Kiến trúc xanh – Cách tiếp cận từ
bài học kiến trúc truyền thống Việt
Nam
Kiến trúc xanh là kiến trúc đảm bảo điều kiện tiện nghi đầy đủ nhất cho con người
sống, sinh hoạt và làm việc trong đó nhưng lại tiêu phí năng lượng và tài nguyên ít nhất,
thải ra ít chất thải nhất, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và đảm bảo được mối quan hệ
hài hoà giữa con người và thiên nhiên. 1. Khái niệm
Kiến trúc xanh là kiến trúc mà toàn xã hội và người sử dụng có thể sử dụng nó theo
kiểu thân thiện với môi trường và hiệu quả các nguồn vật liệu. Vật liệu xây dựng có thể
được tái sử dụng khi công trình bị phá bỏ. Mái và tường nhà nên được bao phủ bởi cây
xanh nhằm tăng cường không gian xanh
Kiến trúc xanh cũng cần quan tâm đến yếu tố đa dạng sinh học. Sự đa dạng sinh học
của đô thị phải được đảm bảo với các hành lang cư trú tự nhiên, nuôi dưỡng sự đa dạng
sinh học và đem lại sự tiếp cận với thiên nhiên để nghỉ ngơi giải trí. Cây xanh, mặt nước
cũng cần được sử dụng trong các không gian.
Kiến trúc xanh phải đảm bảo khai thác tối đa các nguồn mặt trời, gió và nước mưa
để cung cấp năng lượng và đáp ứng nhu cầu nước của người sử dụng, phải để dành mặt
đất cho không gian xanh. Tận dụng triệt để thông gió chiếu sáng tự nhiên, tránh dùng hệ
thống điều hoà sẽ làm cho điều kiện vi khí hậu của không gian sống trở nên tiện nghi, sự
chênh lệch nhiệt độ bên trong và bên ngoài nhỏ hạn chế sự giãn nứt của kết cấu, thông
thoáng tự nhiên xuyên phòng theo chiều ngang và chiều đứng sẽ giúp cho độ ẩm giảm,
tránh đọng sương, các bề mặt vật liệu sẽ không bị rêu mốc, ẩm thấp và dẫn tới không bị
dột… Mặt khác cảm giác dễ chịu khi nơi ở được thông thoáng tự nhiên và được tiếp xúc
với thiên nhiên sẽ nâng cao đáng kể chất lượng tiện nghi vi khí hậu trong nhà…
Kiến trúc xanh là kiến trúc đảm bảo điều kiện tiện nghi đầy đủ nhất cho con người
sống, sinh hoạt và làm việc trong đó nhưng lại tiêu phí năng lượng và tài nguyên ít nhất,
thải ra ít chất thải nhất, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và đảm bảo được mối quan hệ
hài hoà giữa con người và thiên nhiên

kiến trúc xanh ở Việt Nam chủ yếu chỉ tập trung ở các công trình có quy mô nhỏ bé, hầu
như chưa có các nghiên cứu kiến trúc xanh cho các công trình cao tầng, các công trình có
qui mô lớn hay quần thể kiến trúc
3. Bài học kinh nghiệm từ kiến trúc truyền thống Việt Nam.
Sinh ra và lớn lên trong một môi trường khí hậu nóng ẩm, từ xa xưa ông cha ta đã có
nhiều kinh nghiệm xử lý kiến trúc truyền thống từ chọn hướng xây dựng ngôi nhà ở, bố
cục và tổ chức không gian khuôn viên đến lựa chọn vật liệu xây dựng, đào ao hồ, trồng
cây xanh….để xử lý ngôi nhà của mình phù hợp với điều kiện tự nhiên nhằm tạo một
cuộc sống thích nghi nhất phù hợp với tâm sinh lý của người Việt trong điều kiện kinh tế
cho phù hợp. Những kinh nghiệm này không những giúp người dân cải thiện được điều
kiện vi khí hậu mà còn góp phần tích cực sử dụng tiết kiệm năng lượng trong cuộc sống.
