nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2005
35
ThS. Nguyễn Ngọc Sơn *
1. ng li ca ng cng sn Vit Nam
ó xỏc nh, Vit Nam cn Tip tc m rng
quan h kinh t i ngoi theo hng a
phng hoỏ, a dng hoỏ; ch ng hi nhp
kinh t quc t theo l trỡnh phự hp vi iu
kin ca nc ta v bo m thc hin nhng
cam kt trong quan h song phng v a
phng nh AFTA, APEC, Hip nh thng
mi Vit Nam - Hoa K, tin ti gia nhp
WTO
(1)

Nh vy, hi nhp kinh t quc t v c
bit l vic gia nhp T chc thng mi th
gii (WTO) l vn c coi l nhim v
chin lc cú tớnh cp bỏch v cú tm quan
trng hng u ca Nh nc ta. Mt trong
nhng iu kin cn thit cú ý ngha vụ cựng
quan trng trong quỏ trỡnh m phỏn gia nhp

quy trỡnh sn xut hng hoỏ c bit ti mt
S kim soỏt khụng th thc hin c nu
nhng s di chuyn cỏc phỏt minh, sỏng ch
thụng qua b nh ca mt ngi c th. Vi
cỏch t vn nh vy, cụng tỏc bo v
quyn s hu trớ tu ca hi quan s c t
trong bi cnh ca vic tin hnh cỏc hot
ng chc nng liờn quan n hng hoỏ xut,
nhp khu mang tớnh cht s hu trớ tu m
khụng th bao trựm ton b cỏc hot ng bo
h s hu trớ tu c. Ngoi hot ng ca
* Hi quan thnh ph H Ni nghiên cứu - trao đổi
36
Tạp c
hí luật học số 2/2005

hi quan, cn phi s dng cỏc bin phỏp khỏc,
thụng qua cỏc thit ch khỏc.
2. T chc thng mi th gii (WTO) ó
tip tc th ch hoỏ v thit lp trt t mi trong
h thng thng mi a phng ton cu. Mt
trong nhng im mi ni bt ca WTO l s
m rng phm vi iu chnh sang cỏc vn
liờn quan n s hu trớ tu bng Hip nh v
cỏc vn v s hu trớ tu liờn quan n
thng mi nm 1993 (TRIPS). Hip nh
TRIPS c ký kt trong khuụn kh vũng m

chp thng mi a phng ca WTO. iu
ny to ra mt rng buc chung trong vic tụn
trng tt c cỏc hip nh thng mi a
phng ca WTO.
tng cng bo h ti sn trớ tu, WTO
ó khụng ngng yờu cu cỏc quc gia thnh viờn
xõy dng khung phỏp lut v ch thc thi cỏc
cam kt v bo h quyn s hu trớ tu trong
hot ng thng mi. TRIPS dnh riờng phn
III quy nh v thc thi quyn s hu trớ tu,
trong ú quy nh cỏc ngha v chung ca cỏc
thnh viờn; cỏc th tc v bin phỏp dõn s,
hnh chớnh, hỡnh s, cỏc bin phỏp tm thi v
cỏc yờu cu c bit liờn quan n kim soỏt
biờn gii; cỏc nc thnh viờn phi quy nh
kh nng khiu kin cú hiu qu chng li hnh
vi xõm phm, cỏc ch ti khn cp ngn nga
cỏc hnh vi xõm phm. Cỏc th tc nhm thc
thi v bo h quyn s hu trớ tu theo yờu cu
ca TRIPS phi ỳng n, cụng bng v khụng
c phc tp hoc quỏ tn kộm. Hn na, theo
yờu cu chung ca TRIPS, vic thc thi cỏc bin
phỏp bo v s hu trớ tu l cn thit. i vi
cỏc quc gia hin nay, vỡ s tham gia vo lnh
vc xut, nhp khu hng hoỏ qua cỏc ca khu
nờn hot ng bo h quyn s hu trớ tu tr
thnh mt trong nhng cụng tỏc c thự.
Theo quy tc ca TRIPS thỡ hi quan ca
cỏc quc gia cú vai trũ quan trng trong vic bo
h v thc thi quyn s hu trớ tu. Vic cỏc

