Mục lục
Trang
Mở đầu
1
Nội dung
3
Chơng I: Chính sách tiền tệ trong nền kinh tế thị trờng 3
1.1. Khái niệm, vị trí của CSTT
3
1.2. Mục tiêu của CSTT
4
1.3. Các công cụ của CSTT
4
1.3.1 Nghiệp vụ thị trờng Mở
4
1.3.2 Dự trữ bắt buộc
5
1.3.3 Chính sách tái chiết khấu
5
1.3.4 Quản lý hạn mức tín dụng
6
1.3.5 Quản lý lãi suất
7
Chơng II: Thực trạng việc sử dụng các công cụ
của CSTT ở Việt Nam hiện nay.
8
2.1. Sự đổi mới trong việc thực hiện CSTT
8
2.2. Việc sử dụng các công cụ của CSTT những năm qua
8
2.2.1. Công cụ lãi suất
3.2.2 Nhóm giải pháp về việc hoàn thiện các công cụ của CSTT.
30
Kết luận
34
1
Danh mục tài liệu tham khảo
1. Frederic S. Mishkin: Tiền tệ, Ngân hàng và thị trờng tài chínhNXB
khoa học và kỹ thuật Hà nội - 1996
2 PTS. Lê Vinh Danh: Tiền và hoạt động Ngân hàng. NXB CTQ6-
H1997
3. PTS. Nguyễn Ngọc Hùng: Lý thuyết tiền tệ - Ngân hàng NXB tài
chính. 1998
4. Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam: Ngân hàng Việt Nam, quá trình xây
dựng và phát triển NXB CTQ6-H 1996
5. Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam: Báo cáo thờng niên các năm 1993,
1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, Báo cáo diễn biến khu vực tiền tệ năm
2000.
6. Luật Ngân hàng nhà nớc Việt Nam NXB CTQG, H 1998
7. PTS. Nguyễn Anh Dũng - Lân Hồng Cờng: chính sách tiền tệ trên nền
tảng lý luận và thực tiễn Việt Nam. TC Ngân hàng số 6/1996.
8. Nguyễn Sơn Tùng: Về chính sách tiền tệ mềm dẻo. TC Ngân hàng
8/1997.
9. PTS Mai Bạn: Xây dựng và điều hành CSTT sát hợp với thực tế Việt
Nam TC Ngân hàng số 12/1998.
10. Th.S Tô Kim Ngọc: Hạn chế của cơ chế điều chỉnh trực tiếp trong
điều hành CSTT ở Việt Nam TC Ngân hàng số 1+2/2000.
11. Th.S Nguyễn Thị Thuý Vân: Hoàn thiện các công cụ điều hành CSTT
ở Việt Nam hiện nay TC Ngân hàng số 12/1999.
12. PTS Nguyễn Văn Thắng: Chuyển đổi công cụ của CSTT từ trực tiếp
sang gián tiếp TC Ngân hàng số 12/1999.
với nền kinh tế. Với đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam thì việc lựa chọòn các
công cụ nào, sử dụng nó ra sao ở các giai đoạn cụ thể của nền kinh tế luôn là
một vấn đề thờng xuyên phải quan tâm theo dõi và giải quyết đối với các nhà
hoạch định và điều hành chính sách tiền tệ quốc gia, các nhà nghiên cứu kinh
tế. Đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế trong là trong bối cảnh nền kinh tế
trog nớc và quốc tế nh hiện nay thì việc nghiên cứu về chính sách tiền tệ cụ thể
là các công cụ của chính sách tiền tệ là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn cao.
Với mục đích trau dồi kiến thức đã học và góp phần nghiên cứu, tìm hiểu
về chính sách tiền tệ ,em quyết định chọn đề tài: Các công cụ của chính
sách tiền tệ ở Việt Nam -. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện.
Nội dung, đối tợng, phạm vi nghiên cứucủa đề tài: Đề tài sẽ hệ thống hoá
những vấn đề có tính lý luận về chính sách tiền tệ trong nền kinh tế thị trờng
đồng thời qua việc khảo sát quá trình sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ
ở Việt Nam (từ năm 1989 đến nay) nhằm đánh giá thực trạng sử dụng, điều
hành các công cụ đó, trên cơ sở đó đề ra những giải pháp góp phần hoàn thiện
và nâng cao hiệu quả các công cụ của ch`ính sách tiền tệ ở Việt Nam.