Vì vậy có thể xem kiến trúc dân gian truyền thống là kiến trúc xanh.
3.1. Bố cục, tổ chức không gian khuôn viên ngôi nhà truyền thống.
Bố cục khuôn viên ngôi nhà truyền thống cũng có những nét riêng, đặc sắc rất Việt
Nam, đó là một quần thể bao gồm những ngôi nhà nhỏ, giản dị, được tổ chức, bố cục
phân tán vây quanh ngôi nhà chính với không gian đệm là cái sân rộng gắn liền trước
ngôi nhà chính. Cách sắp xếp nhà ở, tổ chức sân vườn, ao cá, chuồng trại chăn nuôi, công
trình sản xuất phụ….trong ngôi nhà truyền thống đều mang đậm bản sắc, hài hoà với
cảnh quan thiên nhiên đã tạo nên được một bố cục tương đối hoàn chỉnh, cân bằng và ổn
định. Cái sân trong nhà ở dân gian Việt Nam đã có nhiều tác dụng rõ rệt: Đó là nơi sản
xuất, phơi phóng, là nơi tạo ra những luồng gió đối lưu thông thoáng cho ngôi nhà đồng
thời là nơi đều tổ chức hội họp, ma chay, cưới hỏi, giỗ lạt….

Nhà ở truyền thống Bắc bộ ( Ảnh minh họa )
Sân phơi đa chức năng thường nằm ngay trung tâm của bố cục quần thể khuôn viên
và chúng ta có thể xem nó như là “trái tim- lá phổi” của vùng nông thôn nhiệt đới nóng
ẩm, vì đó không những là nơi diễn ra các sinh hoạt chủ yếu của một gia đình mà còn làm
nhiệm vụ điều hoà, cải tạo điều kiện vi khí hậu góp phần tích cực phục hồi sức khoẻ cho
người dân sau một ngày lao động vất vả, nặng nhọc. Tương phản nhiệt độ giữa mặt sân
đã được nung nóng và bóng mát vườn cây đã góp phần tạo nên dòng khí mát đối lưu hai

kiện vi khí hậu, cải thiện điều kiện kinh tế gia đình. Vườn và ao trong khuôn viên gia
đình nông dân đã trở thành một hệ cân bằng sinh thái (Vườn – Ao – Chuồng). Ao đã góp
phần tích cực trong bố cục khuôn viên của ngôi nhà, thông thường ao đặt ở phía trước
hay bên cạnh sườn ngôi nhà chính, cạnh lối ngõ vào sân, một mặt bố cục này thuận lợi
cho công việc tưới cây, rửa chân tay khi làm đồng về, mặt khác khi ao đặt đầu gió sẽ tạo
điều kiện thông gió cho sân, các phòng ngủ cũng như các bộ phận khác của ngôi nhà.
Cùng với ao, vườn cây cũng là nhân tố quan trọng – cấu thành bố cục khuôn viên
nhà ở truyền thống. Vườn cây đã góp phần tích cực chống trả bão lụt tạo cho ngôi nhà có
một môi trường vi khí hậu thuận lợi: Mùa hè cho bóng mát, mùa đông che chắn gió lạnh.
Mặt khác vườn cũng đã góp phần cải thiện điều kiện kinh tế cho người dân.
Ao vườn kết hợp với nhau tạo nên điều kiện tiện nghi cho môi trường sống nhất là
trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt như nước ta. Chúng đã hút bớt năng lượng nhiệt và
bức xạ, tạo ra một không khí trong lành, mát mẻ (cây xanh có khả năng hấp thụ năng
lượng mặt trời 40 – 45%, không khí nóng thổi qua thảm cỏ xanh nằm trong bóng mát cây
xanh có thể hạ thấp nhiệt độ 2-30C. Cây xanh còn có tác dụng lọc bụi, làm giảm độ ô
nhiễm không khí từ 25 – 40%, ngăn cản được tiếng ồn…).
