Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam với việc thực hiện CEDAW

Tạp chí luật học số 3/2006 59

Ths. Bùi Thị Mừng *
1. Bo v quyn ph n khụng phi l vn
riờng ca mi mt quc gia m ú l vn
chung ca ton nhõn loi. Xut phỏt t thc t,
tỡnh trng ph n b phõn bit i x din ra
khp ni trờn th gii cho nờn vn ct lừi
trong vic bo m cỏc quyn con ngi cho
ngi ph n chớnh l bo m quyn bỡnh
ng gia nam v n. Ngay t khi mi thnh
lp, Liờn hp quc ó xỏc nh rừ mc tiờu
hnh ng l phn u thc hin vic bo m
quyn bỡnh ng gia nam v n. iu ny th
hin rừ trong iu 1 Hin chng Liờn hp
quc: '' Khuyn khớch phỏt trin s tụn trng
cỏc quyn con ngi v cỏc quyn t do c
bn cho tt c mi ngi khụng phõn bit
chng tc, nam n, ngụn ng hoc tụn giỏo".
Quyn bỡnh ng ny tip tc c phỏt trin
v khng nh trong Tuyờn ngụn th gii v
nhõn quyn: ''Mi ngi u c hng cỏc
quyn t do nờu trong bn Tuyờn ngụn ny,
khụng cú bt kỡ s phõn bit i x no v
chng tc, mu da, gii tớnh''. Bờn cnh ú,
quyn bỡnh ng nam n cũn c cp

tp quỏn, s phõn bit i x vi ph n din
ra khỏ m nột v mang nhng sc thỏi riờng.
Vi tinh thn ú, bo v ngi ph n trong
gia ỡnh, iu 16 CEDAW quy nh: ''Cỏc
nc tham gia Cụng c phi ỏp dng mi
bin phỏp thớch hp xoỏ b s phõn bit i
x vi ph n trong mi vn liờn quan n
hụn nhõn, gia ỡnh v c bit phi bo m
trờn c s bỡnh ng nam n ''. L quc gia
thnh viờn ca Cụng c, Vit Nam sm thc
* Ging viờn Khoa lut dõn s
Trng i hc Lut H Ni
Ph¸p luËt h«n nh©n vµ gia ®×nh ViÖt Nam víi viÖc thùc hiÖn CEDAW

60
T¹p chÝ luËt häc sè 3/2006
hiện việc ''nội luật hóa'' để đảm bảo sự bình
đẳng giữa nam và nữ trong đời sống hôn nhân
gia đình. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi
xin đề cập nội dung nguyên tắc hôn nhân tự
nguyện tiến bộ của Luật hôn nhân và gia đình
nhìn từ góc độ bình đẳng giới.
2. Hôn nhân tự nguyện tiến bộ, theo quan
điểm của chủ nghĩa Mác bao hàm cả hai khía
cạnh, đảm bảo quyền tự do kết hôn và tự do li
hôn. Xuất phát từ chỗ tình yêu được coi là cơ
sở của hôn nhân cho nên việc quyết định lựa
chọn người bạn đời và đi đến hôn nhân phải
là việc của bản thân hai bên nam nữ. Mặt
khác, khi tình yêu giữa hai bên nam nữ không

một đảm bảo quan trọng mang tính chất ''chìa
khóa'' để mở ra cho người phụ nữ sự bình
đẳng với nam giới trong gia đình. Pháp luật
ghi nhận và bảo đảm cho hai bên nam nữ
được tự nguyện khi xác lập quan hệ hôn nhân
là tiêu chí quan trọng để nam và nữ thực hiện
một cách bình đẳng quyền kết hôn của mình.
Đảm bảo cho các bên nam nữ được tự do kết
hôn cho nên việc tự nguyện quyết định chuyện
hôn nhân của mỗi bên nam nữ là yêu cầu quan
trọng được nhà làm luật ghi nhận và bảo vệ.
Theo đó, mỗi bên nam nữ đều bình đẳng trong
việc bày tỏ ý chí của mình về việc đồng ý hay
không đồng ý xác lập quan hệ hôn nhân với
người kia. Chính vì vậy, pháp luật quy định
khi đăng kí kết hôn phải có mặt của cả hai bên
nam nữ, không cho phép đăng kí kết hôn vắng
mặt, không cho phép người đang ở trong trạng
thái tinh thần bị kích động đăng kí kết hôn.
Xuất phát từ vấn đề này, theo chúng tôi cần
phải thực hiện nghiêm chỉnh các nghi thức về
đăng kí kết hôn theo quy định của pháp luật,
có như vậy chúng ta mới kịp thời phát hiện
những trường hợp nam nữ đặc biệt là người
phụ nữ bị cưỡng ép kết hôn và bảo vệ họ.
Đảm bảo cho các bên nam nữ được tự do
kết hôn, Luật hôn nhân và gia đình cũng ghi
nhận nguyên tắc áp dụng phong tục tập quán
về hôn nhân và gia đình. Theo đó, tôn trọng
và phát huy những phong tục tập quán thể

b. Cn tr ngi khỏc kt hụn, cn tr
hụn nhõn t nguyn, tin b bng cỏch hnh
h, ngc ói, uy hip tinh thn, yờu sỏch
ca ci hoc bng th on khỏc
''
.
(3)

