ĐỀ TÀI
THIẾT KẾ HỆ THỐNG XỬ LÝ NƯỚC THẢI SẢN
XUẤT BIA TẠI CÔNG TY TNHH SABMILLER
VIỆT NAM – KHU CÔNG NGHIỆP MỸ PHƯỚC II –
H.BẾN CÁT – TỈNH BÌNH DƯƠNG,
CÔNG SUẤT 2400M3/ NGÀY ĐÊM ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 1
MỤC LỤC
CHƢƠNG 1 – MỞ ĐẦU 6
1.1. Tính cấp thiết của đề tài. 6
1.2. Mục đích nghiên cứu. 7
1.3. Phạm vi nghiên cứu. 7
1.4. Nội dung nghiên cứu. 7
1.5. Phƣơng pháp nghiên cứu. 8
CHƢƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP SẢN XUẤT BIA
VÀ KHẢ NĂNG GÂY Ô NHIỄM CỦA NƢỚC THẢI BIA 9
2.1. Giới Thiệu Về Ngành Sản Xuất Bia. 9
2.1.1. Tình hình phát triển ngành công nghiếp sản xuất bia. 9
3.4. Hiện trạng môi trƣờng tại công ty TNHH Sabmiiler Việt Nam 29
3.4.1. Nguồn gốc phát sinh và tính chất nƣớc thải. 29
3.4.2. Đặc tính nƣớc thải. 30
3.4.3. Về Khí Thải 30
3.4.4. Chất thải rắn 32
4.1. Tổng quan về nƣớc thải ngành sản xuất bia. 34
4.1.1. Thành phần , tính chất của nƣớc thải sản xuất bia. 34
4.1.2. Tác động đến môi trƣờng của nƣớc thải nghành bia. 36
4.2. Các phƣơng pháp xử lý nƣớc thải ngành sản xuất bia. 39
4.2.1. phƣơng pháp cơ học. 39
4.2.2. Phƣơng pháp hóa lý 42
4.2.3. Phƣơng pháp hấp thụ. 45
4.2.4. Phƣơng Pháp Sinh Học 45
4.2.5. Phƣơng pháp kị khí. 49
4.3. Xử Lý cặn: 55
CHƢƠNG 5 57
CÁC PHƢƠNG ÁN ĐỀ XUẤT VÀ TÍNH TOÁN THIẾT KẾ CÁC CÔNG
TRÌNH ĐƠN VỊ. 57
5.1. Cơ Sở Lựa Chọn Công Nghệ. 57
5.1.1. PHƢƠNG ÁN 1. 60
5.1.2. PHƢƠNG ÁN 2. 62
5.2. So sánh và lựa chọn phƣơng án 64 ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 3
5.3. TÍNH TOÁN THIẾT KẾ CÁC CÔNG TRÌNH ĐƠN VỊ. 66
5.3.1. Các Thông Số Tính Toán. 66
5.3.2. Lƣu Lƣợng Tính Toán. 66
Bảng3.6.Kết quả phân tích chất lƣợng môi trƣờng không khí xung quanh quanh và
môi trƣờng lao động 31
Bảng 3.7. Khối lƣợng chất thải trung bình phát sinh trong quý I/2011 33
Bảng 3.8. Khối lƣợng chất thải nguy hại phát sinh trong quý I/2011: 33
Bảng 4.1. : Tính chất đặc trƣng của nƣớc thải ngành sản xuất Bia 35
Bảng 4.2. Tiêu chuẩn phân loại mức độ ô nhiễm 37
Bảng 4.3. Các hóa chất thƣờng dùng để điều chỉnh pH 43
Bảng 5.1. Đặc trƣng nƣớc thải công ty TNHH Sabmiller Việt Nam 59
Bảng 5.2. Giá trị C của các thông số ô nhiễm trong nƣớc thải công nghiệp 60
Bảng 5.3. Thống kê các thông số thiết kế SCR. 71
Bảng 5.6. Các Thông Số Thiết Kế Bể Điều Hoà 75
Bảng 5.9 : Các thông số thiết kế bể UASB 89
Bảng.5.10. Tóm tắt thông số thiết kế bể trung gian. 92
Bảng 5.11. Công suất hòa tan oxy vào nƣớc của thiết bị phân phối bọt nhỏ giọt và
mịn 97
Bảng 5.12. Tóm tắt thông số thiết kế bể Aeroten 100
Bảng 5.5:Các thông số cơ bản thiết kế cho bể lắng. 102
