Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta đang bớc sang giai đoạn mới đó là
thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc định hớng XHCN.
Trong bối cảnh lịch sử mới, hơn lúc nào hết Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng:
Sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta đòi hỏi phải phát huy hơn nữa
sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, trong đó phải kể đến một bộ phận
quan trọng là thế hệ trẻ. Đại hội IX của Đảng đã xác định: "Đối với thế hệ trẻ
chăm lo giáo dục, bồi dỡng, đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, t tởng,
đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát
triển tài năng, sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc" [19, tr.126].
Khi khẳng định vai trò to lớn của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng
hiện nay, thì chúng ta cũng thấy đợc vai trò quan trọng của sinh viên Việt
Nam. Bởi vì, sau khi ra trờng họ sẽ trở thành những ngời lao động có trình độ
cao đó là nguồn nhân lực chủ yếu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
định hớng XHCN. Lực lợng đông đảo nhất và quan trọng nhất là sinh viên Hà
Nội vì Hà Nội là nơi tập trung nhiều trờng đại học, cao đẳng lớn có bề dày về
giáo dục và đào tạo. Vì vậy, sự phát triển bền vững của đất nớc theo định hớng
XHCN đòi hỏi khách quan phải trang bị cho họ nhận thức chính trị, những
kiến thức về mục tiêu, con đờng đi lên CNXH của dân tộc ta. Chính vì thế,
giáo dục thế giới duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay vừa là một
vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết. Bởi vì, trong bối cảnh hiện nay
trớc sự biến đổi phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị trên thế giới, trớc
chiến lợc diễn biến hòa bình của chủ nghĩa đế quốc, các thế lực thù địch đang
chống phá CNXH, đặc biệt là trên lĩnh vực t tởng, một trong các đối tợng đó là
thế hệ trẻ, nhằm làm cho hệ t tởng t sản chiếm vị trí thống trị trong đời sống
1
tinh thần. Hơn nữa, do ảnh hởng của mặt trái cơ chế thị trờng đang hình thành
lối sống thực dụng trong một bộ phận sinh viên. Trong cơ chế thị trờng xuất
hiện sự may rủi làm nảy sinh t tởng cầu may dễ dẫn đến với thế giới quan tôn

thức Việt Nam", Luận án PTS Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1993.
- Trần Thanh Hà, "Vấn đề giáo dục thế giới quan khoa học cho cán bộ
đảng viên ngời dân tộc Khơme ở Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn
hiện nay", Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí
Minh, 1993.
- Trần Viết Quân, "Bồi dỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho đội
ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Tây Nguyên hiện nay", Luận văn thạc sĩ
Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 2002.
Tất cả những tác giả trên đã đề cập đến:
- Khái niệm thế giới quan nói chung, thế giới quan khoa học nói riêng,
cấu trúc và chức năng của chúng.
- Tầm quan trọng và tính tất yếu của việc xây dựng thế giới quan duy
vật biện chứng trong quá trình xây dựng CNXH.
- Những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan để hình thành thế
giới quan duy vật biện chứng. Những nguyên tắc phơng pháp luận chung trong
việc xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng cho nhân dân trong thời kỳ
quá độ lên CNXH.
- Đa một số giải pháp cụ thể và những quan điểm nhằm bồi dỡng và
phát triển thế giới quan duy vật biện chứng cho một số đối tợng cụ thể ở
những nớc vốn lạc hậu về kinh tế - xã hội thực hiện quá độ lên CNXH.
Riêng vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên
Hà Nội hiện nay cha ai bàn đến. Đồng thời, xuất phát từ vai trò quan trọng của
lực lợng này trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Vì vậy, tôi
chọn đề tài: "Vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh
3
viên các trờng đại học cao đẳng ở Hà Nội hiện nay" để làm luận văn tốt
nghiệp.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích
Từ việc phân tích thực trạng của việc giáo dục thế giới quan duy vật

quả giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội.
- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác giáo dục
đào tạo ở các trờng đại học, cao đẳng.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn đợc kết cấu làm 2 chơng, 5 tiết.