Trong B lut hỡnh s nm 1999, ch ti
ny cng c quy nh mt cỏch xng ỏng
i vi nhng ngi thc hin hnh vi cng
ộp kt hụn hoc cn tr kt hụn t nguyn, tin
b: ''Ngi no cng ộp ngi khỏc kt hụn
trỏi vi s t nguyn ca h, cn tr ngi
khỏc kt hụn ó b x pht hnh chớnh v
hnh vi ny m cũn vi phm, thỡ b pht cnh
cỏo, ci to khụng giam gi n 3 nm hoc
pht tự t 3 thỏng n 3 nm (iu 146).
m bo quyn t do kt hụn ca cỏc
bờn nam n, phỏp lut hụn nhõn v gia ỡnh
cng ghi nhn s bỡnh ng ca cỏc bờn nam
n v quyn yờu cu hy vic kt hụn trỏi
phỏp lut: ''Bờn b cng ộp, b la di kt hụn
theo quy nh ca phỏp lut v t tng dõn s
cú quyn yờu cu to ỏn hy vic kt hụn trỏi
phỏp lut''.
(4)
õy l li thoỏt an ton i vi
ngi ph n, nht l trong cỏc trng hp b
la di kt hụn. Vớ d trong nhng trng hp

* Nam n bỡnh ng v quyn yờu cu li hụn
Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam với việc thực hiện CEDAW

62
Tạp chí luật học số 3/2006
''Li hụn l chm dt quan h hụn nhõn
do to ỏn cụng nhn hoc quyt nh theo
yờu cu ca v, chng hay c hai v
chng''.
(5)
Phỏp lut hụn nhõn v gia ỡnh
Vit Nam hin hnh da trờn nguyờn tc hụn
nhõn t nguyn tin b nờn ghi nhn quyn
t do li hụn cho c hai phớa v chng. Theo
ú, v chng bỡnh ng trong vic yờu cu
to ỏn chm dt quan h hụn nhõn. m bo
quyn yờu cu li hụn ca ngi v l xoỏ b
s ỏp bc i vi ngi ph n: ''Ngi ta
khụng th l mt ngi dõn ch v xó hi
ch ngha nu ngay t bõy gi khụng ũi
quyn hon ton t do li hụn, vỡ thiu quyn
t do y l mt s c hip i vi gii b ỏp
bc, i vi ph n ''.
(6)

Li hụn l mt trỏi ca hụn nhõn nhng l
mt khụng th thiu c bi vỡ khi quan h
v chng tr lờn mõu thun thỡ vic kộo di
tỡnh trng hụn nhõn ú chớnh l s hnh h
v mt tinh thn i vi mi ngi, c bit,

chng thỡ nhng hnh vi cng ộp v chng
li hụn khụng c chp nhn, chng hn:
''Pht cnh cỏo hoc pht tin t 50.000 ng
n 200.000 ng i vi mt trong cỏc hnh
vi sau õy: Cng ộp ngi khỏc, li hụn
bng cỏch hnh h, ngc ói, uy hip tinh
thn hoc bng cỏc th on khỏc''.
(9)

m bo quyn t do li hụn cho mi bờn
v chng song ng trờn quan im v m
bo bỡnh ng gii, nh lm lut cũn xõy dng
quy phm c thự nhm ỏp dng hn ch
quyn xin li hụn ca ngi chng: ''Trong
trng hp ngi v cú thai hoc ang nuụi
con nh di 12 thỏng tui thỡ ngi chng
khụng cú quyn xin li hụn.
(10)
Quy nh ny
giỳp cho ngi ph n c bo m sc
khe sinh sn mang thai v lm m an ton.
Nh vy, quy nh v m bo s bỡnh
ng ca v, chng i vi quyn yờu cu li
hụn theo Lut hụn nhõn v gia ỡnh Vit Nam
hin hnh ó gúp phn quan trng vo vic
gii phúng ngi ph n. Tuy nhiờn, theo
quan im ca chỳng tụi, bo v quyn li
ca ngi ph n cng nờn t ra vn xem
xột yu t li, c bit l li t phớa ngi
chng khi li hụn cú ch ti nht nh lm