Vào những ngày nóng bức, sự chênh lệch nhiệt độ và áp suất giữa không khí trên
mặt sân bị nung nóng và trong bóng mát của vườn cây đã góp phần tạo ra những luồng
gió “đối lưu” từ sân, vườn, nhà với nhau, có tác dụng cải tạo điều kiện vi khí hậu trong
khuôn viên ngôi nhà ở truyền thống cũng như trong toàn bộ thôn xóm.
Ngôi nhà vườn ở xứ Huế cũng có những nét đặc trưng riêng. Nhà và vườn là hai
yếu tố tạo nên môi trường sống đã gắn bó lâu đời với người dân xứ sở này. Quanh khuôn
viên của các hộ gia đình ở đây được rào bằng những hàng cây phía trước thường rào bằng
cây chè tàu, dâm bụt, ô rô…. được cắt xén rất công phu, cẩn thận, vừa có tác dụng ngăn
tầm nhìn, vừa tạo điều kiện thông thoáng dễ dàng, đón gió mát vào nhà. Phía sau nhà
thường trồng bụi tre gai dày, vừa làm nhiệm vụ bảo vệ vừa để chắn gió bất lợi thổi từ
phía sau đến. (Hình 3)
3.4. Cấu trúc tường mái:
Nước ta có điều kiện khí hâu khắc nghiệt, mùa hè nắng nóng, lượng bức xạ mặt trời
lớn, miền Bắc mùa đông lạnh (nhất là các tỉnh miền núi phía bắc), độ ẩm cao. Để khắc

không khí. Bố trí cây xanh ở những nơi có thể, biến vỏ bao che (tường, mái nhà…) thành
không gian xanh. Mở rộng diện tích mặt nước.
- Phát huy các giá trị văn hoá kiến trúc truyền thông và đương đại.
- Có giải pháp quản lý tốt. Đảm bảo hiệu quả kinh tế và môi trường cảnh quan.
5. Giải pháp kiến trúc xanh nhằm sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
5.1. Giải pháp quy hoạch kiến trúc
a. Chọn hướng công trình
- Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của Việt Nam, chọn hướng công trình theo hướng
Nam-Bắc là hướng có lợi nhất về bức xạ mặt trời, cho phép giảm bớt chi phí che nắng,
thông gió có hiệu quả và đáp ứng yêu cầu chiếu sáng tự nhiên cần thiết
- Hướng công trình còn được xác định theo hướng gió chủ đạo của địa điểm xây dựng để
đảm bảo thông gió tốt về mùa hè và hạn chế gió lạnh về mùa đông. Bởi vậy để xác định
hướng tốt nhất cần kết hợp giữa gió và mặt trời. Ví dụ, Hà Nội hướng nhà tốt nhất là
hướng Đông – Nam, còn ở Lào Cai và Móng Cái thì lại là hướng Nam…
b. Xác định khoảng cách hợp lý giữa các công trình
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, bức xạ mặt trời thường có cường độ lớn, độ cao mặt
trời trong năm thường cao nên vấn đề chiếu sáng tự nhiên cho công trình xây dựng
thường được thoả mãn. Do đó khoảng cách giữa các công trình phải đảm bảo điều kiện
thông gió, chiếu sáng tự nhiên, an toàn khi có có cháy…
c. Thông gió tự nhiên cho công trình
- Muốn tổ chức thông gió tự nhiên tốt cho công trình chúng ta cần giải quyết tốt một số
vấn đề cơ bản như: bố cục mặt bằng, chọn hướng công trình, lựa chọn vị trí, diện tích
cửa, cấu tạo cửa….Các phòng nên bố trí theo kiểu thông gió xuyên phòng. Hành lang nhà
có thể bố trí một bên hay hai bên phụ thuộc vào đặc điểm khí hậu địa phương. Không nên
bố trí các tường ngăn vuông góc với hướng gió chủ đạo. Diện tích cửa sổ hai phía của
phòng bằng nhau. Để tăng cường thông gió tự nhiên trong phòng, chiều cao cửa sổ bố trí
bằng 0,4-0,5 chiều cao phòng là hợp lý nhất. Tuy nhiên việc chọn kích thước, hình dạng,
vị trí cửa sổ cần phải cân đối với vấn đề chiếu sáng tự nhiên cũng như giải pháp tổ hợp
hình khối kiến trúc.