5
Chơng 1: Tầm quan trọng của việc giáo dục thế giới
quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện
nay
1.1. thế giới quan duy vật biện chứng và vai trò của giáo dục
thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinh viên hiện nay
1.1.1. Thế giới quan duy vật biện chứng và vệc giáo dục thế giới
quan duy vật biện chứng
1.1.1.1. Thế giới quan duy vật biện chứng
Trong cuộc sống hàng ngày, con ngời luôn có mối quan hệ hữu cơ với
thế giới, con ngời luôn có nhu cầu tìm hiểu thế giới, những vấn đề đầu tiên mà
họ quan tâm là "nguồn gốc và bản chất của thế giới", "vị trí và vai trò của con
ngời trong thế giới ấy". Trả lời cho những vấn đề đó sẽ hình thành ở con ngời
những quan điểm, quan niệm về thế giới, về vị trí và vai trò của con ngời trong
thế giới. Đó là cơ sở để hình thành thế giới quan của con ngời.
Thế giới quan xuất hiện từ thời nguyên thủy nhng phạm trù thế giới
quan đợc xuất hiện vào khoảng thế kỷ XVIII do nhà triết học Can tơ ngời
Đức nêu ra. Vào thế kỷ XX, phạm trù thế giới quan đợc các nhà triết học
Liên Xô và các nhà triết học các nớc nghiên cứu và định nghĩa dới nhiều
cấp độ khác nhau. Ví dụ nh: "Thế giới quan đợc hiểu là toàn bộ những
nguyên tắc, quan điểm và niềm tin quy định hớng hoạt động và quan hệ của
từng ngời, của một tập đoàn xã hội, của một giai cấp hay xã hội nói chung
đối với thực tại" [55, tr.539]. Hay:
Thế giới quan là hệ thống những quan điểm của một chủ thể

của t tởng, thể hiện trình độ cao của trí tuệ con ngời. Thế giới quan triết học
luôn giữ vai trò chủ đạo định hớng các hành vi chính trị và đạo đức, lối
7
sống của con ngời. Nó giúp cho con ngời biết nhận thức và hành động theo
mục tiêu lý tởng của mình.
Lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa hai đờng lối triết học cơ
bản, đó là triết học duy vật và triết học duy tâm và đó cũng là cuộc đấu
tranh giữa hai loại hình thế giới quan: duy vật và duy tâm. Trong quá trình
đấu tranh đó, thế giới quan duy vật đã từng bớc phát triển tơng ứng với trình
độ phát triển t duy của con ngời ở mỗi giai đoạn lịch sử. Từ thế giới quan
duy vật biện chứng "thô sơ" thời cổ đại, thế giới quan duy vật siêu hình thời
cận đại đến thế giới quan duy vật siêu hình cổ điển Đức đã phát triển đến
một trình độ mới đó là thế giới quan duy vật biện chứng. Nhờ kế thừa
những giá trị tinh hoa của triết học trong lịch sử, đặc biệt là kế thừa có phát
triển sáng tạo hạt nhân hợp lý của triết học cổ điển Đức, Mác và Ăngghen
đã sáng lập ra một hệ thống triết học mới khác về chất so với các triết học
trớc đó. Các triết học trớc Mác chỉ nhằm mục đích là giải thích thế giới,
còn triết học Mác là công cụ hữu hiệu để cải tạo thế giới hiện thực. "Các
nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn
đề là cải tạo thế giới" [33, tr.12].
