên
trời đua nhau nhấp nháy để rồi hoà lẫn cùng một màn đêm trải dài mênh mông
từ mặt đất đến vũ trụ. Mùi đất cát âm ẩm bốc lên cũng được cảm nhận như
hương vị của đất quê. Tuy nhiên, chiếc áo ngoài thơ mộng của thiên nhiên cũng
không che lấp được đời sống xã hội được cảm nhận qua cái nhìn của nhà văn.
Một phố huyện nghèo khổ và tiêu điều hiện lên với cảnh ngày tàn, chợ tàn và
những kiếp người tàn tạ.

b. Cảnh ngày tàn càng thê lương hơn khi chiều tàn rớt xuống chợ tàn.
Trong “Tràng Giang” của Huy Cận, ta bắt gặp không gian hiu quạnh,
buồn vắng của ngày tàn và chợ tàn : “ Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều”. Thời
điểm vãn chợ chiều là thời điểm nỗi buồn nhân lên, cộng lại khi nỗi buồn ngày
tàn cộng hưởng cùng lúc chợ tàn. ở truyện ngắn “ Hai đứa trẻ”, tác giả có điều

Giáo án ôn thi đại học môn Ngữ văn THPT

Mặc dù cuộc sống Liên và An không đến nỗi nghèo khổ vất vả như mẹ
con chị Tí, gia đình bác xẩm nhưng chúng lại là những người đáng thương nhất.
Bởi Liên và An là hai đứa trẻ mới lớn, hai tâm hồn thơ ngây vừa thoáng qua một
thời khắc tuổi thơ đẹp như mơ giờ đã phải chứng kiến và chịu đựng những cảnh
đời cơ cực.

Để sống động và khắc sâu thêm ấn tượng về cuộc sống tàn tạ, tắt dần cuộc
sống nơi phố huyện chiều muộn cùng kiếp người tàn, còn ám ảnh người đọc là
những đồ vật tàn: Một ngôi quán ọp ẹp, một cái chõng sắp gãy. một manh chiếu
rách, một cái bát sứt, một chiếc chậu dúm dó. Thế giới trong “ Hai đứa trẻ” đúng
là một thế giới đang tàn lụi, trong đói nghèo lam lũ.

2. Cảnh đêm càng buồn bã hơn khi phố huyện chìm trong bóng tối và
cuộc sống lặp lại đến quẩn quanh, bế tắc.
a. Khi đêm về, bóng tối mịt mù bủa vây nơi phố huyện.
Truyện ngắn bắt đầu và diễn ra trong sự giao tranh giữa bóng tối và ánh
sáng. Chiều muộn nhưng ánh sáng vẫn còn rớt rơi yếu ớt. Bóng tối dần dần lấn
át, lan tràn và ngự trị cả phố huyện. Điều đáng lưu ý là cái tăm tối lại được diễn

Giáo án ôn thi đại học môn Ngữ văn THPT

- Giáo viên: Vũ Văn Lập – Trường THPT Giao Thuỷ -

5
tả bằng ánh sáng, thứ ánh sáng nhỏ bé, tù mù, leo lét nơi phố huyện đối trọi một
cách yếu ớt với vũ trụ thăm thẳm bao la. Đó là ánh sáng ngọn đèn dầu nơi hàng
nước chị Tí chỉ toả sáng một vùng đất nhỏ. Đó là những khe sáng hắt ra từ kẽ
cửa, là những hột sáng rọi qua tấm liếp. Những khe sáng, những hột sáng ấy
không hề làm phố huyện sáng hơn mà chỉ càng tạo nên cảm giác về một màn
đêm dày đặc.

họ. Chuyến tàu đêm qua phố huyện đã đáp ứng được nhu cầu ấy.

2. Chị em Liên chờ tàu với niềm vui chờ đợi và cả nỗi buồn khi tàu đến rồi
tàu lại đi.

a. Trong cả chuỗi thời gian buồn tẻ của cuộc sống nơi phố huyện thì chờ đợi
chuyến tàu đêm là niềm vui duy nhất của chị em Liên.

