Phần I. Mở đầu
Đây là lần thứ hai tôi viết một bài tiểu luận. Không còn bỡ ngỡ nh lần đầu khi
viết bài tiểu luận triết học, nhng tôi lại cảm thấy nh có một sức ép về tâm lý thôi
thúc tôi phải làm thật hay, thật ấn tợng. Mỗi sinh viên sẽ có một cách thể hiện
riêng, một ý tởng riêng. Ngoài những kiến thức tiếp thu thầy cô chỉ bảo ở trên lớp,
mỗi sinh viên còn phải tham khảo còn phải tham khảo thêm rất nhiều tài liệu để
thu thập thêm kiến thức nhằm học hỏi, khám phá những gì còn là bí ẩn. Cơ hội để
chứng tỏ điều này chính là những bài tiểu luận ở cuối mỗi môn học hay đúng hơn
là một đề tài nghiên cứu riêng của từng sinh viên, khả năng vận dụng vào thực tế,
đi sâu nghiên cứu tìm tòi trên cơ sở những kiến thức mà mình đã có. Tuy nhiên, để
làm một cái gì đó thật ấn tợng thì không phải ai cũng làm đợc, nhng tôi sẽ cố gắng
hết mình dù cho kết quả đến đâu thì tôi sẽ không phải hối hận vì những gì mình đã
làm.
Việt Nam đang trên chặng đờng đầu của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội,
không qua chế độ t bản chủ nghĩa, nền kinh tế còn tồn tại nhiều thành phần, nhiều
thiếu xót còn tồn tại trong thời kì đã qua, còn rất nhiều điều phải làm khi muốn v-
ơn tới một nền kinh tế thực sự ổn định và vững mạnh, chính vì vậy:Vai trò của
Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt nam là rất quan
trọng. Đây là một đề tài mà rất nhiều ngời quan tâm, bao gồm cả những ngời
thuộc Chính phủ, do vậy nó vừa dễ, lại vừa khó, dễ ở chỗ có rất nhiều tài liệu mội
ngời dều biết, đều hiểu và quan tâm, cò khó thì cũng chính là ở chỗ đó.
Khi đề cập đến vấn đề mà mọi ngời rất quan tâm, tôi biết mình đang đứng trớc
một thử thách khó khăn, nhng với những gì mà thầy cô giáo đã truyền dạy tôi sẽ
cố gắng hết sức mình để có một bài tiểu luận thật hay, thật ấn tợng để thể hiện
đúng sự hiểu biết của chính mình, tuy nhiên với một sinh viên năm thứ hai nh tôi
khi làm một bài tiểu luận rất đợc nhiều ngời quan tâm tôi sẽ không tránh khỏi
những thiếu xót trong khi làm bài. Qua đây tôi cũng xin chân thành cảm ơn thầy
giáo Đỗ Quốc Hùng cùng toàn thể các thầy cô trong khoa KTCT đã giúp đỡ tôi
hoàn thành bài tiểu luận này. Cảm ơn những tác giả của những tài liệu mà tôi tham
khảo trực tiếp cũng nh gián tiếp giúp đỡ tôi hoàn thành đề án này.
1