Nhờ sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng khoa
học, chủ nghĩa duy vật triết học của Mác là chủ nghĩa duy vật triệt để, duy
vật không chỉ trong tự nhiên mà cả trong xã hội. Nội dung của thế giới quan
duy vật biện chứng bao gồm việc giải quyết vấn đề về mối quan hệ giữa con
ngời với tự nhiên và xã hội. Thế giới quan duy vật biện chứng là thế giới
quan của giai cấp công nhân, giai cấp tiến bộ và cách mạng trong thời đại
chúng ta. Thế giới quan duy vật biện chứng vừa có tính cách mạng, vừa có
tính khoa học. Bởi lẽ, sự ra đời của thế giới quan duy vật biện chứng đ ợc
xây dựng trên những tiền đề kinh tế - xã hội và t tởng văn hóa tiên tiến của
nhân loại, mà trực tiếp nhất là dựa trên sự phản ánh khái quát đúng đắn, đầy

9
xã hội và t duy xác định một cách khoa học và chân thực vai trò, vị trí của
con ngời đối với thế giới đó. Tuy vậy, không phải là khi có tri thức khoa
học là đã có thế giới quan duy vật biện chứng. Tri thức chỉ gia nhập vào thế
giới quan duy vật biện chứng khi nó chuyển thành niềm tin khoa học của
con ngời. Chỉ khi đó thì tri thức mới trở nên bền vững và sâu sắc, mới có
giá trị định hớng cho hoạt động của con ngời.
Niềm tin là một trạng thái tâm lý, tinh thần đặc biệt đợc phát triển
trên cơ sở của tri thức. Nó là động lực thúc đẩy khát vọng nhận thức và cải
tạo hiện thực của con ngời.
Niềm tin khoa học là một nhân tố cơ bản, không thể thiếu trong cấu
trúc của thế giới quan duy vật biện chứng. Đó là sự hòa quyện một cách
hữu cơ giữa tri thức, tình cảm và ý chí cá nhân trong mỗi con ngời. Niềm
tin khoa học đợc hình thành trên cơ sở tri thức khoa học. Niềm tin khoa học
có vai trò nh một động lực, thúc đẩy con ngời vơn tới khát vọng nhận thức
và cải tạo thế giới hiện thực. Nếu con ngời làm một việc gì đó mà không có
niềm tin vào sự đúng đắn của tri thức, của t tởng, thì họ sẽ mất đi những
rung động của ý chí, nghị lực, lòng nhiệt tình và sự cổ vũ cần thiết đối với
hiệu quả công việc: Không có một niềm tin mãnh liệt vào tri thức thì một tri
thức khoa học cũng sẽ không sản sinh ra cái gì vĩ đại cả. Hồ Chủ tịch vị
lãnh tụ của dân tộc Việt Nam, Ngời là một điển hình cho niềm tin khoa
học, chính nhờ có niềm tin ở chính nghĩa, ở lý luận khoa học của chủ nghĩa
Mác - Lênin, Ngời đã cầm lái con thuyền cách mạng đa dân tộc ta đến bến
bờ độc lập, đánh Pháp, đuổi Mỹ làm nên chiến thắng nh những huyền thoại
của dân tộc Việt Nam.
Niềm tin chính là động lực mạnh mẽ, giúp cho mỗi con ngời có nghị
lực phi thờng, có thể vợt qua những phút giây hiểm nguy, giám hy sinh vì
mục tiêu lý tởng mà mình cho là cao cả.
10
Niềm tin khoa học chi phối mạnh mẽ nhận thức, t tởng, chính trị,

Thế giới quan duy vật biện chứng là thế giới quan khoa học: "Đó là
một thế giới quan hoàn chỉnh, không thỏa hiệp với bất cứ một sự mê tín
nào, một thế lực phản động nào, một hành vi nào bảo vệ sự áp bức của t
sản" [29, tr.50].
Vì vậy, mà từ khi thế giới quan duy vật biện chứng ra đời, đã đợc
hàng triệu triệu ngời trên thế giới đón nhận, trong đó phải kể đến thế hệ
thanh niên.
1.1.1.2. Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng
"Thanh niên là những ngời còn trẻ, đang ở độ tuổi trởng thành" [58,
tr.913] hay còn có định nghĩa khác "Thanh niên là những ngời trong độ tuổi
từ 15 đến 24" [10, tr.111].
Lớp lớp thanh niên Việt Nam cũng đã từng đón nhận hệ thống lý
luận của thế giới quan duy vật biện chứng một cách nhiệt tình và từ đó họ
hình thành lý tởng sống cao đẹp, họ sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của
mình, cả cuộc sống hạnh phúc của chính mình cho lý tởng vì độc lập tự do
của dân tộc ta nh Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Hồng Phong, Lý Tự Trọng,
Võ Thị Sáu, Nguyễn Văn Trỗi trong các thời kỳ cách mạng của dân tộc
ta.