Bảng 5.6: Tổng hợp tính toán bể lắng 108
Bảng 5.14. Tóm tắt kích thƣớc bể khử trùng 112
Bảng 5.15. Thống kê thông số thiết kế bể nén bùn. 116
Bảng 6.1. Tính tốn giá thành xây dựng 118
Bảng 6.2. Vốn đầu tƣ trang thiết bị 119 ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 5
DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1. Sơ đồ công nghệ sản xuất Bia. 14
năm ngoái. Tốc độ tăng trƣởng ngành bia tại VN, theo thống kê của các công ty
nghiên cứu thị trƣờng, ƣớc đạt 15%/năm. Song song với phát triển kinh tế thì ngành
công nghiệp sản xuất bia cũng đang là mối quan tâm lớn trong vấn đề ô nhiễm môi
trƣờng đặc biệt là nƣớc thải. Các loại nƣớc thải này chứa hàm lƣợng lớn các chất lơ
lửng, COD và BOD dễ gây ơ nhiễm mơi trƣờng. Vì vậy, các loại nƣớc thải này cần
phải xử lý trƣớc khi xả vào nguồn tiếp nhận.
Công ty TNHH Sabmiiler Việt Nam tại KCN Mỹ Phƣớc tỉnh Bình Dƣơng
với ngành nghề kinh doanh sản xuất nƣớc giải khát lên men (bia). Hoạt động của
Công ty đã góp phần vào sự phát triển kinh tế của Tỉnh .Tuy nhiên, các hoạt động
của sản xuất của công ty không tránh khỏi những tác động đến môi trƣờng xung
quanh do việc phát sinh các chất thải có khả năng gây ô nhiễm môi trƣờng, đặc biệt
là nƣớc thải.
Đề tài “Thiết kế hệ thống xử lý nước thải sản xuất bia tại công ty TNHH
Sabmiller Việt Nam - khu công nghiệp Mỹ Phước II – H. Bến cát – Tỉnh Bình
Dương, công suất 2400m
3
/ngày đêm”, đựơc thực hiện nhằm giải quyết vấn đề đang
tồn tại ở công ty đó là việc xử lý nƣớc thải sản xuất trƣớc khi thải vào môi trƣờng. ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 7
1.2. Mục đích nghiên cứu.
- Tìm hiểu thành phần, tính chất đặc trƣng của nƣớc thải ngành bia nói chung
và của Công ty TNHH Sabmiiler Việt Nam nói riêng.
- Tìm hiểu tình hình hoạt động, công nghệ sản xuất bia của Công ty TNHH
Sabmiiler Việt Nam
- Từ đó, đề xuất công nghệ xử lý nƣớc thải phù hợp với điều kiện thực tế của
Công ty TNHH Sabmiiler Việt Nam đạt tiêu chuẩn đầu ra , và tính toán chi
ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 9
CHƢƠNG 2
TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP SẢN XUẤT BIA VÀ KHẢ
NĂNG GÂY Ô NHIỄM CỦA NƢỚC THẢI BIA.
2.1. Giới Thiệu Về Ngành Sản Xuất Bia.
2.1.1. Tình hình phát triển ngành công nghiếp sản xuất bia.
2.1.1.1. Trên thế giới.
Ngành công nghiệp sản xuất bia có nguồn gốc từ các nƣớc châu Âu nhƣ Đức,
Anh , Pháp… với nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn nhƣ hiện nay thì ngành sản xuất
Bia đang chiếm một vị trí quan trọng trong ngành phát triển công nghiệp trên thế
giới.
