Những vấn đề cần lưu ý trong
xét nghiệm và chẩn đoán bệnh
đầu vàng (YHD) ở tôm
Bệnh đầu vàng (Yellow Head Disease – YHD) là một trong những bệnh nguy
hiểm thường gặp trên tôm nuôi. Hiện nay chưa có phương pháp chữa trị hiệu quả
nên việc phòng bệnh và ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh bằng cách xét nghiệm
bệnh trên tôm giống trước khi thả nuôi và trong quá trình nuôi là một trong những
biện pháp thiết thực.

Hiện nay có rất nhiều kỹ thuật dùng để xét nghiệm bệnh đầu vàng ở tôm như kỹ
thuật mô bệnh học, kỹ thuật PCR phiên mã ngược, kỹ thuật miễn dịch phát hiện
kháng nguyên dựa trên kháng thể đặc hiệu hay kỹ thuật lai in situ. Mỗi phương
pháp đều có ưu nhược điểm riêng. Việc xét nghiệm bệnh đầu vàng dễ bị nhầm lẫn
do những đặc điểm phức hợp của tác nhân gây bệnh và đặc điểm bệnh lý ở mức tổ
chức học.

Bệnh đầu vàng do phức hợp vi rút gây nên, còn gọi là phức hợp vi rút gây bệnh
đầu vàng (Yellow Head Complex Virus – YHCV). Phứ
c hợp này bao gồm vi rút
gây bệnh đầu vàng (Yellow Head Virus – YHV) và vi rút gây hội chứng liên quan
đến mang (Gill Associated Virus – GAV). Cho đến nay, YHCV được ghi nhận có
6 kiểu gen khác nhau (Wijegoonawardane et al., 2008) và mỗi kiểu gen có độc lực
riêng nên mức độ gây chết cho tôm cũng khác nhau.

YHV được xem là kiểu gen thứ nhất trong YHCV, kiểu gen này có độc lực cao,
khả năng gây chết tôm hoàn toàn trong vòng vài ngày xuất hiện bệnh. Vật chất di
truyền của YHV là ARN sợi đơn, hình que và có màng bao. Kích thước hệ gen của
YHV là 26.662 bp bao gồm 4 đoạn gen mã hóa (ORF - open reading frames) là

dấu hiệu hoại tử trên cơ quan lympho và mô liên kết. Điều này dẫn đến khả năng
chẩn đoán nhầm giữa bệnh đầu vàng và bệnh đốm trắng bằng kỹ thuật mô học
truyền thống. Kết quả phân tích mô học trên những m
ẫu tôm cảm nhiễm với
WSSV cho thấy dấu hiệu hoại tử trên cơ quan lympho và mô liên kết rất giống với
dấu hiệu do bệnh đầu vàng gây ra. Tuy nhiên, khi chẩn đoán các mẫu này bằng kỹ
thuật lai in situ với đoạn dò đặc hiệu nhận diện từng loại vi rút thì kết quả âm tính
với YHV nhưng dương tính đối WSSV. Do đó, chẩn đoán bệnh đầu vàng không
nên chỉ dựa vào dấu hiệu ho
ại tử trên cơ quan lympho và mô liên kết. Nếu nghi
ngờ tôm nhiễm YHV nên cần chẩn đoán bổ sung bằng các phương pháp khác như
lai in situ với đoạn dò đặc hiệu cho YHV hoặc phương pháp PCR phiên mã ngược.