Hoạt động sản xuất và lu thông hàng hoá đợc phát triển theo sự điều tiết của bàn
tay vô hình. Nhà nớc không nên can thiệp vào kinh tế. Vai trò kinh tế của Nhà nớc
đợc thể hiện khi những nhiệm vụ kinh tế vợt quá sức của các doanh nghiệp.
3
b. Trong giai đoạn CNTB hiện đại
* Học thuyết của J.M.KEYNES
Vào những năm 30 của thế kỷ XX, khủng hoảng kinh tế, thất nghiệp diễn ra
thờng xuyên và nghiêm trọng. Các học thuyết kinh tế ở các giai đoạn trớc không
đảm bảo cho nền kinh tế phát triển lành mạnh, thay vào đó là lý thuyết về Bàn tay
hữu hình của KEYNES. Theo ông, để bảo đảm cho sự cân bằng kinh tế, khắc
phục thất nghiệp và khủng hoảng thì không thể dựa vào cơ chế thị trờng tự điều
tiết mà cần có sự can thiệp của Nhà nớc vào kinh tế để tăng cờng có hiệu quả, kích
thích tiêu dùng và sản xuất, kích thích đầu t cơ bản để đảm bảo việc làm và tăng
thu nhập. Vì vậy ông đề nghị Nhà nớc phải có các chính sách nh : duy trì cầu đầu
t, đa tiền tệ vào lu thông, in thêm tiền giấy, coi trọng hệ thống thuế khoá và công
trái Nhà nớc.
Nh vậy, ta thấy rằng ông đánh giá rất cao vai trò kinh tế của Nhà nớc và các
chính sách kinh tế của Nhà nớc tới nền kinh tế của một quốc gia.
*Chủ nghĩa tự do mới.
Chủ nghĩa tự do mới là lý thuyết t sản coi nền kinh tế TBCN là hệ thống tự
động do quy luật kinh tế khách quan tự điều tiết. Nó áp dụng và kết hợp tất cả các
quan điểm cũng nh phơng pháp luận của trờng phái KEYNES và chủ nghĩa tự do
cũ để điều tiết hình thái kinh tế TBCN. T tởng của họ là tự do kinh doanh, vai trò
của Nhà nớc chỉ ở mức độ nhất định.
*Trờng phái chính hiện đại.
Những bàn tay vô hình đôi khi cũng đa nền kinh tế tới những sai lầm. Nó
chính là những khuyết tật trong nền kinh tế. Những khuyết tật này có thể do tác
động bên ngoài gây nên. Để đối phó với những khuyết tật, các nhà kinh tế hiện đại
phối hợp giữa bàn tay vô hình và bàn tay hữu hình của thuế khoá, chi tiêu và luật
lệ của chính phủ. Theo quan điểm của trờng phái chính hiện đại thì chính phủ

dựng và phát triển kinh tế, chính mô hình đó đã tạo ra nhiều khuyết tật : nền kinh
tế không có động lực, không có sức đua tranh, không phát huy đợc tính chủ động
sáng tạo của ngời lao động, của các chủ thể sản xuất - kinh doanh, sản xuất không
gắn với nhu cầu, ý chí chủ quan đã lấn át khách quan và triệt tiêu mọi động lực và
sức mạnh nội sinh của bản thân nền kinh tế.
b. Mô hình kinh tế thị tr ờng có sự quản lý của Nhà n ớc.
Mô hình kinh tế chỉ huy đã kìm hãm sự phát triển kinh tế của đất nớc, đi ngợc
lại với các quy luật kinh tế khách quan. Vì vậy, tất yếu mô hình kinh tế mới xuất
hiện với nhiều u điểm, đó là mô hình kinh tế thị trờng với sự quản lý của Nhà nớc.
Mô hình này có những đặc trng cơ bản nh: Phát triển kinh tế hàng hoá, mở rộng
thị trờng, tự do kinh doanh, tự do thơng mại, tự định giá cả, đa dạng hoá sở hữu,
5
phân phối do quan hệ cung cầu. Đó là cơ chế hỗn hợp có sự điều tiết vĩ mô
nhằm khắc phục những khuyết tật của mô hình kinh tế chỉ huy. Mô hình này ảnh
hởng lớn đến đời sống kinh tế, xã hội, môi trờng nên nó đòi hỏi có sự can thiệp
của Nhà nớc vào nền kinh tế để đảm bảo sự ổn định, công bằng và hiệu quả. Sự
can thiệp của Nhà nớc một mặt nhằm định hớng thị trờng nhằm phục vụ tốt các
mục tiêu kinh tế xã hội trong từng thời kỳ, mặt khác nhằm sửa chữa, khắc phục
những khuyết tật vốn có của kinh tế thị trờng.
II. Đặc điểm kinh tế thị tr ờng định h ớng XHCN ở Việt Nam.
1. Đặc điểm chung của nền kinh tế thị trờng.
Chuyển nền kinh tế nớc ta sang nền kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN là
yêu cầu khách quan nhằm phát triển lực lợng sản xuất xã hội. Quá trình chuyển
đỏi nền kinh tế nớc ta sang nền kinhtế thị trờngtất yếu phải đòi hỏi nghiên cứu
những đặc trng của mô hình kinh tế hớng tới. Nếu tính đến những đặc trng chung
nhất, vốn có của nền kinh tế, có những đặc điểm mang tính phổ biến sau:
*Một là: Tính tự chủ của cấc chủ thể kinh tế rất cao.
Các chủ thể tự bù đắp những chi phí và tự chịu trách nhiệm đối cới kết quả sản
xuất và kinh doanh của mình. Các chủ thể kinh tế đợc tự do liên kết, liên doanh, tự
do tổ chức quá trình sản xuất theo luật định. đây là đặc trng rất quan trọng của

