Phân tích đối chiếu ngôn ngữ trong
việc dạy và học tiếng (phần 2) Đối chiếu ngôn ngữ không phân biệt không gian và biên giới của các ngôn ngữ
được đối chiếu. Các ngôn ngữ khi đối chiếu có thể là ngôn ngữ của các dân tộc liền
kề, trên cùng lãnh thổ hoặc ở các vùng, miền rất khác nhau trên thế giới.

Một đặc điểm cần được lưu ý là do chịu ảnh hưởng của việc sử dụng câu trong văn
bản khoa học nước ngoài như Anh, Nga, Pháp, v.v. nên trong những năm gần đây
xuất hiện xu hướng sử dụng cấu trúc bị động trong văn bản khoa học tiếng Việt,
đặc biệt là các văn bản dịch, điều mà trước đây hoàn toàn không phổ biến.
Một số vấn đề phân tích đối chiếu trong tiếng Việt và tiếng Anh thuộc lĩnh vực
khoa học
Đối chiếu ngôn ngữ không phân biệt không gian và biên giới của các ngôn ngữ
được đối chiếu. Các ngôn ngữ khi đối chiếu có thể là ngôn ngữ của các dân tộc liền
kề, trên cùng lãnh thổ hoặc ở các vùng, miền rất khác nhau trên thế giới.
Tiếng Việt khoa học chỉ bắt đầu phát triển khi đất nước vào giai đoạn mở cửa và
thực sự phát triển khi Việt Nam tiến hành công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và hội nhập toàn cầu. Quá trình hội nhập đòi hỏi phát triển ngôn ngữ (ngoại ngữ và
bản ngữ) để giao lưu quốc tế và chuyển giao công nghệ.

Theo nghiên cứu của chúng tôi, mặc dù việc định hướng cho giáo dục ngôn ngữ
thuộc lĩnh vực khoa học còn chưa rõ nét, song cũng đã có những báo cáo khoa học
tại các hội nghị, hội thảo khoa học về ngôn ngữ như các cuộc hội thảo "Ngữ học
trẻ" 2002, 2003, 2004, Hội thảo đào tạo Sau đại học - ĐHNN - ĐHQG Hà Nội
2002, các cuộc hội thảo về Ngôn ngữ và Văn hóa tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí
Minh v.v. Chúng tôi thấy rằng trong vài năm trở lại đây đã có nhiều công trình

pháp nghiên cứu cơ bản của ngôn ngữ học được sử dụng để nhận biết và phân biệt
tương đương các cấu trúc, các hoạt động và sự phát triển của ngôn ngữ. Điều này
đặc biệt quan trọng đối với việc dịch văn bản, bởi vì nếu không nắm vững được
các nguyên tắc đối chiếu ngôn ngữ, người dịch dễ dịch theo cảm tính, đặc biệt đối
với các trường hợp khi gặp cấu trúc cú pháp phức tạp.

Hiện nay tồn tại và phát triển phương pháp đối chiếu theo hai chiều. Khi đối chiếu
ngôn ngữ hai chiều, luôn xuất hiện các đặc điểm của cả hai ngôn ngữ được đối
chiếu. Nguyên tắc đối chiếu hai chiều cho phép phát hiện toàn bộ các giao thoa
ngôn ngữ, làm sáng tỏ các dấu hiệu ngôn ngữ chưa được phát hiện khi đối chiếu
một chiều của ngôn ngữ thứ nhất, cũng như thứ hai. Nguyên tắc này đòi hỏi đối
chiếu ngôn ngữ cần được tiến hành trên cơ sở cùng một phong cách chức năng.
Các văn bản được phân tích đối chiếu cần phải thuộc về cùng thể loại phong cách
chức năng. Các văn bản được đối chiếu theo phương pháp này là văn bản khoa học
công nghệ viễn thông.

Trước khi tiến hành đối chiếu ngôn ngữ, cần xác định các thuật ngữ sao cho chúng
biểu đạt một cách tương đương các hiện tượng được đối chiếu trong cả hai ngôn
ngữ, nghĩa là cần tạo lập các đặc điểm tương ứng chung để đối chiếu các hiện
tượng ngôn ngữ. Các ngôn ngữ được mô tả bằng thuật ngữ có nội dung hàm chứa
khác nhau thì không thể tiến hành đối chiếu với nhau được.

Trong phần đối chiếu dưới đây chúng tôi trình bày các điểm không tương đồng về
cấu trúc và ngữ nghĩa trong câu dịch so với các cấu trúc câu trong văn bản tiếng
Anh và các lỗi mắc phải trong văn bản tiếng Việt.

