CHẤT LIỆU ĐỒNG TRONG MỸ THUẬT ĐIÊU
KHẮC TƯỢNG ĐÀI
Có thể nói đồng là kim loại được sử dụng nhiều nhất trong điêu khắc tượng đài và
các tác phẩm phù điêu hoành tráng. Nó cho ta khả năng tái tạo bất kì bố cục điêu
khắc phức tạp nào. Có 3 dạng sử dụng để thể hiện ngôn ngữ điêu khắc trang trí ứng
dụng: đồng thỏi để đúc, đồng lá để gò và đồng tích điện để mạ trong điêu khắc.
Đồng là một trong các chất liệu kim loại trang nhã để làm tượng tốt nhất, bởi tính
tạo hình của nó cho ta khả năng thực hiện từ những bố cục mảnh và tinh vi, đến
các chi tiết bất kì của hình khối lớn. Đó là kim loại cho phép giải quyết được một
cách hoàn hảo bài toán tạo hình trong điêu khắc. Trong cùng một lúc nó là chất
liệu tạo hình tổng hợp có phạm vi sử dụng rất rộng. Bề mặt của đồng có tính chất
trang trí với độ phong phú của các gam màu sắc kết hợp với vai trò của ánh sáng,
đồng cũng là kim loại duy nhất có thể truyền màu sắc nhân tạo cho các tượng cổ
điển.
Màu sắc của đồng có một vai trò rất lớn trong điêu khắc, nó phụ thuộc vào tỉ lệ của
thiếc và kẽm trong hợp kim. Nếu hợp kim có 15% thiếc thì đồng có màu vàng,
nhưng nếu có 16 - 25% thiếc thì đồng sẽ có màu vàng trắng, nếu có hơn 25% thiếc
thì đồng sẽ có màu xám, và nếu có 33% thiếc thì sẽ có đồng trắng trông gần giống
như bạc.
Tương ứng với thành phần hợp kim khác nhau của thiếc ta sẽ có các độ nóng chảy
khác nhau của đồng. Đồng nóng chảy ở nhiệt độ 1083oC, với thành phần 8% thiếc
sẽ nóng chảy ở 980oC và với 25% thiếc sẽ nóng chảy ở 800oC. Độ cứng của đồng
cũng phụ thuộc vào thành phần hợp kim thiếc: độ cứng lớn nhất là 27% thiếc,
nhưng khi đó đồng sẽ giòn. Với thành phần 4 - 6% thiếc, đồng có tính tạo hình tốt

Bấy nhiêu thôi chưa đủ, công tác xử lý bề mặt và phủ lên tác phẩm một lớp áo bảo
vệ khỏi nắng mưa, khỏi sự tàn phá dữ dội của khí hậu vùng nhiệt đới cũng vô cùng
quan trọng, bởi làm ra được tác phẩm đã khó mà giữ được nó trường tồn cùng thời
gian còn khó hơn nhiều.
Rất may, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, có rất nhiều cách “nhuộm màu
thời gian” cho tác phẩm bằng đồng. Thông thường người ta tạo màu bằng cách phủ
ôxít. Có thể tạo màu bằng các phương pháp hoá học và hoá điện phân.
Phương pháp hoá điện phân cho khả năng nhận được chất phủ ôxit rất gần với
thành phần và dạng của ôxit thiên nhiên, nhưng việc phủ ôxit trên tượng lớn bằng
phương pháp này tương đối khó khăn do sự cồng kềnh và trọng lượng rất lớn của
tác phẩm điêu khắc, khó có thể đặt cho chúng các thùng chứa dung dịch có kích
thước lớn. Ngoài ra, phương pháp điện phân của ôxit có thể phủ đồng đều trên các
bề mặt điêu khắc phức tạp. Vì vậy các tác phẩm điêu khắc tương tự có thể phủ ôxit
bằng các chổi sơn, bút lông, bàn chải và đối với các bề mặt lớn - bằng máy phun
sơn.
Để minh hoạ có thể đưa ra một số dung dịch điện phân ôxit (g/l):
Sunfit đồng 50; Clorit amoni 28; Clorit natri 14; Axit Axêtic 12; Clorit kẽm 6;
Glixerin 50.
Cực âm là tác phẩm điêu khắc cần phủ ôxit (cực dương là đồng). Cường độ dòng
điện của cực âm là 0,3 - 0,5 A/dm2. Quá trình điện phân diễn ra trong vòng 10
phút, trên đồng thanh tạo nên chất kết tủa trắng của muối đồng trung tính, khi khô
trở thành mầu xanh lá cây, sau đó tác phẩm điêu khắc được ngâm vào trong nước
và cuối cùng đem hong khô. Sau vài ngày lớp phủ này sẽ xuống màu, sẫm lại trong
không khí. Khi đó có thể phủ dầu bóng lên tác phẩm điêu khắc và kết thúc quá
trình làm màu. Một cách tạo màu khác cũng hết sức thú vị và thường được sử dụng
với những công trình điêu khắc lớn, cũng là để khắc phục những nhược điểm của
phương pháp hoá điện phân đó chính là tạo màu bằng phương pháp hoá học. Người
ta dùng hoá chất cho phản ứng hoá học diễn ra ngay trên tượng. Khi đã đạt được
sắc độ thì các bước còn lại để kết thúc quá trình làm màu được tiến hành như đã
trình bày ở trên.