d. Chống nóng, che nắng và chống chói, chống mưa cho công trình

- Khi thiết kế lớp vỏ bao che công trình (mái, tường…) cần có quy định kết hợp với việc
bố trí hệ thống thu nhận năng lượng mặt trời như là yêu cầu bắt buộc của giải pháp tiết
kiệm năng lượng trong công trình xây dựng (kinh nghiệm của thành phố Rizhao – Trung
Quốc).
f. Tạo bóng râm mát cần thiết
Trong điều kiện nóng ẩm, cây xanh là một trong những biện pháp tốt nhất để cải
thiện vi khí hậu và cũng là biện pháp nâng cao hiệu quả thẫm mỹ cho công trình. Cây
xanh hạn chế những giao động nhiệt của khí hậu gần mặt đất và hạ thấp nhiệt độ không
khí từ 1,5-2,50, giảm cường độ bức xạ mặt trời từ 40-50%. Khi các tia mặt trời chiếu vào
lớp lá cây, 70-75% năng lượng mặt trời bị cây xanh hấp thụ. Cây xanh cũng giảm một
cách đáng kể sự toả nhiệt của môi trường bao quanh, góp phần chống ô nhiễm, chống ồn.
Sử dụng các loại dàn cây che nắng tốt không kém gì việc sử dụng các kết cấu che nắng.
5.2. Giải pháp vật liệu xây dựng
Nguyên vật liệu sử dụng trong xây dựng từ khâu khai thác, chế biến, sử dụng đều có
ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người. Vì vậy cần phải hết sức quan tâm trong thiết kế,
xây dựng và quản lý chúng.
Cần chú ý phát triển, sử dụng các nguyên vật liệu kiến trúc xanh thân thiện với môi
trường đó chính là các nguyên vật liệu địa phương truyền thống, tiết kiệm năng lượng.
Cần thu hồi và tái sử dụng các nguyên vật liệu một cách tối đa vừa không gây nguy hại
cho sức khoẻ, môi trường và lại có hiệu quả kinh tế.
Nhà nước cần ban hành các tiêu chuẩn vật liệu xây dựng đảm bảo tiết kiệm năng
lượng, tiết kiệm nguyên vật liệu và thân thiện với môi trường như: vật liệu tường bao che,
vật liệu cách nhiệt mái, vật liệu kính sử dụng trong kiến trúc…
5.3. Giải pháp thiết kế, vận hành, quản lý hệ thống trang thiết bị kỹ thuật tiết kiệm
năng lượng
a. Hệ thống điều hoà không khí
Giải pháp thiết kế kiến trúc có thể tiết kiệm 35% năng lượng, vì vậy phải xem giải
pháp kiến trúc là giải pháp hàng đầu, chỉ trong trường hợp cần thiết mới phải sử dụng hệ
thống ĐHKK. Để tiết kiệm năng lượng cho hệ thống ĐHKK chúng ta cần quan tâm đến
các khâu thiết kế, quản lý vận hành ĐHKK cũng như chọn hướng, hình khối công trình.

người dân mà còn đóng góp tích cực làm giảm sự biến đổi khí hậu. Có thể nhận định rằng
kiến trúc xanh là một hướng đi đúng đắn, gợi mở tương lai hết sức sáng sủa và rất phù
hợp với các nước thuộc khu vực nhiệt đới với nền kinh tế đang phát triển như nước ta. Để
mô hình kiến trúc xanh được ứng dụng rộng rãi nhằm sử dụng năng lượng tíêt kiệm và
hiệu quả, chúng ta cần tiến hành khảo sát, nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm để đưa ra cơ
chế, chính sách hợp lý, thiết thực và một vấn đề không kém phần quan trọng đó là phải có
sự đồng thuận giữa nhà thiết kế, nhà xây dựng, nhà quản lý và của cả cộng đồng.