Phơng pháp nghiên cứu: Lấy phơng pháp duy vật biện chứng, duy vật
lịch sử làm phơng pháp luận cơ bản kết hợp với quan điểm tiếp cận hệ thống và
sử dụng các phơng pháp thống kê, phơng pháp so sánh, phơng pháp phân tích
tổng hợp cùng các phơng pháp nghiên cứu kinh tế khác.
4
Kết cấu đề tài: Ngoài phần mở đầu và kếrất luận, đề tài bao gồm 3 chơng
đợc bố cục nh sau:
Ch ơng 1 : Chính sách tiền tệ trong nền kinh tế thị trờng
Ch ơng 2: Thực trạng việc sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ ở
Việt Nam hiện nay.
Ch ơng 3: Định hớng và giải pháp hoàn thiện các công cụ của hính sách
tiền tệ ở Việt Nam.
Em xin chân thành cảm ơn sự hớng dẫngiúp đỡ, chỉ bảo tận tình của cô
xem xét trên 2 mặt: Sức mua đối nội của đồng tiền(chỉ số giá cả hàng hoá và
dịch vụ trong nớc)và sức mua đối ngoại(tỷ giá của đồng tiền nớc mình so với
ngoại tệ).Tuy vậy ,CSTT hớng tới ổn định giá trị đồng tiền không có nghĩa là tỷ
lệ lạm phát =0 vì nh vậy nền kinh tế không thể phát triển đợc,để có một tỷ lệ
lạm phát giảm phảI chấp nhận một tỷ lệ thất nghiệp tăng lên.
*Tăng công ăn việc làm: CSTT mở rộng hay thu hẹp có ảnh hởng trực
tiếp tới việc sử dụng có hiệu qủa các nguồn lực xã hội,quy mô sản xuất kinh
doanh và từ đó ảnh hởng tới tỷ lệ thất nghiệp của nền kinh tế .Để có một tỷ lệ
thất nghịêp giảm thì phải chấp nhận một tỷ lệ lạm phát tăng lên.
*Tăng trởng kinh tế :Tăng trởng kinh tế luôn là mục tiêu của mọi chính
phủ trong việc hoạch định các chính sách kinh tế vĩ mô của mình, để giữ cho
nhịp độ tăng trởng đó ổn định, đặc biệt việc ổn định giá trị đồng bản tệ là rất
quan trọng ,nó thể hiện lòng tin của dân chúng đối với Chính phủ .Mục tiêu
này chỉ đạt đợc khi kết quả hai mục tiêu trên đạt đợc một cách hài hoà.
Mối quan hệ giữa các mục tiêu :Có mối quan hệ chặt chẽ,hỗ trợ nhau,
không tách rời. Nhng xem xét trong thời gian ngắn hạn thì các mục tiêu này có
thể mâu thuẫn với nhau thậm chí triệt tiêu lẫn nhau.Vậyđể đạt đợc các mục tiêu
trên một cách hài hoà thì NHTW trong khi thực hiện CSTT cần phải có sự phối
hợp với các chính sách kinh tế vĩ mô khác.
1.3 Các công cụ của CSTT :
1.3.1.Nghiệp vụ thị trờng mở:
Khái niệm: Là những hoạt động mua bán chứng khoán do NHTW thực
hiện trên thị trờng mở nhằm tác động tới cơ số tiền tệ qua đó đIều tiết lợng tiền
cung ứng.
Cơ chế tác động:Khi NHTW mua (bán)chứng khoán thì sẽ làm cho cơ số
tiền tệ tăng lên (giảm đi) dẫn đến mức cung tiền tăng lên (giảm đi).