Một số cấu trúc câu dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt không đúng về ngữ
nghĩa và cách sửa lỗi
Cuốn sách "Giới thiệu chung về lí thuyết viễn thông" (General Introduction of
Telecommunication Theory) của nhà xuất bản Thanh niên mà chúng tôi lựa chọn


Trong ngữ pháp Việt và Anh, trạng ngữ chỉ thời gian được phân biệt bởi dấu phẩy
nếu đứng đầu câu để làm rõ nghĩa. Vì vậy, khi dịch sang tiếng Việt, dấu phẩy này
cần được giữ nguyên vị trí. Như vậy, câu dịch trên cần phải sửa là:
Sau đó ít lâu, con người đã tìm ra lửa dùng làm tín hiệu có khả năng truyền đạt các
thông tin có hiệu quả và nhanh chóng tới các vùng xa.

Trong câu dịch trên, theo chúng tôi, để câu ngắn gọn và dễ tiếp nhận hơn, có thể
không dùng các:
Sau đó ít lâu, con người đã tìm ra lửa dùng làm tín hiệu có khả năng truyền đạt
thông tin có hiệu quả và nhanh chóng tới các vùng xa.

2. Lỗi ngữ nghĩa trong câu:

Câu đã được dịch sang
tiếng Việt
Câu nguyên bản tiếng
Anh
Đồng thời việc xác minh Also, this invention
này đã đưa ra các dịch vụ
đưa thư và thông báo.
started the messenger and
mail services.
Đối chiếu nghĩa từ cho thấy started không thể dịch là đã đưa ra mà phải dịch là đã
bắt đầu, là khởi nguồn của.
Đối chiếu nghĩa từ cũng cho thấy dịch messenger với nghĩa thông báo là không
đúng, mà phải dịch là đưa tin.

cụm từ trên trong tiếng Việt là sự phát triển và ứng dụng thực tế.

Đối chiếu nghĩa từ cũng cho thấy các từ development và applications đều có gốc
của động từ cùng nghĩa là develop và apply. Vì vậy, khi chuyển dịch sang tiếng
Việt, cụm từ này có thể dịch theo dạng cấu trúc V - O (vị ngữ - phó từ). Đây là một
trong các cấu trúc tương đồng Anh - Việt.

Cụm từ in the process tiếng Anh khi nằm giữa hai dấu phẩy thì không còn giữ
nguyên ý nghĩa ban đầu, mà trở thành từ đệm, thành ngữ và có tương đồng trong
tiếng Việt là cùng lúc. Trong trường hợp trên, từ đệm trong tiếng Việt cũng phải
được ngăn cách bởi hai dấu phẩy như trong tiếng Anh.

Như vậy, câu dịch trên cần được chỉnh sửa như sau:
Trong thế kỉ 21, việc phát triển và ứng dụng thực tế các công nghệ liên quan tiếp
tục tăng tốc và, cùng lúc, cách mạng hóa thế giới chúng ta.

4. Các loại lỗi khác:
4.1. Lỗi ngữ pháp:
Câu đã được dịch sang tiếng Việt Câu nguyên bản tiếng Anh
Sau chiến tranh, nhu cầu về các hệ
tổng đài có khả năng xử lí các cuộc
After the war, the demand for switching
systems capable of processing toll calls

gọi đường dài tự động nhanh chóng
đã tăng lên.
automatically and rapidly was increased. Trong tiếng Anh, trạng ngữ được phân biệt bởi vĩ tố -ly và đứng sau động từ và

tiếng Việt
Câu nguyên bản tiếng Anh

Khuôn khổ điều khiển
phụ thuộc vào bản chất
của cả hai hệ thống
truyền dẫn và thi
ết bị đầu
cuối của chúng.
The control formats depend
on the nature of both the
transmission system and its
terminal equipment.

Both trong tiếng Anh tương đương với cả và , cả và cả Trong trường hợp
trên, không thể dịch cả hai và , vì cấu trúc này của tiếng Việt không tương
đương với both trong tiếng Anh. Do vậy, câu trên cần dịch như sau:
Các dạng thức điều khiển phụ thuộc vào bản chất của cả hệ thống truyền dẫn và
thiết bị đầu cuối của chúng. Hoặc:
Các dạng thức điều khiển phụ thuộc vào bản chất của cả hệ thống truyền dẫn và cả
thiết bị đầu cuối của chúng.Hoặc:
Các dạng thức điều khiển phụ thuộc vào bản chất của cả hai: hệ thống truyền dẫn
và thiết bị đầu cuối của chúng.

4.4. Lỗi chuyển dịch các thành phần câu:
Câu đã được dịch sang tiếng Việt Câu nguyên bản tiếng Anh
Ngoài ra, đ