Trong thế hệ thanh niên thì sinh viên là lực lợng tiêu biểu nhất, bởi
vì theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin sinh viên có một vị trí quan
trọng trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản. Ăngghen viết: "Giai
cấp vô sản lao động trí thức phải đợc hình thành từ hàng ngũ sinh viên, giai
cấp đó có sứ mệnh phải kề vai, sát cánh và cùng đứng trong một đội ngũ với
ngời anh em của họ, những ngời công nhân lao động chân tay, đóng vai trò
quan trọng trong cuộc cách mạng sắp tới đây" [37, tr.613]. ở đây, Ăngghen
12
đã đánh giá rất cao vai trò của sinh viên với t cách là đội dự bị của giai cấp
vô sản lao động trí thức.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thanh niên sinh viên là
cội nguồn sức sống của dân tộc, là ngời chủ tơng lai của nớc nhà. Lênin cho

cách khác giáo dục là quá trình hoạt động thống nhất hữu cơ giữa hai mặt
dạy và học. Trong quá trình giáo dục, bao giờ cũng có một hệ thống cần
phải giải quyết đó là: mục đích, nhiệm vụ, đối tợng, nội dung, chơng trình,
giảng viên, động cơ dạy và học cùng các phơng tiện giáo dục khác, nhằm
đào tạo con ngời đáp ứng yêu cầu phát triển đất nớc trong từng giai đoạn
lịch sử.
Giáo dục tuy không phải là sức mạnh vạn năng, không phải là nhân
tố quyết định, song nó có tác dụng lớn lao đối với sự hình thành và phát
triển nhân cách, là con đờng đặc trng để loài ngời tồn tại và phát triển. Nếu
không có giáo dục thì hệ thống giá trị chung của loài ngời nh: các giá trị
kinh tế, giá trị t tởng chính trị, đạo đức, truyền thống dân tộc không đợc
bảo tồn và phát triển, do đó cũng không tạo ra giá trị mới.
Bác Hồ cho rằng, không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng
không nói gì đến văn hóa, kinh tế Nhiều phẩm chất trong đó có lòng yêu
nớc, lòng tự hào dân tộc, truyền thống vẻ vang, anh hùng bất khuất của dân
tộc đợc hình thành qua giáo dục.
Trong xã hội có giai cấp, giáo dục cũng mang tính giai cấp nhằm
đào tạo ra lớp ngời phục vụ và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã hội và
của chế độ xã hội mà họ xây dựng. Tính giai cấp đợc bộc lộ rất đa dạng
trong nền giáo dục của mỗi quốc gia khác nhau, mỗi chế độ khác nhau.
Giáo dục theo quan điểm phong kiến nhằm đào tạo ra những con ng-
ời trung hiếu. Giáo dục, theo quan điểm t bản chủ nghĩa nhằm tạo ra con
ngời thạo việc và tích cực, những nhà buôn, những nhà công nghiệp để phục
14
vụ lợi ích cho giai cấp t sản Giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Mác
- Lênin nhằm tạo ra những con ngời phát triển toàn diện. "Biết thấm nhuần
tổng số những kiến thức của nhân loại mà chủ nghĩa cộng sản là kết quả bởi
vì tơng lai của loài ngời hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công
nhân đang lớn lên" [35, tr.262].
ở nớc ta, giáo dục trớc hết là trách nhiệm của Đảng và Nhà nớc,

Việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng phải đợc đảm bảo cả
ba thành tố cấu trúc cơ bản của nó. Thứ nhất là hệ thống tri thức khoa học
cơ bản, toàn diện, hiện đại và phơng pháp t duy biện chứng; thứ hai là hệ
thống niềm tin vào chân lý những giá trị xã hội nhân đạo; thứ ba là hình
thành lý tởng sống cao đẹp, tiến bộ và tính tích cực, sẵn sàng hành động vì
lý tởng đó.