Nếu thị trờng mở chỉ gồm NHTW và các NHTM thì hoạt động này sẽ làm
thay đổi lợng tiền dự trữ của các NHTM (R ),nếu bao gồm cả công chúng thì nó
sẽ làm thay đổi ngay lợng tiền mặt trong lu thông(C)
7
của các NHTM giảm (tăng) từ đó làm cho mức cung tiền trong nền kinh tế giảm
8
(tăng).Mặt khác khi NHTW muốn hạn chế NHTM vay chiết khấu của mình thì
thực hiện việc khép cửa sổ chiết khấu lại.
Ngoài ra, ở các nớc có thị trờng cha phát triển (thơng phiếu cha phổ biến
để có thể làm công cụ táI chiết khấu) thì NHTW còn thực hiện nghiệp vụ này
thông qua việc cho vay táI cấp vốn ngắn hạn đối với các NHTM.
Đặc điểm:Chính sách tái chiết khấu giúp NHTW thực hiện vai trò là ngời
cho vay cuối cùng đối với các NHTM khi các NHTM gặp khó khăn trong thanh
toán ,và có thế kiểm soát đựoc hoạt động tín dụng của các NHTM đồng thời có
thể tác động tới việc đIều chỉnh cơ cấu đầu t đối với nền kinh tế thông qua việc
u đãi tín dụng vào các lĩnh vực cụ thể.Tuy vậy ,hiệu qủa của cộng cụ này còn
phụ thuộc vào hoạt động cho vay của các NHTM, mặt khác mức lãi suất tái
chiết khấu có thể làm méo mó ,sai lệch thông tin về cung cầu vốn trên thị trờng.
Trên đây là 3 công cụ tác động gián tiếp tới qui mô lợng tiền cung
ứng,trong một nền kinh tế nếu NHTW sử dụng có hiệu quả cấc công cụ này thì
sẽ không cần đến bất cứ một công cụ nào khác .Tuy vậy trong những điều kiện
cụ thể (các quốc gia đang phát triển ;các giai đoạn kinh tế quá nóng ) thì để đạt
đợc mục tiêu của mình ,NHTW có thể sử dụng các công cụ điều tiết trực tiếp
sau:
1.3.4. Quản lý hạn mức tín dụng của các NHTM
Khái niệm :là việc NHTW quy định tổng mức d nợ của các NHTM không
đợc vợt quá một lợng nào đó trong một thời gian nhất định(một năm) để thực
hiện vai trò kiểm soát mức cung tiền của mình.Việc định ra hạn mức tín dụng
cho toàn nền kinh tế dựa trên cơ sở là các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô(tốc độ tăng tr-
ởng ,lạm phátiêu thụ..)sau đó NHTW sẽ phân bổ cho các NHTM và NHTM
không thể cho vay vợt quá hạn mức do NHTW quy định .
Cơ chế tác động:Đây là một cộng cụ điều chỉnh một cách trực tiếp đối với
lợng tiền cung ứng,việc quy định pháp lý khối lợng hạn mức tín dụng cho nền
kinh tế có quan hệ thuận chiều với qui mô lợng tiền cung ứng theo mục tiêu của
chính sách tiền tệ cũng đợc xây dựng, đổi mới theo đúng ý nghĩa kinh tế của nó
và phù hợp với thực tiễn Việt Nam, thể hiện ở một số mặt sau:
Cách xác định lợng tiền cung ứng: Nếu nh trong thời kỳ bao cấp chúng ta
chỉ quan niệm lợng tiền cung ứng cho nền kinh tế chỉ bao gồm tiền mặt và mức
cung là bao nhiêu, ở thời kỳ nào là do chính phủ phê duyệt thì ngày nay việc
quan niệm về lợng tiền cung ứng để thay đổi bên cạnh lợng tiền mặt (C) còn
tính đến khả năng tạo tiền của các NHTM, tổ chức tín dụng khác (D). Bên cạnh
đó lợng tiền cung ứng hàng năm phải dựa trên cơ sở: tỉ lệ lạm phát ớc tính, tốc
độ tăng trởng kinh tế theo kế hoạch, vòng quay tiền tệ...
Việc sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ: Đợc sử dụng một cách
linh hoạt, phù hợp với điều kiện Việt Nam ở các thời điểm cụ thể chứ không
đông cứng, đóng băng nh thời kì bao cấp (lãi mất cố định nhiều năm...)
