ĐẶC TRƯNG CỦA MỸ THUẬT ĐA PHƯƠNG TIỆN
Trong lĩnh vực nghệ thuật ở nước ta hiện nay, việc họa sĩ ứng
dụng những công nghệ khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sáng
tác đã đem lại nhiều biến đổi lớn về quan niệm cũng như trong hình thức thể hiện
tác phẩm. Nó đã thực sự trở thành một cuộc cách mạng trong lĩnh vực sáng tạo.
Việc khai thác triệt để khả năng đồ họa của máy vi tính giúp họa sĩ có thể xây dựng
và phát triển những hình ảnh hai chiều hoặc ba chiều, tĩnh hoặc động một cách dễ
dàng, tạo nên những tác phẩm “nghệ thuật kỹ thuật số” rất đa dạng và đặc sắc. Có
thể gọi chúng là những tác phẩm Mỹ thuật đa phương tiện (MTĐPT). Thực tế ở
nước ta hiện nay, MTĐPT là một phần không nhỏ và không thể thiếu được trong
nền mỹ thuật Việt Nam. Hơn lúc nào hết, nó góp phần đẩy nhanh và mạnh sự phát
triển, biến đổi của mỹ thuật cũng như thị trường nghệ thuật trong nước. Tuy nhiên,
ở Việt Nam khi nói đến MTĐPT rất nhiều người thậm chí cả giới nghệ sĩ cũng đều
nhìn nhận nó dưới góc độ kỹ thuật. Lý do chính là do sự thiếu cập nhật thông tin đã
gây ra những hiểu biết sai lệch về MTĐPT. Chính sự hiểu biết sai lệch này đã tạo
ra tâm lý sùng mộ quá đáng hoặc tâm lý e sợ, dị ứng đối với MTĐPT. Thực chất,
nguồn gốc mỹ thuật và nền tảng tạo hình của tác phẩm MTĐPT lại xuất phát từ
quá trình bố cục những yếu tố tạo hình truyền thống của nghệ thuật thị giác như:
điểm chấm, đường nét, hình mảng, khối, không gian, màu sắc, chất liệu thông
qua những phương tiện biểu đạt phong phú và đa dạng của nhiều phương tiện, với
sự trợ giúp của máy vi tính. Chính vì vậy mà MTĐPT vừa mang trong nó những
đặc trưng của nghệ thuật thị giác đồng thời cũng chứa đựng những đặc trưng ngôn
ngữ tạo hình riêng do nó chịu sự chi phối của yếu tố công nghệ kỹ thuật và quy

thị giác như điểm chấm, đường nét, màu sắc, hình khối thành những tín hiệu số
(digital). Quá trình số hóa diễn ra trên toàn bộ những tín hiệu thị giác trong
MTĐPT. Đây chính là quá trình số hóa ”Digitalization”.
* Chiều từ họa sĩ tới máy vi tính: rất đa dạng và phong phú, tùy thuộc vào sự phát
triển của khoa học công nghệ và mức độ ứng dụng của họa sĩ. Một số dạng cơ bản
như: joysticks (thiết bị nhập dùng để điều khiển máy vi tính, có chức năng giống
như chuột), bảng vẽ đồ họa (graphics tablets), găng tay dữ liệu (data gloves), và
thậm chí là cả những thiết bị mặc vào người họa sĩ để thể hiện những chuyển động
(animation) trong khi xây dựng phim hoạt hình hoặc mô hình thực tế ảo (virtual
reality)
ở MTĐPT, ngoài yếu tố về không gian truyền thống (chiều dài, rộng, sâu) còn có
chiều thứ tư - chiều thời gian và chiều thứ năm - chiều tương tác:
* Chiều thời gian trong MTĐPT chính là đặc trưng tạo nên hiệu quả chuyển động
(animation). Chính nhờ khái niệm thời gian này mà những tác phẩm MTĐPT trở
nên sống động và đa dạng. MTĐPT cũng như âm nhạc, trình diễn, video và phim
là những dạng nghệ thuật thời gian. Có thể nói, thời gian và sự chuyển động là
nhân tố thiết yếu cấu thành nên tác phẩm MTĐPT.