Giáo án ôn thi đại học môn Ngữ văn THPT

- Giáo viên: Vũ Văn Lập – Trường THPT Giao Thuỷ -

6
Hai chị em đêm nào cũng cố gắng thức để được nhìn chuyến tàu qua phố
huyện. Liên và An chờ tàu không xuất phát từ nhu cầu đời sống vật chất. Là
những đứa trẻ ngoan ngoãn, Liên và An vẫn nhớ lời mẹ dặn cố thức đợi tàu để
xem còn ai mua hàng. Tuy nhiên, hai đứa trẻ không thức để bán hàng “ Mấy
năm nay mùa màng kém, người lên xuống tàu ít, nếu có khách thì họ cũng chỉ
mua bao diêm hoặc phong thuốc lào là cùng”. Vậy, nguyên nhân sâu xa để hai
chị em thức đợi tàu là nhu cầu của đời sống tinh thần. Hai đứa trẻ cũng như con
người phố huyện có nhu cầu thoát khỏi cuộc sống tăm tối, buồn tẻ trong hiện tại.
Riêng với Liên và An cùng với con tàu, chúng được trở về quá khứ tươi đẹp,
hạnh phúc. Con tàu như một tia hồ quang gợi lại một miền dĩ vãng thuở nào.
Con tàu chạy tời từ Hà Nội, chạy đến từ một tuổi thơ đã mất để hai đứa trẻ nhìn
lại chính tuổi thơ của mình, được sống lại quá khứ tươi đẹp, dù chỉ trong giây
lát. Ngày trước, Liên và An cũng từng ở Hà Nội, khi ấy gia đình Liên khá giả.
Hai chị em Liên có những buổi dạo chơi quanh hồ, được uống những cốc nước
xanh đỏ ngọt lịm. Với hai chị em, con tàu vẫn như điều huyền diệu mang không
khí và hơi ấm ở thủ đô về.


- Giáo viên: Vũ Văn Lập – Trường THPT Giao Thuỷ -

7
III. KTVĐ
Qua diễn biến tâm trạng Liên, qua ba cảnh bức tranh phố huyện nghèo, người
đọc thấy Thạch Lam cũng như nhiều tài năng nghệ thuật chân chính không chí
có tài mà con có cái tình nhân bản sâu sắc.

Cái tài của Thạch Lam là tài viết truyện không có cốt truyện mà vẫn hấp dẫn,
vẫn ám ảnh và chạm khắc vào lòng người đọc. Truyện nhẹ nhàng mà thấm thía,
giàu chất trữ tình mà cũng giàu chất triết lí.

Cái tình của Thạch Lam là tình người nhân đạo. Nhà văn không chỉ cảm thương
trước những đau khổ, những thiệt thòi bất hạnh của con người mà còn đồng cảm
với những khát vọng chân chính ở họ. Trong hai đứa trẻ, không chỉ gợi quá khứ
mà còn gợi tương lai. Đúng như Nguyễn Tuân nhận xét : “ Truyện ngắn Hai đứa
trẻ có một hương vị thật là man mác, nó gợi một nỗi niềm quá vãng một thời
cũng dóng lên một điều gì đó còn ở tương lai”.
Đề 2: Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của truyện ngắn Hai đứa trẻ
Cảnh vật và con người được miêu tả trong tác phẩm và qua diễn biến tâm
trạng Liên, truyện ngắn “ Hai đứa trẻ” chứa đựng nội dung hiện thực và giá
trị nhân đạo sâu sắc.
1. Tác phẩm là bức tranh chân thực và đượm buồn về một miền đất, nơi đó
có những miền đời bị rơi vào quên lãng.
a.Miền đất bị quên lãng ấy là một phố huyện nghèo, cái phố huyện nhỏ bé, xa
vắng với phiên chợ tiêu điều. Ga xép đêm đêm xình xịch một chuyến tàu chạy
qua, chiếc đèn dầu tù mù của những chõng hàng nước.