Cơ chế điều hành: Năm 1988, Hệ thlống NH đã đợc phân thành 2 cấp
NHNN và các NHTM, trong đó NHNN là cơ quan quản lý Nhà nớc trên lĩnh
vực tiền tệ- tín dụng- ngân hàng; trực thuộc chính phủ. Thống đốc NHNN có
quyền chủ động hơn và chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc thực hiện chính
sách tiền tệ quốc gia.
2.2 Việc sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ những năm qua.
2.2.1. Công cụ lãi suất:
ở Việt Nam, lãi suất đợc sử dụng nh công cụ chính của chính sách tiền tệ,
nó là yếu tố đánh dấu sự chuyển biến từ cơ chế kinh tế kế hoạch hoá stập trung
11
sang cơ chế thị trờng, nó còn là công cụ quan trọng để chuyển các Ngân hàng
sang cơ chế tự hạch toán kinh doanh.
Giai đoạn 1988- 1991: Chính sách lãi suất đợc thay đổi cơ bản: Lãi suất
tiết kiệm cao hơn tốc độ trợt giá (lạm phát ), nâng lãi suất tiền gửi và tiền vay
của các tổ chức kinh tế tiến gần với lãi suất huy động tiết kiệm.Lãi suất cho vay
vốn lu động và tốc độ lạm phát (%)
Biểu1: Lãi suất cho vay vốn lu động và tốc độ lạm phát(%).
Từ T3/- 81;- T T10/-191
T8/1992-T8/1994 mức lãi suất đợc điều chỉnh tới 6 lần), NHNN khống chế sàn
lãi suất tiền gửi, trần lãi suất cho vay và có một bộ phận cho vay theo lãi suất
thoả thuận (T8/1992: Lãi tiết kiệm loại 3 tháng: 2,3%, lãi cho vay 2,5%, lạm
phát +0,3%).
*****
mức lãi suất tái cấp vốn quy định là 1,1% tháng, từ T8/1997là 0,9% ). Do
trong năm 1997 các NHTM đã tích cực hơn trong việc trả nợ NHNN và khả
năng huy động vốn tăng nên đến cuối 1997, d nợ tái cấp vốn của NHNN giảm
11,9% so với 1996.
Năm 1998, để thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt nhằm hạn chế sự
gia tăng lạm phát do ảnh hởng cuả cuộc khủng hoảng tài chính khu vực, NHNN
đã tăng lãi suất chất khẩu từ 1%
tháng 1,1% tháng (thấp hơn tiền lãi suất cho
vay ngắn hạn là 0,1% tháng.
Năm 1999, với mục tiêu khuyến khích tăng trởng kinh tế, khắc phục nguy
cơ giảm phát NHNN đã 4 lần điều chỉnh giảm lãi suất cho vay tái cấp vốn từ
mức 1,1% tháng đầu năm xuất 0,5% tháng đồng thời quy chế về nghiệp vụ chất
khấu, tái chiết khấu đã đợc ban hành để phát triển một bớc hiệu quả công cụ
này trong chính sách tiền tệ và tạo khả năng cân đối nguồn vốn hoạt động cho
các ngân hàng. Các giấy tờ có giá ngắn hạnh đợc chiết khấu tại NHNN là tín
phiếu kho Bạc, trái phiếu NHNN và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác do NHNN
quy định ở mỗi thời kỳ. Mức lãi suất tái chiết khấu đợc công bố là 0,45% tháng.
Từ đầu năm đến cuối tháng 7/2000, nhằm khuyến khích mở rộng tín dụng
của các TCTD, NHNN đã 2 lần giảm lãi suất tái cấp vốn từ 0,5% tháng xuống
0,45% tháng (31/3/2000) và xuống 0,4% tháng (31/7/2000). Đồng thời NHNN
cũng giảm lãi suất tái chiết khấu từ 0,45% tháng xuống còn 0,4% tháng
(T3/2000) và xuống 0,35% tháng (T7/2000). Tuy vậy cho đến T9 /2000 để hạn
chế các TCTD bù đắp thiếu hụt thanh toán qua hình thức vay tái cấp vốn, tái
chiết khấu từ NHNN và khuyến khích thực hiện bù đắp qua thị trờng mở nhằm
14
Quá trình cải cách lãi suất trên đã nâng cao tính chủ động cho các NHTM
trong việc ấn định mức lãi suất cụ thể theo yêu cầu huy động vốn và nhu cầu tín
dụng thị trờng, tăng sự cạnh tranh trong hoạt động tín dụng và làm giảm chi phí
NH có lợi cho nền kinh tế, tạo điều kiện cho các NHTM thực hiện điều chỉnh
cơ cấu đầu t theo mục tiêu chính sách tín dụng.