Theo thống kê Năm 2007 dựa trên kết quả của viện nghiên cứu thuộc hãng
kê của các công ty nghiên cứu thị trƣờng, ƣớc đạt 15%/năm. VN có khoảng 350 cơ
sở sản xuất bia có trụ sở ở hầu khắp các tỉnh thành trên cả nƣớc và tiếp tục tăng về
số lƣợng. Trong số này, có hơn 20 nhà máy đạt công suất trên 20 triệu lít/năm, 15
nhà máy có công suất lớn hơn 15 triệu lít/năm, và có tới 268 cơ sở có năng lực sản
xuất dƣới 1 triệu lít/năm.
2.2. Qui trình công nghệ tổng quát của ngành sản xuất Bia.
2.2.1. Đặc tính nguyên liệu.
Bia đƣợc sản xuất từ các nguyên liệu chính là malt Đại Mạch, hoa houblon
và nƣớc. Để tiết kiệm nguồn malt Đại Mạch hoặc để sản xuất một vài loại bia thích
hợp, với thị hiếu của ngƣời tiêu dùng bên cạnh Đại Mạch, ngƣời ta còn dùng thêm
các nguyên liệu phụ nhƣ bột mì, gạo, bột ngô, thậm chí cả bột đậu tƣơng đã tách
béo.
2.2.1.1. Nước
Đối với bia, nƣớc là một nguyên liệu không thể thay thế đƣợc. Thành phần
hóa học của nƣớc ảnh hƣởng đến đặc điểm, tính chất sau cùng của bia do nó tác
động trong suốt các quá trình chế biến của công nghệ sản xuất bia. ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 11
Trên dây chuyền công nghệ chính, nƣớc đƣợc dùng trong quá trình nấu, pha loãng
dung dịch đƣờng để lên men, nhƣ vậy nƣớc trở thành thành phần chính của sản
phẩm. Ngoài ra, nƣớc còn đƣợc dùng ở những quá trình khác nhƣ làm lạnh, làm
nóng, rửa dụng cụ, thiết bị, vệ sinh khu vực sản xuất.
2.2.1.2. Đại mạch
Đại mạch là nguyên liệu chủ yếu dùng để sản xuất bia, muốn đƣợc vậy, đại
mạch phải trải qua quá trình nẩy mầm nhân tạo sau đó dừng lại bằng cách sấy khô.
Thành phần hóa học của Đại mạch.
Carbohydrate chung : 70-85%.
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 12
trong bia sẽ là dinh dƣỡng cho các vi sinh vật làm hỏng bia trong quá trình bảo
quản.
Bảng 2.1 Các chỉ số chất lượng của Malt vàng
Thứ
tự
Các chỉ số chất lƣợng
Giá trị trung
bình
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Khối lƣợng hectolit, kg
Khối lƣợng 1000 hạt không lựa chọn,g
0.4-0.55
4.5-6
14-17.5
1.5-1.7
9.5-10.5
0.19-0.21
75-78
220-280
Nguồn. PGS.TS. HOÀNG ĐÌNH HÒA, Công nghệ sản xuất Malt và bia, 2000
2.2.1.3.Chủng Nấm Men
Nấm men đóng vai trò quyết định trong sản xuất bia vì quá trình trao đổi chất
của tế bào nấm men bia chính là quá trình chuyển hóa nguyên liệu thành sản phẩm.
Quá trình chuyển hóa này lại gắn liền với sự tham gia của hệ ezyme trong tế bào ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 13
nấm men, do đó việc phải nuôi cấy nấm men để tạo điều kiện cho sự hình thành và
hoạt động của hệ ezyme là một khâu kỹ thuật rất quan trọng không thể tiến hành
một cách tùy tiện.