Trong nền kinh tế thị trờng, cạnh tranh diễn ra một cách phổ biến cả trong lĩnh
vực sản xuất và trong lĩnh vực lu thông. Cạnh tranh trong lĩnh vực sản xuất bao
gồm: cạnh tranh nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành. Cạnh tranh trong lĩnh
vực lu thông bao gồm: cạnh tranh giữa những ngời tham gia vào trao đổi hàng hoá
và dịch vụ trên thị trờng (ngời bán với ngời bán, ngời mua với ngời mua). Hinh
thức và những biện pháp cạnh tranh có thể rất phong phú nhng động lực và mục
đích cuối cùng của canh tranh chính là lợi nhuận.
*Năm là: Kinh tế thị trờng là hệ thống kinh tế mở.
Nó rất đa dạng, phức tạp và đợc diều hành bởi hệ thống tiền tệ và hệ thống
pháp luật Nhà nớc.
2. Định hớng XHCN
a. Mục đích
KTTT ở Việt Nam sẽ đợc phát triển theo định hớng XHCN. Đó là sự định hớng
của một xã hội mà sự hùng mạnh của nó nhờ vào sự giàu có và hạnh phúc của dân
c. Xã hội không có chế độ ngời bóc lột ngời, dựa trên cơ sở nhân dân lao động
làm chủ, con ngời đợc giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng
lực, hởng theo lao động, có cuộc sống ấm lo, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát
triển toàn dân". Xã hội có nền kinh tế phát triển cao trên cơ sở khoa học, công
nghệ và lực lợng sản xuất hiện đại.
7
Mục tiêu của chiến lợc phát triển KTTT định hớng XHCN đợc xác định: Tạo
ra sự phát triển năng động, hiệu quả cao của nền kinh tế. Nâng cao hiệu quả sử
dụng các nguồn lực hiện có, tăng thêm các nguồn lực mới bằng cách nâng cao tỷ
lệ tiết kiệm, tăng tích luỹ và đầu t hiện đại hoá, đổi mới cơ cấu kinh tế, tạo ra tốc
độ tăng trởng kinh tế cao để đa nớc ta thoát khỏi tình trạng nghèo và kém phát
triển.
b. Về sở hữu
KTTT ở các nớc trên thế giớivề thức chất là mô hình đa sở hữuvà nhấn mạnh
đến tầm quan trọng của sở hữu t nhân. Cốt lõi của kinh tế thị trờng là sự trao đổi,
mua bán hàng hoá, dịch vụ trên nguyên tắc bình đẳng các bên đều có lợi. Sự trao

tốt các vấn đề xã hội và công bằng bình đẳng trong xã hội.Thể hiện đặc trững xã
hội trong nền KTTT là:
- Xác định các chỉ tiêu cần đạt đợccủa nên KTTT, nh tốc độ tăng trởng GDP;
các chỉ tiêu về phát triển giáo dục, y tế, việc làm,về xoá đói giảm nghèo, về văn
hoá xã hội, đảm bảo môi trờng, môi sinh
- Nâng cao chức năng của nhà nớc XHCN trong cơ chế bảo hiểm xã hội, trong
chính sách phân phối thu nhập, đồng thời có chính sách bảo đảm xã hội đối với
những đối tợng đặc biệt
Tình hình đó đặt ra cho nền KTTT định hớng XHCN phải thực hiện hài hoà ba
vấn đề sau:
- Kết hợp vấn đề lợi nhuận với vấn đề xã hội.
- Kết hợp chặt chẽ những nguyên tắc phân phối của CNXH và nguyên tắc
KTTT.
- Điều tiết phân phối thu nhập, một mặt đòi hỏi nhà nớc phải có chính sách sao
cho giảm bớt khoảng cách chênh lệchgiữa ngời giầu và ngời nghèo mặt khác,
phải có chính sách , biện pháp nâng cao thu nhập chính đáng của ngời giầu, ngời
nghèo và của toàn xã hội.
III.Vai trò chức năng kinh tế của Nhà n ớc
1. Vai trò
Vai trò quản lý kinh tế của Nhà nớc bắt nguồn từ sự cần thiết phải phối hợp
hoạt động chung và do các tính chất xã hội hoá quy định. Lực lợng sản xuất ngày
càng phát triển, trình độ xã hội hoá ngày càng rộng và mức độ đổi mới càng cao.
Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng đợc thực hiện qua các chức năng
cơ bản sau :
9
a. Định h ớng phát triển
Có thể nói vận mệnh của nền kinh tế phụ thuộc rất lớn vào sự định hớng của
Nhà nớc. Nếu Nhà nớc ta đi chệch hớng thì dù chúng ta có làm tốt đến đâu thì kết
quả cũng chỉ là con số không và còn tệ hơn đó nữa. Vì vậy đòi hỏi Nhà nớc chúng
ta phải nắm bắt các quy luật vận động và phát triển của nền sản xuất xã hội và có