Nh vậy, trong nội dung, chơng trình giáo dục thế giới quan duy vật
biện chứng phải giáo dục những nguyên tắc cơ bản, những nguyên lý quy
luật và các cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật, để sinh viên nắm
chắc thực chất tính cách mạng và tính khoa học của phép biện chứng duy
vật và những biểu hiện sinh động, phong phú của chúng trong đời sống hiện
thực. Nhng các nguyên lý quy luật phạm trù của triết học Mác - Lênin mới
là hạt nhân của thế giới quan duy vật biện chứng. Thế giới quan duy vật
biện chứng là một thế giới quan duy vật hoàn chỉnh, vì vậy cùng với giáo
dục những tri thức triết học Mác - Lênin cần phải giáo dục những tri thức
của môn kinh tế chính trị Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học. Bởi vì,
ở môn học kinh tế chính trị Mác - Lênin giúp cho sinh viên nhận thức hệ
thống lý luận khoa học của Mác và Ăngghen về sự vận động của xã hội t
bản chủ nghĩa, thấy rõ đợc bản chất của giai cấp t sản trong nền kinh tế t
bản chủ nghĩa là bóc lột giá trị thặng d. Nhờ bóc lột giá trị thặng d do giai
cấp công nhân tạo ra, giai cấp t sản đã đẩy mạnh phát triển kinh tế và bớc
16
vào cuộc cách mạng công nghiệp làm tăng năng suất lao động, nhng đồng
thời cũng làm cho lực lợng sản xuất mang tính chất xã hội hóa ngày càng
cao, mâu thuẫn với tính chất chập hẹp của chế độ chiếm hữu t nhân, t bản
chủ nghĩa. Chủ nghĩa t bản càng phát triển thì càng làm cho mâu thuẫn giữa
lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất càng gay gắt. Mâu thuẫn đó chỉ giải
quyết triệt để khi cuộc cách mạng giành những t liệu sản xuất chủ yếu vào
tay xã hội quản lý, làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình
độ của lực lợng sản xuất. Ngời có sứ mệnh lịch sử thực hiện quá trình cách

đó đã chứa đựng nội dung của thế giới quan khoa học và đã đ ợc khoa học tự
nhiên và khoa học xã hội chứng minh tính đúng đắn của nó. Những kiến
thức của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội sẽ góp phần làm cho sự hiểu
biết về thế giới quan duy vật biện chứng thêm sâu sắc. Việc giáo dục thế
giới quan duy vật biện chứng đòi hỏi phải giáo dục cả về đờng lối, chính
sách của Đảng, các t tởng tiến bộ của nhân loại khác hợp thành một thế giới
quan khoa học và cách mạng nhất.
Trong hệ thống giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng, ngoài nội
dung chơng trình còn cần phải có phơng pháp giáo dục, hình thức giáo dục,
tiến trình thực hiện giáo dục và phải có cả những phơng tiện vật chất kỹ
thuật phục vụ cho công tác giáo dục, tạo ra hệ các điều kiện tốt phục vụ cho
công tác giáo dục.
1.1.2. Vai trò của việc giáo dục thế giới duy vật biện chứng đối
với sinh viên hiện nay
Sinh viên là đội ngũ trí thức trong tơng lai, là lực lợng trẻ có học thức,
họ là những ngời nhạy cảm với cái mới, năng động và sáng tạo, là chủ nhân t-
ơng lai của đất nớc. Sinh viên là một tầng lớp xã hội luôn đợc gia đình, nhà tr-
ờng và xã hội hết sức quan tâm. Bởi lẽ, ngay từ khi đất nớc còn chiến tranh,
sinh viên Việt Nam đã từng gắn bó và có những đóng góp lớn lao vào sự
18
nghiệp cách mạng và thắng lợi của dân tộc ta. Ngày nay, trong sự phát triển
của đất nớc, sinh viên Việt Nam có vai trò hết sức to lớn. Tại Đại hội sinh viên
toàn quốc lần thứ V, nguyên Tổng Bí th Đỗ Mời đã khẳng định: "Sự nghiệp
đổi mới của đất nớc, xây dựng chủ nghĩa xã hội thành công hay không thành
công, đất nớc ta bớc vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế
giới hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó
sinh viên là một bộ phận có vai trò hết sức quan trọng".