Giai đoạn từ 1996- Nay: Đến cuối 1996, NHNN chỉ quy định các mức lãi
suất :trần theo thời hạn cho vay và khống chế tỷ lệ chênh lệch giữa lãi suất
cho vay và lãi suất huy động vốn bình quân chung là 0,35%(tháng) (4,2% năm).
Trong phạm vi trần lãi suất và tỷ lệ chênh lệch lãi suất đợc công bố, các
NHTM đợc điều chỉnh linh hoạt các mức lãi suất cho vay và huy động vốn phù
hợp với quan hệ cung cầu về vốn và đặc điểm kinh doanh riêng. Sau 4 lần điều
chỉnh lãi suất kể từ cuối 1995: Lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa giảm từ 22%
năm xuống 15% năm, lãi suất cho vay trung- dài hạn giảm 21% năm xuống còn
16,2% năm.
Mặt khác nhằm điều chỉnh các luồng vốn d thừa từ thành thị về nông thôn
thì lãi suất cho vay ở nông thông đợc duy trì cao hơn một chút so với lãi suất
cho vay ở thành thị.
Trong năm 1997, với mục tiêu góp phần tăng trởng kinh tế và phù hợp xu
hớng giảm lãi suất, việc quy định trần lãi suất cho vay giảm mạnh, T7/1997 lãi
suất cho vay ngắn hạn giảm từ 1,2% tháng xuống 1% tháng, lãi suất cho vay
trung dài hạn giảm từ 1,35% tháng xuống 1,1% tháng ,chênh lệch lãi suất huy
động và cho vay bình quân quy định là 0,35% tháng(4,2% năm)
Tuy nhiên từ quý IV năm 1997, do chịu ảnh hởng của cuộc khủng hoảáng
tài chính tiền tệ trong khu vực, đồng USD có xu hớng lên giá và lãi xuất
tiền gửi bằng USD ở mức cao trong khi lãi suất huy động của VND ở mức thấp
nên đã có hiện tợng ngời gửi tiền rút VND để chuyển sang USD. Nhiều tổ chức
kinh tế và dân c gămắ n giữ USD gây khó khăn cho các NHTM và tăng sức ép
đối với đồng tiền nội tệđịa, tiềm ẩn nguy cơ bất ổn cho thị trờng tiền tệ và việc
huy động vốn của các NHTM, đặc biệt là một số NHTM cổ phần.
Sự điều chỉnh lãi suất trên là quyết định hết sức kịp thời và phù hợp với
diễn biến của nền kinh tế, kích thích tăng trởng kinh tế trong bối cảnh nguy cơ
giảm phát đang là chậm lại tốc độ tăng trởng.
16
Năm 2000, lãi suất trong nớc có những diễn biến khá phức tạp .tThực hiện
chủ trơng kích cầu của chính phủ, lãi suất cho vay bằng VND vẫỗn tiếp tục đợc
điều chỉnh theo xu hớng giảm: lãi suất cho vay phổ biến gỉam từ 0,75% tháng
xuống 0,70% một tháng. Trong khi đó lãi suất ngoại tệ lại chịu tác động của thị
trờng tài chính quốc tế, trong năm 2000, lãi suất thị trờng quốc tế liên tục tăng
buộc lãi suất ngoại tệ trong nớc cũng phải tăng theo (từ 3,5% năm lên- 4,5%
năm ), nhiều khibên lãi suất VND thấp hơn lãi suất USD.