bình đẳng lớn. Vì vậy chính phủ cần thiết phải thông qua những chính sách để
phân phối lại thu nhập lớn hơn ngời nghèo mà điển hình là giá điện loại hai
Bên cạnh đó còn phải có hệ thống hỗ trợ thu nhập để giúp đỡ cho ngời già, ng-
ời tàn tật, ngời không nơi nơng tựa.
e. Kiểm soát ổn định kinh tế vĩ mô
Nhà nớc cần phải sử dụngquyền lực của mình một cách thận trọng gián tiếp
thông qua luật pháp để kiểm soát nền kinh tế một cách có hiệu quả nhằm ổn định
nền kinh tế. Vì một nền kinh tế phát triển thì trớc hết mức độ dao động của nó phải
thấp, đều và hiện có xu hớng phát triển
2. Chức năng
a. Luật pháp
Nhà nớc tạo môi trờng pháp lý thuận lợi cho các cá nhân, các doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế hoạt động. ở nớc ta hiện nay, các cá nhân, các doanh
nghiệp thuộc thành phần kinh tế đợc quyền tự chủ sản xuất kinh doanh; các cá
nhân, các doanh nghiệp khi lựa chọn phơng án sản xuất kinh doanh đều lấy lợi
nhuận làm thớc đo hiệu quả, đồng thời làm mục tiêu định hớng các hoạt động kinh
tế của mình. Tất nhiên, tự chủ kinh doanh theo pháp luật và mọi hành vi đều phải
tuân theo pháp luật. Do đó, Nhà nớc phải ban hành một hệ thống pháp luật đầy đủ
và đồng bộ nh : luật về các quyền (sở hữu, sử dụng, thừa kế ), luật hợp đồng, luật
thơng mại
b. Chiến l ợc kinh tế và kế hoạch định h ớng.
c. Các chính sách kinh tế và xã hội.
* Tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất hàng hoá nhiều thành phần phát triển.
Chúng ta thấy mỗi cơ chế kinh tế chỉ có thể hoạt động khi có môi trờng với những
điều kiện kinh tế - xã hội cần và đủ. Thực tiễn cho thấy rằng con đờng lịch sử tự
nhiên của các nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển rất lâu dài. Ngày nay khi kinh
nghiệm lịch sử của các nớc đã trở thành lý luận, các nớc đi sau có thể rút ngắn
chặng đờng phát triển của mình chỉ bằng cách Nhà nớc chủ động sử dụng kiến
trúc thợng tầng - quyền lực Nhà nớc để tạo ra môi trờng kinh doanh thuận lợi cho
các doanh nghiệp yên tâm đầu t, mở rộng phát triển sản xuất. Để hoàn thành vai