giỏ tr tinh thn ca ngi ó sỏng to ra. Cỏc
giỏ tr tinh thn ú, trong chng mc no ú, cú
th xỏc nh giỏ tr kinh t nhng nhỡn chung,
i tng ca s hu trớ tu l vn c bit.
Vỡ vy, khụng ch cn c vo giỏ tr kinh t
n thun, tc l cỏi cú th tớnh bng tin m
xỏc nh tm quan trng v mc bo v.
Trong thc t, cú nhng i tng c a
vo kờnh xut, nhp khu mang nhng giỏ tr
ln hn rt nhiu ln nu khụng mun núi l
vụ giỏ. Do vy, s bo v bng phỏp lut v s
dng hi quan nh mt cụng c thc thi phỏp
ch nhm bo h quyn s hu trớ tu l
phng phỏp tin cy v hiu qu.
i chiu vi cỏc quy tc, chun mc phỏp
lý trong cỏc cam kt quc t a phng v song
phng v s hu trớ tu, h thng bo h quyn
s hu trớ tu nc ta c thit lp khỏ y
, cn bn phự hp vi cỏc chun mc quc t
v khụng cú s khỏc bit nhiu lm vi cỏc h
thng hin cú ca nhiu nc, k c nhng nc
phỏt trin. Tuy nhiờn, hin nay nc ta, vic vi
phm quyn s hu trớ tu ang tr nờn khỏ ph
bin v khú kim soỏt; nn sn xut, buụn bỏn
hng gi, vi phm bn quyn, nhón hiu hng
hoỏ, in sao bng a lu ó tr thnh vn
thi s núng bng; nc ngoi, sn phm Vit
Nam ca mt s doanh nghip nc ta ó b mt
ch ng do b chim ot nhón hiu hng
húa. Nh vy, trong bi cnh hi nhp kinh t

38
T¹p c
hÝ luËt häc sè 2/2005

quyền sở hữu trí tuệ của chủ sở hữu quyền sở
hữu trí tuệ đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập
khẩu trên cơ sở các quy định của pháp luật hiện
hành. Luật hải quan đã dành một mục riêng để
quy định về tạm dừng thủ tục hải quan đối với
hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu có yêu cầu bảo
vệ quyền sở hữu trí tuệ. Theo quy định của pháp
luật, việc tạm dừng thủ tục hải quan được thực
hiện theo các nguyên tắc sau đây:
“1. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ đã
được bảo hộ theo quy định của pháp luật Việt
Nam có quyền đề nghị cơ quan hải quan tạm
dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hoá
xuất khẩu, nhập khẩu mà mình có căn cứ cho
rằng có vi phạm quyền sở hữu trí tuệ;
2. Cơ quan hải quan chỉ được quyết định
tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng
hoá nhập khẩu, xuất khẩu khi có đủ các điều
kiện quy định tại Điều 58 của Luật này” (Điều
57 Luật hải quan năm 2001).
Khi đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan,
chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ phải:
“1. Gửi cho cơ quan hải quan đơn đề nghị,
bằng chứng về sở hữu hợp pháp quyền sở hữu
trí tuệ, bằng chứng về việc vi phạm quyền sở
hữu trí tuệ của mình;