Ngày 2/8/2000, NHNN đãủ quyết định thay đổi cơ chế điều hành lãi suất:
chuyển từ cơ chế điều hành trần lãi suất sang cơ chế điều hành theo lãi suất cơ
bản đối với cho vay bằng VND và cơ chế lãi suất thị trờng có quản lý đối với
cho vay bằng ngoại tệ: Đối với cho vay VND, lãi suất cho vay không vợt quá lãi
suất cơ bản đợc công bố hàng tháng. Hiện nay, lãi suất cơ bản là 0,75% tháng,
biên độ cho vay ngắn hạn là 0,3% tháng, biên độ cho vay trung và dài hạn là
0,5% tháng. Đối với lãi suất cho vay USD, lãi suất cho vay không vợt quá lãi
suất USD trên thị trờng liên NH Singapore (SiBOR) kì hạn 3 tháng đôýí với cho
vay ngắn hạn, kì hạn 6 tháng đối với cho vay trung dài hạn tại thời điểm cho
vay cộông biên độ do thống đốc NHNN quy định (Hiện nay biên độ cho vay
ngắn hạn là 1% năm , biên độ cho vay trung dài hạn là 2,5% năm ). Còn đối với
các ngoại tệ khác do chiếm tỷ trọng nhỏ trong hoạt động tiền gửi T D nên cho
phép các TCTD tự xác định.
Với nội dụng điều hành lãi suất cơ bản nh trên cho thấy lãi suất cơ bản đợc
xác định trên cơ sở lãi suất thị trờng với mức độ rủi ro thấp, đảm bảo sựụ kiểm
soát lãi suất của NHNN, phù hợp thực tiễn Việt Nam, đây là một bớc tiến mới,
bớc đi tiếp theo trong tiến trình tự do hoá lãi suất.
Nh vậy, chính sách lãi suất linh hoạt và phù hợp cùng với việc ổn định tỷ
giá VND/USD trong những năm qua không những góp phần quan trọng trong
mức tín dụng ở mức vừa phải cho các NHTM. Song kết quả thực tế cho thấy
hiện tợng phổ biến là hầu hết các NHTM đều có xu hớng vợt qúa chỉ tiêu hạn
mức tín dụng đợc giao, cụ thể .
Biểu 2: Tình hình thực hiện hạn mức T Dtín dụng (1995-1998).
18
Năm
Danh mục
1995 1996 1997 Quỹ T D /
1998
KH giao Thực
hiện
KH
giao
Thực
hiện
KH
giao
Thực
hiện
KH
giao
Thực
hiện
Tăng so với
năm trớc
21% 37,8% 25% 29% 21% 26,4% 4% 4,8%S
Hiện tợng trên xuất phát từ hai nguyên nhân cơ bản sau:
Thứ nhất, trong giai đoạn nay tốc độọ huy động vốn nhàn rỗi bình quân
hàng năm của các NHTM tăng nhanh (khoảng 26% đến 37% năm) vì vậy các
NHTM tất yếu phải thực hiện đầu t tăng trởng tín dụng đối với nền kinh tế vì
,chi nhánh NH nớc ngoài,NH liên doanh và các công ty tài chính.
Qua quá trình thực hiện ban đầu cho thấy rất ít NHTM dự trữ đủ 10% nhất
là các NHTM cổ phần, do vậy để nâng cao hiệu quả của công cụ này, trong năm
1994, NHNN đã hai lần điều chỉnh tỉ lệ DTBB; quy định mức DTBB thống nhất
đối với tất cả các NHTM(có phân biệt với các loại tiền gửi khác nhau :quỹ
IV/199 4 tiền gửi, tiền tiết kiệm ổng kết không kì hạn: 13%;
tiết kiện Tổng kết kì hạn 3,6 tháng, kì phiếu mục đích, trái phiếu: 8%) ;
đồng thời đẩy mạnh việc áp dụng quy chế phạt đối với các TCTD không thực
hiện đúng quy chế DTBB.