Nấm men đƣợc sử dụng cho sản xuất bia là loại vi sinh vật đơn bào thuộc
giống Saccaromyces.
2.3. Quy trình công nghệ sản xuất bia
Quá trình sản xuất bia gồm 3 giai đoạn chính sau:
Nấu và đƣờng hóa.
Lên men chính, lên men phụ và tàng trữ.
Lọc bia và chiết bia.
Chúng ta có thể mô tả công đoạn sản xuất bia theo sơ đồ sau :
Tách bã
Làm lạnh
Lên men chính, phụ
Lọc bia
Bão hòa CO
2
Chiết chai, lon
Đóng nắp
Thanh trùng
Kiểm tra, dán nhãn, nhập
kho
Nƣớc cấp để
rửa sàn,thiết
bị
Nƣớc
mềm
Mal
t
Gạo
Hơi
nƣớc
Enzim
Bã malt
Hoa
hublon
Hơi nƣớc
Bã malt
Glicol hay nƣớc
đá
các chất hòa tan hiệu quả nhất.
Trộn nguyên liệu với nước
Quá trình đƣờng hóa đƣợc bắt đầu bằng việc pha trộn bột malt, gạo với nƣớc.
Nhằm tránh cho bột malt, gạo bị vón cục gây trở ngại cho việc thủy phân tinh bột,
ngƣời ta sử dụng một thiết bị pha dựa theo nguyên lý Ventury hoặc bằng cơ học
gồm một vít xoắn đánh tơi bột trong nƣớc, phụ thuộc vào yêu cầu kỹ thuật nấu hoặc
pha loãng, thƣờng ngƣời ta áp dụng là: 3,5 - 4 lít nƣớc cho 1kg gạo và 3 - 3,5 lít
nƣớc cho 1kg malt.
Nấu và đường hóa nguyên liệu
Mục đích là nhằm chuyển về dạng hòa tan tất cả các chất có phân tử lƣợng
cao nằm dƣới dạng không hoà tan trong bột malt. Chúng sẽ cùng với những chất
hòa tan có sẵn tạo thành chất chiết chung.
Quá trình thủy phân các chất hữu cơ phức tạp trên là kết quả của sự tác dụng
của hệ thống enzyme có sẵn trong malt.
Thủy phân tinh bột
Thành phần quan trọng nhất của bia là cồn đƣợc sinh ra trong quá trình lên
men từ dịch đƣờng. Vì vậy sự thủy phân tinh bột thành maltose rất quan trọng.
Thêm vào đó các sản phẩm trung gian không lên men đƣợc nhƣ dextrine cũng đƣợc
hình thành. ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 16
Sự thủy phân tinh bột đƣợc tiến hành thành 3 giai đoạn không thay đổi nhƣng hòa
lẫn với nhau nhƣ sau:
Hồ hóa
dịch hóa
Mục đích của quá trình đun sôi dịch đƣờng với hoa houblon là nhằm ổn định
thành phần và tạo cho bia có mùi thơm, vị đắng đặc trƣng của hoa houblon.
Bia là một loại giải khát có mùi thơm và vị đắng rất đặc trƣng, mùi thơm vị
đắng đặc trƣng này gây nên bởi hoa houblon. Đồng thời hoa houblon còn giúp cho
bia thêm phần bền vững sinh học và khả năng tạo bọt tốt. Một trong những phƣơng
pháp thông dụng nhằm chiết chất đắng và dầu thơm của hoa houblon là đun sôi trực
tiếp dịch đƣờng với hoa.
Làm lạnh và lắng trong dịch đường
Mục đích của quá trình làm lạnh và lắng trong là giảm nhiệt độ nƣớc nha
xuống, đƣa oxy từ không khí vào dịch thể và kết lắng các chất bẩn.