t cách là ngời chủ quản lý đất nớc. Nhà nớc là ngời trọng tài, là chủ thể quá trình
phân công lại vai trò giữa các thành phần kinh tế, không làm ảnh hởng đến lợi ích
chung của toàn xã hội.
d. Các công cụ kinh tế khác.
12
IV. Ph ơng h ớng cải cách bộ máy nhà n ớc:
Trong thời đại ngày nay, việc nâng cao vai trò quản lý của nhà nớc là xu hớng
khách quan đối với tất cả các nớc không phân biệt chế độ chính trị. Ngày nay, không
có một nhà nớc nào đứng ngoài đời sống kinh tế, không có một nền kttt nào thuần tuý
mà ở những mức độ khác nhau đều có sự can thiệp của nhà nớc.
Mỗi quốc gia, trong các trờng hợp kinh tế phát triển thành công hay suy thoái
trì trệ, giàu hay nghèo, ổn định hay rối loạn đều tìm thấy nguyên nhân chủ yếu ở
vai trò của nhà nớc. Vì thế chuyển sang kinh tế thị trừng chỉ là điều kiện cân, điều
kiện đủ chính là vai trò của nhà nớc. Ơ nớc ta quản lý nhà nớc về kinh tế là sự
quan tâm đặc biệt của đảng và nhà nớc và tất cả chúng ta. Vì trong một thời gian
dài đã tồn tại trong kinh tế hiện vật với sự cờng điệu quá mức vai trò của nhà nớc
trở thành nhân tế kìm hãm sự phát triển kinh tế tạo ra mô hình cnxh hành chính
nhà nớc. Vì vậy chuyển sang kinh tế thị trờng, vai trò của nhà nớc trong kinh tễ là
rất quan trọng và là xu hớng tất yếu. Vì vậy chúng ta luôn luôn phải củng cố và
nâng cao thông qua các công cụ quản lý vĩ mô nh :
- Luật pháp.
- Kế hoạch:
+ Kinh tế xã hội
+ Sản xuất kinh doanh
- Chính sách tài chính
- Chính sách tiền tệ
- Kinh tế quốc tế,thông qua các công cụ quản lý vĩ mô
1 .Xây dựng mục tiêu chiến lợc phát triển KT-XH phù hợp với đặc điểm KT-XH
ở nớc ta và bối cảnh quốc tế hiện nay.
Bối cảnh quốc tế hiên nay đang đứng trớc diễn biến mới, xu thế thơng mại hoá

+ Kết hợp chặt chẽ các hình thức đầu t
+ Đối với đầu t FDI cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách và cải tiến
quản lý
+ Tăng cờng xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội nhằm tăng sức hấp dẫn
và tạo môi trờng đầu t thuận lợi.
- Ngoài ra nhà nớc ta phải có chiến lợc phát triển khoa học công nghệ và cần
phải quan tâm đến phát triển nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất
- Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trởng và lạm phát.
14
- Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trởng và dân số.
- Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trởng và vấn đề môi trờng.
- Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trởng và phân phối thu nhập.
- Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trởng và thị trờng.
3. Đổi mới cơ chế quản lý và sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nớc tránh hai
khuynh hớng.
Quan niệm vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nớc một cách may móc, duy
trì, phát triển một cách tràn lan, không tính đến hiệu quả.
Coi hình thức sở hữu là nhân tố chủ yếu, cho kinh tế t nhân có hiệu quả nên cần
t nhân hoá các doanh nghiệp nhà nớc.
4. Xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ.
Pháp luật là công cụ để điều chỉnh các hoạt đông trong sản xuất kinh doanh
theo một xu hớng nhất định và đảm bảo công bằng, đa lại lợi ích cao nhất vì vậy
nên nó rất quan trọng.
Đối với nớc ta hệ thống pháp luật cha đợc hoàn thiên còn có nhiều sai sót cần
phải sửa đổi và bổ xung mà chủ yếu là ở các lĩnh vực.
Trong việc sử dụng, chuyển nhợng, cho thuê đất, thị trờng bất động sản, thị tr-
ờng vốn, thị trờng chứng khoán công ty tài chinh, chế độ kế toán, kiểm toán và
báo cáo tài chính công khai bắt buộc.
Bổ sung điều chỉnh bộ luật thức tránh chồng chéo phân tán theo hớng mở rộng.
Khuyến khích đầu t trong nớc, sửa đổi, bổ sung luật công ty và luật doanh

thị trờng, Nhà nớc đóng vai trò bà đỡ tạo cho thị trờng phát triển đúng hớng. Sự
can thiệp một cách kịp thời sẽ tránh cho nền kinh tế khỏi những khuyết tật do cơ
chế thị trờng đem lại.
Cơ chế chuyển đổi nền kinh tế nớc ta vận động theo cơ chế thị trờng có sự quản
lý của Nhà nớc định hớng XHCN là kết quả của lao động và trí tuệ do quần chúng
nhân đan sáng tạo dới sự lãnh đạo của Đảng đã mang lại ấm lo, hạnh phúc cho
nhân dân và những lợi ích vô cùng to lớn. Tuy nhiên, con đờng phí trớc còn rất
nhiều chông gai, những thử thách. đẻ đi đén thắng lợi cuối cùng rất cần đến sự
lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng và Nhà nớc cùng với sự đoàn kết trong cộng
16
®ång d©n téc ViÖt nam. Chóng ta sÏ t¹o ®îc mét x· héi c«ng b»ng h¬n, mét x· héi
cña d©n, do d©n mµ chóng ta h»ng mong muèn.

HÕt.
17