Năm 1995, NHNN quy định (CT10/1995) DTBB chỉ đợc tính đối với loại
tiền gửi có kì hạn từ 12 tháng trở xuống, thống nhất ở mức 10% đợc áp dụng
cho tất cả các NHTMC( trừ NHTMCP nông thôn, HTX tín dụng, quỹ TDND
tạm thời cha phải thực hiện). Số lần tính DTBB hàng tháng tăng lên, lại bỏ dần
tín phiếu kho bạc trong cơ cấu tiền gửi DTBB; tiễn gửi DTBB đợc hợp nhất với
tiền gửi thanh toán của các NHTM vào một tài khoản chung là tài khoản tiền
gửi không kì hạn tại NHNN. Tiền gửi dự trữ vợt đợc trả lãi 0,1% tháng (Năm
1996). Điều này đã tạo sự linh hoạt hơn cho việc điều chỉnh dự trữ của các
NHTM tại NHNN, góp phần gián tiếp khống chế lãi suất thị trờng và khối lợng
tín dụng cung ứng để thực hiện tốt mục tiêu kiềm chế lạm phát.
20
Đến T12/97, Quy chế DTBB có sự thay đổi để đảm bảo tính cụ thể, rõ ràng
hơn: Tiền gửi DTBB tại NHNN đợc tính bình quân trong cả kì duy trì, tỷ lệ
DTBB vẫn là 10%, tiền dự trữ vợt đợc hởng lãi suất 0,2%2 tháng (bằng VND)
và 4,86% năm (đối với USD). Đồng thời NHTM nào thiếu tiền gửi DTBB
troọng kì duy trì sẽ bị phạt theo mức 200% lãi suất cho vay tái cấp vốn của
NHNN (VND), từ đó khuyến khích các NHTM thực hiện đúng quy chế DTBB.
Để luật NHNN có hiệu lực (từ 1/10/1998) ,Ttừ cuối 1998 và trong năm
1999, quy chế DTBB có những thay đổi đáng kể: Đối tợng áp dụngếm đợc mở
rộng thêm (quỹ TDND, NH hợp tác);số tiền DTBB phải gửi tại NHNN để thực
hiện chính sách tiền tệ quốc gia thay cho quy định về cơ cấu tiền DTBB trớc
Nh vậy, công cụ DTBB ngày càng đợc hoàn thiện và trở thành công cụ đắc
lực của NHNN Việt Nam trong điều hành chính sách tiền tệ.
Trong năm 2000, NHNN tiếp tục áp dụng tỷ lệ DTBB bằng VND nh năm
1999. Riêng về tỷ lệ DTBB đối với tiền gửi bằng ngoại tệ để tạo tín hiệu hạn chế
việc các TCTD huy động tiền gửi USD ( qua việc nâng lãi suất huy động) để gửi
ra nớc ngoài hởng chênh lệch lãi suất, khuyến khích các TCTD cho vay trong n-
ớc , ngày 10/10/2000 NHNN đã điều chỉnh tỷ lệ DTBB đối với tiền gửi không
kỳ hạn và có kỳ hạn dới 12 tháng là 8% kể từ kỳ duy trì DTBB tháng 11/2000.
Sau đó nhằm tiếp tục thực hiện chủ trơng trên ,ngày 1/12/2000 NHNN tiếp tục
nâng tỷ lệ DTBB lên 12% áp dụng từ kỳ duy trì DTBB 12/2000.
Nh vậy, công cụ DTBB ngày càng đợc hoàn thiện và trở thành công cụ
đắc lực của NHNN Việt Nam trong điều hành chính sách tiền tệ.
2.2.4 Công cụ cCho vay tái chiết khấu
ở Việt Nam, cho vay tái chiết khấu đã đợc sử dụng nh là một công cụ của
CSTT ngay từ những năm đầu của thời kỳ đổi mới. Tuy vậy, vìdo cha hội đủ
những điều kiện nên việc áp dụng nó còn giản đơn do vậy làm chomà hiệu quả
của nó còn nhiều hạn chế. Mặc dù vậy trong những năm gần đây nó đã trở
thành công cụ đắc lực góp phần thực hiện tốt các mục tiêu của CSTT quốc gia.