Thông thường làm lạnh và lắng trong nước nha tiến hành qua 2 bước:
- Bước 1.
Giảm nhiệt độ xuống 60-70
0
C và giữ ở nhiệt độ này khoảng 2 giờ vì cần ít
nhất 2 giờ các cặn bã mới lắng hết. Sau đó, bơm phần trong của nƣớc nha (loại bỏ
phần cặn ở đáy thùng) sang thiết bị làm lạnh nhanh.
- Bước 2:
Làm giảm nhanh nhiệt độ xuống tƣơng ứng với nhiệt độ lên men (khoảng 7-
10
0
C). Đến giai đoạn này, số cặn còn lại tuy không nhiều nhƣng đó là những cặn rất
nhỏ, đƣờng kính của chúng thƣờng không quá 0,5m và lởn vởn trong dung dịch ở
dạng huyền phù, rất khó lắng, thậm chí không lắng. Phải loại bỏ các kết tủa này
bằng ly tâm hoặc có khi sử dụng bột trợ lọc điatomit sau đó mới đƣa nƣớc nha vào
thùng lên men.
2.3.2. Lên men dịch đường
Sản xuất bia thuộc lĩnh vực lên men cổ điển ( nhƣ lên men rƣợu, một số axit
hữu cơ, một số dung môi hữu cơ…). Đó là một quá trình hóa sinh, vi sinh tƣơng đối
đơn giản so với các ngành lên men thuộc lĩnh vực lên men hiện đại nhƣ sinh tổng
Giai đoạn cuối cùng gọi là “collapsed foam”.
Do tốc độ lên men tiếp tục giảm, bọt tiếp tục vỡ ra và cuối cùng chỉ còn một
lớp bọt màu nâu xốp bẩn, lớp bọt này cần loại bỏ trƣớc khi chuyển bia để khỏi làm
bẩn nấm men thu hồi.
2.3.3. Giai đoạn Lọc bia
Sau khi lên men và hoàn tất quá trình làm chín bia có đầy đủ các thành phần
hóa học, cũng nhƣ hƣơng vị đặc trƣng riêng biệt của từng loại bia nhƣng bia vẫn
còn mờ đục nên cần phải lọc để trở nên trong suốt và óng ánh.
Lọc bia dựa trên cơ sở của 2 quá trình:
Quá trình cơ học: nhằm giữ lại các phần tử rắn có kích thƣớc to hơn các lỗ
hoặc khe của lƣới lọc. ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 19
Quá trình hấp thu: đối với các phần tử có kích thƣớc rất bé nhƣ các chất keo
hòa tan dƣới dạng phân tử, các nấm men và vi sinh vật,… Ngoài các chất gây đục
bia, quá trình hấp thu cũng làm giảm bớt một phần các chất protein, chất nhựa
houblon, chất màu, cồn bậc cao và ester,…Vì vậy bia đƣợc trong chính là nhờ quá
trình này.
Bia lọc xong phải đảm bảo về mặt chất lƣợng nhƣ: độ ổn định vi sinh, độ ổn
định keo, độ ổn định mùi vị.
Bia đã lọc đƣợc đƣa vào tank chứa có áp lực, thời gian chứa từ 2-3 ngày ở
nhiệt độ từ 0-2
0
C. Tank chứa bia trong thực chất là tank chứa trung gian máy lọc và
máy chiết, nó đƣợc trang bị các phụ kiện an toàn áp lực và đảm bảo các yêu cầu
nhƣ:
Đảm bảo vệ sinh hoàn toàn sạch bởi hệ thống lọc.
đặc biệt giảm nguy cơ ô nhiễm.
Nƣớc rửa chai đựng bia. Loại nƣớc thải này cũng gây ô nhiễm nghiêm trọng,
nƣớc này không chỉ chứa các chất hữu cơ mà còn chứa rất nhiều các hợp chất
màu từ mực in nhãn, kim loại ( đặc biệt là Zn và Cu)
2.4.2. Khí thải.
Hơi phát sinh từ quá trình nấu, hơi khí nén bì rò rỉ, bụi từ quá trình chuẩn bị
nguyên liệu . . .