* Chiều tương tác: sự tác động qua lại giữa người xem, người thưởng thức và tác
phẩm nghệ thuật đã tạo nên một đặc trưng mới của MTĐPT. Người xem tham gia
vào tác phẩm, có quyền thay đổi dòng chảy mạch ý tưởng của tác phẩm. Với chiều
tương tác này, tác phẩm MTĐPT trở nên sống động, lôi cuốn và đa dạng hơn so
với nghệ thuật giá vẽ.
Tỷ lệ của tác phẩm MTĐPT: Trong một vài thể loại của MTĐPT như truyền hình,
phim, và đồ họa vi tính hoặc nghệ thuật màn ảnh (screen art) – họa sĩ phải thể hiện
thế giới xung quanh trong một không gian chính xác của màn hình máy vi tính,
màn hình TV Trong hội họa truyền thống, họa sĩ có thể kéo dãn khung tranh ra
theo phương thẳng đứng hoặc nằm ngang để phù hợp với nội dung mà đề tài và ý
tưởng yêu cầu. Tuy nhiên, trong MTĐPT cụ thể là nghệ thuật màn ảnh (screen art)
có phần khác biệt nhỏ: nghệ sĩ phải làm việc bên trong một không gian nền có tỷ lệ
các cạnh cố định: Tỷ lệ các cạnh là quan hệ giữa chiều rộng bức tranh và chiều

hiện rất rõ trong những bố cục tác phẩm MTĐPT thuộc lĩnh vực Mỹ thuật ứng
dụng như dàn trang, thiết kế web Đây là thế mạnh của dạng bố cục lưới vì nó thể
hiện tính đồ họa và tính cấu trúc của bố cục rất cao. Tuy nhiên, đó cũng là điểm
yếu trong bố cục tác phẩm MTĐPT thuộc lĩnh vực Mỹ thuật tạo hình vì thiếu đi sự
uyển chuyển và linh hoạt.
Ngoài những đặc trưng kể trên, tác phẩm MTĐPT còn có những đặc trưng khác
liên quan đến kỹ thuật và công nghệ: Chất lượng của tác phẩm MTĐPT phụ thuộc
vào thiết bị kết xuất; thiết bị hiển thị màn hình; độ phân giải hình ảnh; độ phân giải
kết xuất; độ phân giải màn hình; định dạng hình ảnh; mô hình màu để xây dựng tác
phẩm; định dạng âm thanh; tốc độ đường truyền dữ liệu trên internet; thiết lập tùy
biến trên thiết bị người sử dụng
Như vậy, MTĐPT là một trong những ngành mới, xuất hiện ở Việt Nam vào nửa
cuối của thế kỷ XX. Sự hình thành của nó khởi đầu từ sự kết hợp của hai lĩnh vực
hoàn toàn khác nhau: Kỹ thuật công nghệ và Mỹ thuật. Mặc dù vậy, những tác
phẩm MTĐPT vẫn chủ yếu xây dựng trên những kiến thức nền tảng của Nghệ
thuật tạo hình. Đó chính là sự kết hợp (bố cục) các yếu tố thị giác: điểm chấm,
đường nét, hình mảng, khối, ánh sáng, màu sắc, chất liệu, họa tiết tạo nên tác
phẩm MTĐPT. Ngoài những nền tảng tạo hình truyền thống của nghệ thuật thị
giác, tác phẩm MTĐPT bản thân nó cũng mang những đặc trưng riêng. Đó là quá
trình số hóa tất cả những tín hiệu thị giác của nghệ thuật thị giác. Đặc trưng
MTĐPT thể hiện ở sự hình thành màu kỹ thuật số; hình ảnh kỹ thuật số; không
gian thể hiện của tác phẩm; âm thanh kỹ thuật số; hình thức tương tác của nghệ sĩ
với tác phẩm và những phương tiện biểu đạt tác phẩm cũng như yếu tố thời gian
trong MTĐPT