thủ tục hải quan không đúng gây ra;
- Xuất trình văn bằng bảo hộ hoặc tài liệu
chứng minh chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ
(nếu là bản sao phải có công chứng);
- Đưa ra chứng cứ ban đầu về hàng hoá
xuất khẩu, nhập khẩu bị nghi ngờ xâm phạm
quyền sở hữu trí tuệ;
- Giấy uỷ quyền nộp đơn yêu cầu tạm dừng
(trường hợp được uỷ quyền).
Về mặt thủ tục, việc tạm dừng tiến hành các
thủ tục hải quan được tiến hành như sau:
Khi người yêu cầu tạm dừng đã đáp ứng đủ
các điều kiện đề nghị tạm dừng quy định tại
khoản 1 Điều này thì chi cục trưởng hải quan
quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan (sau
đây gọi tắt là tạm dừng) đối với lô hàng. Quyết
định tạm dừng được gửi cho người nhập khẩu,
người xuất khẩu và người yêu cầu tạm dừng.
Quyết định tạm dừng phải ghi rõ lý do và thời
hạn tạm dừng để các bên liên quan đến lô hàng nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2005
39

thc hin cỏc th tc cn thit.
Thi hn tm dng l 10 (mi) ngy k t
ngy ra quyt nh tm dng. Ht 10 ngy nu
ngi yờu cu tm dng khụng a ra c cỏc

quan hi quan theo quy nh ca phỏp lut.
Trong trng hp hai bờn tho thun s t gii
quyt vn bi thng thit hi thỡ hng hoỏ
c thụng quan sau khi ngi yờu cu tm
dng ó thanh toỏn cỏc chi phớ núi trờn;
- Hon tr cho ngi yờu cu tm dng
khon tin tm ng cũn li sau khi ngi yờu
cu tm dng ó bi thng cho ngi xut
khu, ngi nhp khu v thanh toỏn cỏc chi phớ
phỏt sinh nờu trờn. Trng hp tin tm ng
cha thanh toỏn thỡ ngi yờu cu tm
dng phi cú trỏch nhim np b sung.
Trng hp xỏc nh c ngi xut
khu, nhp khu vi phm quyn s hu trớ tu
thỡ hng hoỏ c x lý theo quy nh ca phỏp
lut. Ngi nhp khu, xut khu phi thc hin
quyt nh ca c quan nh nc cú thm
quyn, bi thng thit hi cho ch s hu
quyn s hu trớ tu v thanh toỏn cỏc chi phớ
phỏt sinh do tm ngng gõy ra.
Nh vy, phỏp lut ó quy nh khỏ y
v chi tit v th tc nhm thc thi bo h quyn
s hu trớ tu i vi c quan hi quan. Tuy
nhiờn, qua thc tin cho thy thi gian qua vic
thc thi cha t c hiu qu cao, cú quỏ ớt s
v ch s hu quyn s hu trớ tu np n v
ch s hu quyn thng ch yờu cu bo h
di dng cụng vn ngh m khụng cung cp
c cỏc ti liu liờn quan hoc khụng a ra
c nhng bng chng chng minh vi phm.

chng np 20% theo tr giỏ hp ng nhp
khu l quy nh khú thc hin bi mt thc t
nu l nhng hng hoỏ vi phm thỡ tr giỏ hp
ng s khụng trung thc, giỏ giao dch thc t
s b búp mộo hoc giao vic phõn b chi phớ
cho c quan hi quan trong s tin bo chng
20% tr cho cỏc bờn cú liờn quan l cha
hp lý v thiu khỏch quan vỡ cỏc phớ tn l do
cỏc c quan khỏc nh ra.
4. Mt s gii phỏp di giỏc phỏp lý
nhm nõng cao hiu qu thc thi bo v quyn
s hu trớ tu ca c quan hi quan.
Cỏc c quan cú thm quyn cn xem xột, r
soỏt h thng vn bn phỏp lut v bo h quyn
s hu trớ tu; iu chnh, b sung, ban hnh
mi tng thớch vi cỏc quy nh ca phỏp lut
quc t v bo h quyn s hu trớ tu, cỏc yờu
cu trong ASEAN, Hip nh thng mi Vit
Nam - Hoa K v WTO ng thi m bo tớnh
ng b ca cỏc vn bn phỏp lut v bo h
quyn s hu trớ tu, quy nh rừ rng hn th
tc, thm quyn v quan h phi thuc nhm
thc thi thng nht, hiu qu gia c quan hi
quan vi cỏc c quan chc nng, c th nh:
- Th nht, quy nh c th v rừ rng hn
na th tc bo v quyn s hu trớ tu ca c
quan hi quan, theo ú b sung th tc ngh
ca ch s hu quyn cú th la chn vic np
n yờu cu bo h di hn hoc mt ln ti c
quan hi quan sau khi ng ký bo h ti c