cỏc bờn la di kt hụn Bi vỡ, nhng t
tng v hụn nhõn cng ộp vn cũn nh
hng, chỳng ta cha th xoỏ b mt cỏch
trit t tng ó i vo thúi quen hng
nghỡn nm ca mt b phn khụng nh ngi
dõn Vit Nam. Bờn cnh ú cũn nhiu trng
hp bn thõn ch em t chp nhn thc t ny
m khụng dỏm u tranh c hng s
bỡnh ng m phỏp lut bo v h. Dự gúc
no thỡ ng sau nhng cuc hụn nhõn nh
vy cng n cha nhng bt li i vi ngi
ph n. Cng nh vy, khi b ngc ói phn
ụng ch em ó bit x dng quyn xin li hụn
nh mt th v khớ gii thoỏt cho chớnh
bn thõn h. Qua thng kờ ca to ỏn cho
thy, nhng v ỏn li hụn m ng nguyờn
n l ngi v chim t l khụng nh. Tuy
nhiờn, rt nhiu iu tra xó hi hc ó ch ra
rng cng cũn khụng ớt ch em cam chu sng
trong cnh b hnh h v tinh thn v th xỏc,
khụng dỏm thc hin quyn xin li hụn ca h
vỡ nhiu lớ do, ỏng k cú c trng hp
khụng dỏm li hụn vỡ s b tr thự, vỡ s ngi
i m tiu Thc t ny, theo chỳng tụi
chớnh l nhng lc cn nht nh i vi vic
m bo vn bỡnh ng gii trong i sng
hụn nhõn v gia ỡnh.
T s phõn tớch nguyờn tc hụn nhõn t
nguyn tin b nhỡn t gúc bỡnh ng gii
v thc tin ỏp dng phỏp lut nhm bo

lm phự hp hoc nu kt hụn s bo lónh ra
nc ngoi. Rừ rng, s la di ny khụng
nm trong bn cht ca s vi phm nguyờn tc
hụn nhõn t nguyn, tin b. Bi vỡ, theo ú
i phng coi chuyn c xut ngoi hoc
cú mt vic lm phự hp l ng c, mc ớch
ca vic xỏc lp quan h hụn nhõn ch khụng
phi xut phỏt t tỡnh cm. Bờn cnh ú,
m bo quyn t do kt hụn cho cỏc bờn nam
n cng nờn xem xột n yu t li ca cỏc
bờn nam n cõn nhc vic thanh toỏn ti sn
chung gia h khi ỏp dng ch ti hu vic kt
hụn trỏi phỏp lut, cn bo v phn ti sn
nhiu hn cho phớa ngi b la di, c bit
l ngi ph n vỡ trong trng hp ny ngi
ph n do nhng c im v gii chi phi
nờn h chu thit thũi nhiu hn bi c hi lm
li chuyn hụn nhõn i vi h rt khú;
+ To mi iu kin trang b v nõng
cao kin thc cho ngi ph n nht l kin
thc phỏp lut v nhng kin thc xó hi
khỏc ngi ph n cú nhng k nng nht
nh thc hin quyn t do kt hụn v quyn
t do li hụn m phỏp lut bo v. Nhỡn t
gúc m bo vn bỡnh ng gii thỡ
õy l mt ni dung rt quan trng chỳng
ta m bo quyn bỡnh ng gia nam v n
trờn thc t, bi vỡ, vn mu cht trong
vic thc hin chớnh sỏch v bỡnh ng gii
y l to cho ngi ph n nhng c hi

tho Lut bỡnh ng gii. Hi vng rng
nhng ý kin trờn õy s gúp phn thỳc y
vic bo v tt hn cỏc quyn hụn nhõn v
gia ỡnh i vi ngi ph n./.

(1), (4), (5), (7), (8), (10).Xem: Lut hụn nhõn v gia
ỡnh Vit Nam nm 2000.
(2).Xem: Ngh nh s 32 ngy 27/3/2002 quy nh
v vic ỏp dng Lut hụn nhõn v gia ỡnh i vi
ng bo dõn tc thiu s.
(3), (9).Xem: Ngh nh s 87/CP v x pht vi phm
trong lnh vc hụn nhõn v gia ỡnh.
(6).Xem: C. Mỏc Bn d lut v li hụn, C. Mỏc -
Ph. ngghen ton tp, tp 1, Nxb. S tht, H Ni
1978, tr. 220-221.