Nguồn Bụi phát sinh chủ yếu trong nhà máy bao gồm trong quá trình chuẩn
bị nguyên liệu, quá trình tiếp liệu, quá trình xay malt, quá trình nghiền gạo… Tuy
nhiên tải lƣợng bụi ở đây rất khó ƣớc tính phụ thuộc nhiều vào các yếu tố nhƣ loại
nguyên liệu, độ ẩm của nguyên liệu, tình trạng / tính năng của thiết bị máy móc…
2.4.3. Tác nhân nhiệt.
Nhiệt tỏa từ lị nấu, lị hơi (nguồn nhiệt rất nặng) và từ hệ thống làm lạnh
(nguồn nhiệt lạnh) và tiếng ồn do thiết bị sản xuất (máy bơm, máy lạnh, băng
chuyền,…) ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe của cơng nhân và mơi trƣờng xung
quanh
2.4.4. Chất thải rắn. ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 21
Chất thải đƣợc phát sinh chủ yếu từ công đoạn : lọc dịch đƣờng, tách bã, lên
men chính – phụ , bao gồm bã thải lúa mạch – gạo, xỉ lò nấu, bã men bia, ngoài ra
còn có chất thải rắn sinh hoạt từ văn phòng và bếp ăn.
2.4.5. Tiếng ồn, độ rung .
Chủ yếu đƣợc phát sinh từ quá trình hoạt động của các máy móc thiết bị nhƣ
máy nghiền, máy đóng chai, thiết bị làm lạnh, băng chuyền . .
huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dƣơng. Mặt tiền phía Bắc khu đất giáp đƣờng giao thông
nội bộ của khu công nghiệp. Khu dân cƣ gần nhất nằm cách công ty khoảng 700m.
Cơ sở hạ tầng nhƣ cấp thoát nƣớc, giao thông, cung cấp điện và thông tin
liên lạc rất đầy đủ. Công ty nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía nam, đồng thời
nằm gần các trung tâm đô thị lớn nên thuận lợi cho việc vận chuyển và tiêu thụ sản
phẩm. Đồng thời công ty nằm trong khu vực có nguồn nhân lực dồi dào thuận lợi ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP GVHD: T.S NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG
SVTH : NGUYỄN THANH KỲ TRANG 23
cho việc tuyển chọn lao động.
3.1.2. Điều kiện khí hậu
Khu vực của công ty nằm trong vùng khí hậu mang tính chất đặc trƣng của
vùng khí hậu cận xích đạo với 2 mùa rõ rệt là mùa mƣa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng
11 và mùa khô bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau.
Nhiệt độ không khí trung bình hàng năm cao và ổn định quanh năm và tháng. Biến
thiên nhiệt độ giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất khoảng 4,6
o
C. Tuy nhiên,
biến thiên nhiệt độ ngày thì khá cao khoảng 10
o
C.
Nhiệt độ không khí trung bình năm: 26,7
o
C
Nhiệt độ không khí tối đa: 28,7
o
C
Nhiệt độ không khí tối thiểu: 25,5
quả
TCVN 5944 -
1995
1
pH
Mg/l
8.04
6.5 – 8.5
2
Cl
-
Mg/l
29.11
200 - 600
3
NO
3
Mg/l
4.56
45
4
Sắt
Mg/l
0.26
1 – 5
5
SO4
2-
Gạo
Tấn/năm
2.312
3
Hoa Houblon (dạng viên và cô đặc)
Tấn/năm
21
4
Acide Ascorbic
Kg/năm
1.5
5
Collupulin
Kg/năm
1.5
6
Caramel
Kg/năm
2.5
7
Ezim
lit/năm
1.5