nghiờm chnh trin khai v tuõn th y cỏc
ngha v trong Hip nh thng mi Vit Nam
- Hoa K, tin quan trng trong vic gia nhp nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2005
41

T chc thng mi th gii.
Bo h cú hiu qu quyn s hu trớ tu s
l nhõn t gúp phn tng cng cụng ngh trong
sn xut, sn phm ca cỏc ngnh ngh trong
nc; thỳc y u t nc ngoi; loi b vic
búp mộo cnh tranh v thc thi chớnh sỏch
thng mi cụng bng trong cỏc giao dch
thng mi quc t iu ú s to nờn nhng
iu kin quan trng thỳc y s phỏt trin ca
thng mi quc t cng nh giao lu kinh t
quc t. Nu thc hin tt chc chn s mang li
nhng hiu qu to ln cho quỏ trỡnh xõy dng
nn kinh t th trng nh hng xó hi ch
ngha, cú s qun lý ca Nh nc Vit Nam.
Vỡ th, vic thc thi phỏp lut v bo h
quyn s hu trớ tu, trong ú cú vic thc thi
ca c quan hi quan ũi hi phi cú h thng
phỏp lut hon chnh v tng thớch vi phỏp
lut ca cỏc nc trong khu vc v phự hp vi
cỏc chun mc quc t. Mt khỏc, cn cú s ci
tin v kin ton c ch kim tra, giỏm sỏt hi

- Ngh nh s 60/CP ngy 6/6/1997 ca Chớnh
ph hng dn thi hnh cỏc quy nh ca B lut dõn
s v quan h dõn s cú yu t nc ngoi.
- Phỏp lnh bo h quyn s hu cụng nghip 1989;
- Ngh nh s 84/HBT ngy 20/3/1990 ca
Hi ng b trng thi hnh Phỏp lnh bo v quyn
s hu cụng nghip;
- Ngh nh s 197/HBT ngy 13/5/1988 ca
Hi ng b trng v nhón hiu hng hoỏ;
- Ngh nh s 200/HBT ngy 28/12/1988 ca
Hi ng b trng v gii phỏp hu ớch;
- Ngh nh s 201/HBT ngy 28/12/1988 ca
Hi ng b trng v mua bỏn li xng.
- Ngh nh s 57/CP ngy 3/5/1997 ca Chớnh
ph v x pht vi phm hnh chớnh trong lnh vc o
lng v cht lng hng hoỏ;
- Ngh nh s 12/1999/N-CP ngy 6/3/1999
ca Chớnh ph quy nh chi tit v x pht vi phm
hnh chớnh trong lnh vc s hu cụng nghip;
- Ngh nh s 31/2001/N-CP ngy 26/6/2001
ca Chớnh ph v x pht vi phm hnh chớnh trong
lnh vc vn hoỏ thụng tin
- Lut hi quan 2001;
- Ngh nh s 101/2001/N-CP ngy 31/12/2001
ca Chớnh ph quy nh chi tit thi hnh mt s iu ca
Lut hi quan v th tc hi quan.
- iu 153, 154, 155 v 156 B lut hỡnh s.
- iu 93 B lut t tng hỡnh s.
- iu 28b Phỏp lnh t chc iu tra hỡnh s:
(3). iu 11 Lut hi quan nm 2001.