Nh vậy, hơn bao giờ hết, trong giai đoạn cách mạng ở nớc ta hiện
nay, đòi hỏi sinh viên Việt Nam phải nâng cao khả năng nắm bắt tri thức
khoa học cơ bản, khoa học chuyên ngành để đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp

bản thân và tiền đồ của đất nớc. Mỗi sinh viên phải biết phấn đấu xây dựng n-
ớc ta trở thành một nớc Việt Nam giàu mạnh, xã hội công bằng dân chủ và
văn minh. Sinh viên Việt Nam là những ngời có tuổi đời còn trẻ, họ có nhiều
hoài bão ớc mơ, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng vợt qua mọi khó khăn thử
thách, cống hiến sức lực và trí tuệ của mình cho mục tiêu cao cả của dân tộc.
Nhng ở họ lại có những hạn chế, tuổi đời còn ít, kinh nghiệm cuộc sống cha
nhiều, lại thiếu từng trải, vì vậy trong cuộc sống nhiều lúc họ tỏ ra bồng bột,
cha thực sự chín chắn trong suy nghĩ và hành động. Do đó, cần phải giáo dục
hớng dẫn sinh viên hình thành lý tởng cao đẹp, biết biến lý tởng thành hiện
thực, biết cụ thể hóa lý tởng của mình trong cuộc sống lao động, học tập và
sinh hoạt. Lý tởng cao đẹp là những giá trị chỉ đạo, điều khiển hoạt động,
hành vi hàng ngày của mỗi sinh viên. Lý tởng cao đẹp không hình thành tự
phát trong mỗi sinh viên mà phải thông qua giáo dục mới có đợc. Lý tởng cao
đẹp chỉ đợc xây dựng trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng, ở đó có sự
thống nhất giữa khoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm.
1.1.2.2. Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây
dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh
20
Giáo dục đạo đức cho sinh viên ngày nay có ý nghĩa vô cùng quan
trọng trong công tác giáo dục đào tạo ở các trờng đại học, cao đẳng, bởi vì
nó là cơ sở nền tảng hình thành con ngời mới vừa "hồng" vừa "chuyên",
những con ngời nh vậy mới gánh vác đợc trọng trách mà Đảng và nhân dân
giao phó là "lực lợng quan trọng trong sự nghiệp thực hiện thắng lợi công
nghiệp hóa, hiện đại hóa định hớng xã hội chủ nghĩa". Trong khi ấy thì một
thực tế đang diễn ra trong một bộ phận sinh viên, nh nhận định của TS.
Hoàng Trang - Trờng Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đó là
"Những tiêu cực do cơ chế thị trờng nẩy sinh đang lan vào các trờng đại
học, cao đẳng đã ảnh hởng không tốt đến các hoạt động của nhà trờng, làm
giảm sút chất lợng học tập và đạo đức, lối sống trong một bộ phận sinh
viên nguy hại hơn nữa là sự xói mòn, xuống cấp đạo đức, phẩm chất của

về đạo đức và lối sống trong nhà trờng cũng nh ngoài xã hội.
Mặt khác, khi đợc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng sinh
viên sẽ biết sống đoàn kết, đoàn kết giữa cá nhân và tập thể, biết hòa chung
vào sự phát triển của tập thể từ lớp, khoa, trờng đến toàn xã hội. Nó giúp
cho sinh viên biết giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và
xã hội, biết đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân, biết hy sinh cái riêng
để phục vụ cho cái chung. Thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh
viên biết yêu lao động, thờng xuyên lao động, học tập một cách nghiêm túc,
đem lại chất lợng và hiệu quả cao, từ đó họ có khả năng vơn lên làm chủ
khoa học công nghệ tiên tiến để xứng đáng với vị trí và vai trò của mình
trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta. Nh Bác Hồ đã dạy "Học để
phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nớc mạnh, tức là
làm tròn nhiệm vụ của ngời làm chủ nớc nhà" [40, tr.83].