Thời kỳ đầu, cho vay chiết khấu đợc thực hiện qua việc NHNN cho
NHTM vay ngắn hạn khế ớc căn cứ vào khế ớc tín dụng ( có chất lợng ) do
NHTM đem thế chấp tại NHNN, lãi suất tái cấp vốn đợc xác định dựa theo lãi
suất cho vay (cao nhất ) của các NHTM và đợc điều chỉnh linh hoạt theo mục
tiêu CSTT, quốc gia ở mỗi thời kỳ. Năm 1994 với mục tiêu kiềm chế lạm phát,
NHNN hạn chế tới mức thấp nhất mức tái cấp vốn cho các NHTM qua việc
nâng lãi suất tái cấp vốn từ 85% -100% lãi suất cho vay các NHTM, riêng NH
22
nông nghiệpTM là 95%. Năm 1995 để đẩy mạnh mục tiêu trên, NHNN đã ngng
tái cấp vốn cho các NHTM nhằm đẩy mạnh công tác thu hồi nợ và giảm cho
vay tín dụng của các NHTM. Nhờ đó, đến cuối 1995 d nợ cho vay chiết khấu
của NHNN đã giảm xuống 13% so với 1994. Năm 1996 ,để giải quyết tình
quy định ở mỗi thời kỳ. Mức lãi suất tái chiết khấu đợc công bố là 0,45% tháng.
Từ đầu năm đến cuối tháng 7/2000, nhằm khuyến khích mở rộng tín dụng
của các TCTD, NHNN đã 2 lần giảm lãi suất tái cấp vốn từ 0,5% tháng xuống
0,45% tháng (31/3/2000) và xuống 0,4% tháng (31/7/2000). Đồng thời NHNN
cũng giảm lãi suất tái chiết khấu từ 0,45% tháng xuống còn 0,4% tháng
(T3/2000) và xuống 0,35% tháng (T7/2000). Tuy vậy cho đến T9 /2000 để hạn
chế các TCTD bù đắp thiếu hụt thanh toán qua hình thức vay tái cấp vốn, tái
chiết khấu từ NHNN và khuyến khích thực hiện bù đắp qua thị trờng mở nhằm
thúc đẩy sự phát triển của thị trờng này, đồng thời tạo tín hiệu cho các TCTD
tăng lãi suất huy động, ngày 2/11/2000 NHNN đã điều chỉnh tăng lãi suất tái
cấp vốn lên 0,5% tháng và tăng lãi suất tái chiết khấu lên 0,45% tháng.
Nh vậy công cụ cho vay chiết khấu đã dần đợc áp dụng theo đúng bản chất
của nó là tín hiệu cho các NHTM điều chỉnh lãi suất cùng với sự phát triển của
thị trờng ở Việt Nam , trở thành một công cụ đắc lực của chính sách tiền tệ
quốc gia...
2.2.5 Công cụ Nnghiệp vụ thị trờng mở ?
Luật NHNN Việt Nam quy định NHNN thực hiện nghiệp vụ thị trờng mở
thông qua việc mua, bán tínrái phiếu kho bạc, chứng chỉ tiền gửi, tín phiếu
NHNN các loại giấy tờ có giá ngắn hạn khác trên thị trờng tiền tệ để thực hiện
CSTT quốc gia
Trớc khi thị trờng mở chính thức đợc đa vào vận hành ở Việt Nam, NHNN
đã từng bớc tạo lập cơ sở cho nó qua việc tổ chức đấu thầu và phát hành các loại
tínrái phiêú, đó là:
Tínrái phiếu kho bạc Nhà nớc (KBNN): từ năm 1996 đến hết năm 1998
NHNN đã phối hợp với KBNN tổ chức đấu thầu tínrái phiếu và trái phiếu kho
bạc. Năm 1996, KBNN đã phát hành gần 100 tỷ đồng tín rái phiếu, qua NHNN,
sau đó chủ yếu là phát hành trái phiếu kho bạc tổng mức giá trúng thầu (thời
hạn một năm). Tổng mệnh giá trúng thầu nNăm 1997 là 2917,5 6 tỷ VND (37
24
đợt ); năm 1998 là 4020,7 tỷ VND (46 đợt),năm 1999 là 3011.6 tỉ VND(46 đợt)
Copyright: Tài liệu đại học ©