1.1.2.3. Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần rèn
luyện phơng pháp t duy khoa học nhằm khắc phục những t tởng duy tâm
22
Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng có vai trò to lớn trong
việc hình thành và phát triển t duy lý luận cho sinh viên. Từ hoàn cảnh thực
tiễn của nớc ta, xuất phát từ một nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu thực
hiện quá độ bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội,
do đó đa số cán bộ, đảng viên và nhân dân Việt Nam còn mang nặng t duy
kinh nghiệm. Bên cạnh đó chúng ta lại thu đợc thắng lợi to lớn trong các
cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, nên chúng ta dễ rơi vào t tởng chủ
quan duy ý chí. Hai căn bệnh cố hữu này đang trở thành lực cản to lớn đối
với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa định hớng xã hội chủ nghĩa.
Những căn bệnh này đã và đang tác động trực tiếp đến thế hệ trẻ nói chung
và sinh viên nói riêng. Nó cũng là lực cản rất lớn cho công tác giáo dục thế
hệ trẻ hiện nay. Hiện nay sinh viên Việt Nam nói riêng và thế hệ trẻ nói
chung đang đứng trớc một thực tế là có sự dao động về thế giới quan. Thế
giới quan duy tâm với phơng pháp t duy siêu hình đang hiện hữu trong cuộc

độ cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu của nó là chủ nghĩa xã hội. Lý
luận khoa học đó đã đợc thực tiễn chứng minh bằng sự thắng lợi của cách
mạng xã hội chủ nghĩa và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã nổ ra và
thắng lợi ở khắp năm châu; chính hệ thống này đã góp phần to lớn cho việc
giữ gìn hòa bình, thúc đẩy tiến bộ xã hội, đã làm náo nức hàng triệu triệu
con ngời trên thế giới. Hiện nay chủ nghĩa xã hội đã sụp đổ ở Liên Xô và
Đông Âu, hệ thống các nớc xã hội chủ nghĩa trên thế giới bị tan rã, chủ
nghĩa xã hội lâm vào thoái trào. Trong khi đó chủ nghĩa t bản hiện đại vẫn
còn thể hiện sức sống của nó. Các nhà nớc t sản có những điều chỉnh trong
quan hệ sản xuất, điều chỉnh về chính sách xã hội, do đó xét những biểu
hiện bên ngoài, thì chúng ta dễ lầm tởng rằng chủ nghĩa t bản là tiến bộ, là
tốt đẹp, chủ nghĩa xã hội đã chấm dứt sự tồn tại của mình và nh vậy là họ
có thể dao động, có thể mất niềm tin vào chủ nghĩa xã hội. Nhng nếu đợc
24
trang bị một cách toàn diện và khoa học về thế giới quan duy vật biện
chứng thì chúng ta sẽ có những nhận thức đúng đắn về tình hình chính trị -
xã hội trên thế giới đang diễn ra hết sức phức tạp. Thế giới quan duy vật
biện chứng sẽ giúp cho sinh viên hiểu đợc chủ nghĩa t bản hiện đại ngày
nay vẫn không phải là chế độ tiến bộ nhất trong lịch sử loài ngời, chủ nghĩa
xã hội đã lâm vào khủng hoảng, nhng đó là sự khủng hoảng của một mô
hình không phù hợp mà thôi. Sự thoái trào của chủ nghĩa xã hội là sự khủng
hoảng trong sự trởng thành, theo quy luật vận động của xã hội, chủ nghĩa
xã hội nhất định sẽ chiến thắng. Những thành công trong công cuộc đổi mới
của Trung Quốc và Việt Nam là thực tiễn sinh động chứng minh cho xu h-
ớng tất yếu của lịch sử.
Đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, thế giới quan duy vật
biện chứng giúp cho sinh viên hiểu đợc độc lập dân tộc, gắn liền với chủ
nghĩa xã hội là sự lựa chọn tất yếu của dân tộc ta, hiểu đợc chủ nghĩa Mác -
Lênin và t tởng Hồ Chí Minh là nền tảng t tởng và kim chỉ nam cho hành
động của Đảng và nhân dân ta.